Ο Τζαφάρ Παναχί αποτελεί μία ιδιαίτερη περίπτωση στον χώρο της Έβδομης Τέχνης. Πρόκειται για έναν πραγματικό καλλιτέχνη, που έχει συγκινήσει κοινό και κριτικούς με τις ταινίες του. Με αφορμή τη σημερινή επέτειο της γέννησής του (11 Ιουλίου 1960), παρουσιάζουμε ένα θεματικό αφιέρωμα, στη ζωή και στο έργο του σπουδαίου Ιρανού σκηνοθέτη.

Ο Τζαφάρ Παναχί, καταδικάστηκε από το ιρανικό καθεστώς σε είκοσι (20) χρόνια στέρησης εξόδου από την πατρίδα του, ενώ παράλληλα του απαγορεύτηκε να σκηνοθετεί. Ο Παναχί όμως πιστός στις αρχές του συνέχισε να κάνει αυτό που τόσο καλά ξέρει και αγαπά:

«"Τα προβλήματά μας είναι όλα πλεονεκτήματα". Όταν καταλάβαμε το νόημα αυτής της πολλά υποσχόμενης παραδοξολογίας, ανακτήσαμε την ελπίδα μας και προχωρήσαμε μπροστά, αφού οπουδήποτε στον κόσμο κι αν ζούμε πάντα θα αντιμετωπίζουμε προβλήματα, είτε μικρά είτε μεγάλα. Είναι καθήκον μας να μη σηκώσουμε τα χέρια ψηλά, αλλά να σκεφτούμε λύσεις. Η πραγματικότητα της καθημερινής ζωής και το όνειρο να κρατήσουμε ζωντανή την τέχνη μας μάς κινητοποίησε ώστε να υπομείνουμε τους περιορισμούς που έχουν επιβληθεί στο ιρανικό σινεμά. Οι δυνατότητες που υπάρχουν σήμερα στον κινηματογράφο μάς έπεισαν πως αν ένας κινηματογραφιστής δεν μπορεί να κάνει ταινίες, θα φταίει ο ίδιος - κανένας άλλος. Η δυσάρεστη πραγματικότητα που διέπει τον κινηματογράφο και τους σκηνοθέτες στο σημερινό Ιράν μάς οδήγησαν να σταθούμε σ’ αυτή την, ίσως προσωρινή, πραγματικότητα και να αναπαραστήσουμε κομμάτια της που καθρεφτίζονται μέσα μας.» - Τζαφάρ Παναχί

Ο Τζαφάρ Παναχί γεννήθηκε το 1960 στο Ιράν. Σπούδασε σκηνοθεσία στο πανεπιστήμιο κινηματογράφου και τηλεόρασης στην Τεχεράνη. Πριν στραφεί στις μεγάλου μήκους ταινίες έκανε αρκετές μικρού και μεσαίου μήκους για την ιρανική τηλεόραση και δούλεψε ως βοηθός σκηνοθέτη στο φιλμ «Μέσα στους Ελαιώνες», του Άμπας Κιαροστάμι.

Ο Παναχί πραγματοποίησε το ντεμπούτο του με το «The White Balloon» το 1995, ταινία με την οποία κέρδισε το Βραβείο Χρυσή Κάμερα, στο Φεστιβάλ των Καννών. Πρόκειται για την ιστορία των περιπετειών μιας νεαρής κοπέλας που προσπαθεί να αγοράσει ένα τυχερό χρυσόψαρο για την καινούρια χρονιά.

Το 1997 η ταινία του «The Mirror», τιμήθηκε με τη Χρυσή Λεοπάρδαλη στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Λοκάρνο.

Η ταινία «Ο Κύκλος» (2000 - φωτογραφία) του Τζαφάρ Παναχί προβλήθηκε στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ της Βενετίας, όπου και τιμήθηκε με τον Χρυσό Λέοντα. Η δραματική αυτή ταινία του, σχετικά με το κοινωνικό δίλημμα που αντιμετωπίζουν αρκετές σύγχρονες Ιρανές, απέσπασε επίσης και το Βραβείο Καλύτερης Ταινίας της Χρονιάς, από την Ένωση Κριτικών Fipresci.

Τρεις γυναίκες βγαίνουν από τη φυλακή με προσωρινή άδεια. Η ανάγκη τους για εξεύρεση χρημάτων, προκειμένου να ξεφύγουν από την ταπεινωτική και εξευτελιστική  κατάσταση στην οποία βρίσκονται, θα τις οδηγήσει σε απελπισμένες κινήσεις.

Η μία, χωρίς τα απαραίτητα έγγραφα και υποχρεωτική αντρική «συνοδεία» για το ταξίδι που θέλει να κάνει, πρέπει να πει ψέματα και να ικετεύσει. Κι όλο αυτό, μόνο και μόνο για να μπορέσει να αγοράσει ένα εισιτήριο για το λεωφορείο που θα την οδηγήσει μακριά από την πόλη. Η άλλη, ανύπαντρη που είναι έγκυος, σκοπεύει να κάνει έκτρωση, αλλά αντιμετωπίζει την εκδίωξή της από το πατρικό της σπίτι, ενώ παράλληλα τα αδέλφια της απειλούν ότι θα την σκοτώσουν αν το επιχειρήσει...

Ο «Κύκλος» του πολυβραβευμένου Τζαφάρ Παναχί, αποτελεί μια συγκλονιστική μαρτυρία, για την ζωή των γυναικών στο Ιράν. Η ταινία, που είναι απαγορευμένη στο Ιράν, περιγράφει τις παράλληλες πορείες τριών γυναικών, στην αστυνομοκρατούμενη Τεχεράνη.

Οι ηρωίδες μας είναι θύματα μιας παράλογης νομοθεσίας, που έχει θέσει ολόκληρο το γυναικείο φύλο σε κατάσταση διωγμού. Βγαίνοντας από τη φυλακή βρίσκονται μοιραία εγκλωβισμένες σε μια χώρα που δεν είναι παρά μια άλλη απέραντη «ανοιχτή» φυλακή.

Ακόμα και το συμβολικό άναμμα ενός τσιγάρου, αποτελεί εδώ μία πράξη εξέγερσης, συνειδητής αντίστασης, ένα μήνυμα ελπίδας. Μία προσπάθεια ώστε να σπάσει αυτός ο αποτρόπαιος κύκλος.

Το 2006 ο Τζαφάρ Παναχί βρίσκεται στην Ελλάδα για την Επίσημη Πρεμιέρα της ταινίας του «Offside», η οποία προβάλλεται τότε στο πλαίσιο της Berlinale in Athens 2006. Μετά το τέλος της ταινίας ακολούθησε συζήτηση με το κοινό κατά την οποία ο Παναχί καυτηρίασε τον τρόπο αντιμετώπισης των ταινιών του στο Ιράν και αναφέρθηκε εκτενώς στη λογοκρισία και την γενικότερη έλλειψη ενημέρωσης και ελευθερίας της καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Το φιλμ «Offside» - Αργυρή Άρκτος στο 56ο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Βερολίνου - περιγράφει την ιστορία μιας παρέας Ιρανών γυναικών που θα κάνουν τα πάντα προκειμένου να παρακολουθήσουν έναν σπουδαίο αγώνα στο στάδιο Azadi της Τεχεράνης, μεταξύ του Ιράν και του Μπαχρέιν. Όποιος κερδίσει παίρνει το πολυπόθητο εισιτήριο για τα τελικά του Μουντιάλ 2006.

Οι γυναίκες θα μεταμφιεστούν σε αγόρια, όμως δεν θα καταφέρουν να ξεγελάσουν τους πάντες, με αποτέλεσμα να υποστούν ένα πραγματικό μαρτύριο: κάποιες θα συλληφθούν, αφού περάσουν από έλεγχο, αλλά δεν θα το βάλουν κάτω! Θα επιστρατεύσουν όλα τα μέσα που διαθέτουν ώστε να παρακολουθήσουν τον ποδοσφαιρικό αγώνα...

Το 2010 το ιρανικό καθεστώς απαγορεύει στον Τζαφάρ Παναχί τη σκηνοθεσία ταινιών, την έξοδο από τη χώρα και την επαφή με τον Τύπο για είκοσι (20) χρόνια! Όμως εκείνος πιστός στις αξίες του και τις αρχές του συνεχίζει με συγκινητική μεθοδικότητα να υπηρετεί την Έβδομη Τέχνη. Το 2012 στο 14ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ Θεσσαλονίκης είχαμε την ευκαιρία να δούμε το φιλμ «Αυτό δεν είναι μια Ταινία» (This Is Not a Film / In film nist) του Τζαφάρ Παναχί και του Μοτζτάμπα Μιρταχμάς.

Στο ντοκιμαντέρ απεικονίζεται μια μέρα απ' τη ζωή του Παναχί με τον Μιρταχμάς να τον βιντεοσκοπεί, προσπαθώντας να απεικονίσουν τις στερήσεις που δεσπόζουν στο σύγχρονο ιρανικό κινηματογράφο.

Το 2013, ο Παναχί μαζί με τον Kambuzia Partovi, κυκλοφορήσαν την ταινία «Closed Curtain» (φωτογραφία). Σ' ένα απομονωμένο σπίτι δίπλα στη θάλασσα, ένας άντρας κρύβεται από τον κόσμο με μόνη συντροφιά το σκύλο του. Η ηρεμία του θα διαταραχτεί με την άφιξη μιας κοπέλας που διώκεται από τις αρχές.

Το φιλμ «Closed Curtain» (Κλειστή Κουρτίνα / Pardé - φωτογραφία) παρά τις δυσκολίες, προβλήθηκε στο Διεθνές Κινηματογραφικό Φεστιβάλ του Βερολίνου, αποσπώντας παράλληλα και την Αργυρή Άρκτο.

Στη τελευταία του δημιουργία «Ταξί» (Taxi - 2015, φωτογραφία) ο Τζαφέρ Παναχί υποδύεται έναν οδηγό ταξί και κινηματογραφεί τις συνομιλίες του με επιβάτες, καθώς και με μέλη της οικογένειάς του.

Η ταινία, χωρισμένη σε άτυπα κεφάλαια, εξερευνά τον ρόλο του βίντεο και της καταγραφής της εικόνας στην Ιρανική κοινωνία, και με τα ελάχιστα μέσα που διαθέτει, σκιαγραφεί ένα αριστοτεχνικό πορτρέτο ενός πολύπλοκου κόσμου.

Η κριτική επιτροπή του 65ου Διεθνούς Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Βερολίνου - με πρόεδρο τον Αμερικανό σκηνοθέτη Ντάρεν Αρονόφσκι - βράβευσε τον Παναχί, στον οποίο έχει απαγορευτεί η άσκηση του επαγγέλματός του καθώς και η έξοδος από τη χώρα από το Ιρανικό καθεστώς, τονίζοντας πως «συχνά το σημαντικό σινεμά γεννιέται μέσα από τους περιορισμούς του».

Στη συγκινητική Τελετή Λήξης του Φεστιβάλ τον Φεβρουάριο, την Χρυσή Άρκτο παρέλαβε η νεαρή ανιψιά του σκηνοθέτη, Hanna Saeidi (φωτογραφία), η οποία παίζει και στην ταινία.

Είναι η τρίτη ταινία η οποία σκηνοθετεί ο Panahi από το ξεκίνημα της απαγόρευσης μετά το This is Not a Film Closed και το Curtain.