H στιχουργός και κληρονόμος του Νίκου Γκάτσου Αγαθή Δημητρούκα, έχει καταθέσει αγωγή κατά του συνθέτη Σταύρου Ξαρχάκου, για την κυκλοφορία του άλμπουμ «Ρεμπέτικο –  40 Χρόνια Μετά», σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του tvxs.

Την είδηση άλλωστε επιβεβαίωσε ο ίδιος ο Σταύρος Ξαρχάκος, μέσω γραπτής επικοινωνίας, ωστόσο δεν θέλησε να κάνει κάποιο σχετικό σχόλιο. Το χρονικό της υπόθεσης -που αποτελεί μέρος μιας μεγάλης συζήτησης περί αδειών και πνευματικών δικαιωμάτων που άνοιξε πρόσφατα δημόσια- περιγράφεται στο ρεπορτάζ που ακολουθεί.

Στο πλαίσιο του διαλόγου αυτού, έχουν μιλήσει στο tvxs η κ. Δημητρούκα και ο κ. Π. Λιαρόπουλος.

Το χρονικό της δικαστικής διαμάχης

Στις 4 Σεπτεμβρίου του 2023, στο Ηρώδειο, παρουσιάστηκαν πρώτη φορά 40 χρόνια μετά την κυκλοφορία τους,  οι μουσικές και τα τραγούδια του εμβληματικού «Ρεμπέτικου», των ορχηστρικών θεμάτων και των τραγουδιών δηλαδή που αποτέλεσαν το soundtrack της ομώνυμης ταινίας του Κώστα Φέρρη. Έργο που όχι απλά κατέστη διαχρονικό -αφού είναι ολοζώντανο έως σήμερα σε μικρά και μεγάλα μουσικά δρώμενα της χώρας- αλλά θεωρείται μια από τις εμβληματικές στιγμές στην ελληνική δισκογραφία.

Το «Ρεμπέτικο»  κυκλοφόρησε το 1983 και περιλάμβανε:  ένα τραγούδι που κατέγραψε και διασκεύασε  ο Ξαρχάκος  (Ιμιτλερίμ), ένα τραγούδι σε στίχους Κώστα Φέρρη (Στου Θωμά), ένα του Παναγιώτη Τούντα διασκευασμένο από τον Σ.Ξαρχάκο (Ερηνάκι) , 4 ορχηστρικά θέματα και τραγούδια σε στίχους του Νίκου Γκάτσου (Το Δίχτυ, Μπουρνοβαλιά, Στης πίκρας τα ξερόνησα , Εμένα λόγια μη μου λες , Μάνα μου Ελλάς, Στη Σαλαμίνα, Το Πρακτορείο).

Ο ίδιος ο συνθέτης, θέλησε για πρώτη φορά 40 χρόνια μετά την κυκλοφορία του, να παρουσιάσει για πρώτη φορά ολόκληρη τη μουσική του Ρεμπέτικου!

Ανέβηκε στη σκηνή του Ηρωδείου έχοντας δίπλα του 20  μουσικούς, τραγουδιστές και ψάλτες, την Ηρώ Σαΐα και τον Ζαχαρία Καρούνη.

Λίγους μήνες μετά και συγκεκριμένα, όταν  ανακοινώθηκε πως η ζωντανή ηχογράφηση της συναυλίας στο Ηρώδειο θα κυκλοφορήσει σε cd, η κ. Δημητρούκα έστειλε εξώδικο στη δισκογραφική εταιρεία Panik και στον ίδιο τον συνθέτη που ζητούσε να μην εκδοθεί το cd. Ωστόσο ο δίσκος κυκλοφόρησε, εφόσον άλλωστε και ο υπεύθυνος για τη χορήγηση της άδειας Οργανισμός Συλλογικής Διαχείρισης (ΟΣΔ) «Αυτοδιαχείριση» στον οποίο ανήκει η κληρονόμος Γκάτσου, είχε δώσει την άδεια της κυκλοφορίας.

Μετά την κυκλοφορία του δίσκου, ακολούθησε η αγωγή στον κ. Ξαρχάκο και στη δισκογραφική εταιρεία, αλλά όχι στον ΟΣΔ Αυτοδιαχείριση, ο οποίος θεωρητικά θα ήταν υπόλογος στην ίδια αν δεν είχε ζητήσει την άδεια από το μέλος του για να προχωρήσει στην αδειοδότηση.

Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες του tvxs, η κ. Δημητρούκα ισχυρίζεται, ότι ως κύρια και μοναδική κληρονόμος του Νίκου Γκάτσου,  έδωσε την άδεια για τις συναυλίες αυτές με την πληροφόρηση πως επρόκειτο για επανεκτελέσεις και όχι διασκευές των τραγουδιών, όπως διαπίστωσε παρακολουθώντας το τελικό αποτέλεσμα στη συναυλία. Υπογράμμισε -σύμφωνα με τις ίδιες πηγές- πως οι διαφορετικές εκτελέσεις, στις οποίες κατά τη γνώμη της δεν θα συναινούσε ο Ν. Γκάτσος, δίνουν άλλη «ταυτότητα» στα τραγούδια καθώς αλλοιώνουν τις αρχικές δημιουργίες.

Ωστόσο, δημιουργεί απορία το γεγονός, πως μήνες μετά τη  συναυλία του Ηρωδείου η κ. Δημητρούκα, διαφήμιζε μέσα από τη σελίδα της στο facebook την επανάληψη του συγκεκριμένου αφιερώματος σε άλλους χώρους, χωρίς να κάνει την παραμικρή νύξη για την όποια «αλλοίωση» του έργου.

Τα ερωτήματα σε σχέση με την αλλοίωση ή μη του έργου των δύο μεγάλων δημιουργών είναι πολλά, με πρώτο το κατά πόσο μπορεί να κατηγορηθεί ένας συνθέτης, πως με τις ενορχηστρώσεις του  (ο Ξαρχάκος θεωρείται κορυφαίος ενορχηστρωτής πέραν όλων των άλλων) αλλοιώνει το ίδιο το έργο του, το οποίο έχει δημιουργήσει με τον συνεργάτη και φίλο του στιχουργό, ενώ μάλιστα οι στίχοι δεν έχουν αλλάξει καθόλου όπως φαίνεται στην ακρόαση του δίσκου.

• Διαβάστε: Ντοκουμέντα / Ο Ξαρχάκος δίνει οδηγίες στον Γκάτσο για το Ρεμπέτικο 

Άλλο ερώτημα που προκύπτει είναι το εξής: Αν η ένσταση έχει σχέση με την μη ακριβή αναπαραγωγή  και μόνον της πρώτης εκδοχής του έργου, γιατί δόθηκαν άδειες για διασκευές των τραγουδιών αυτών από άλλους καλλιτέχνες και γιατί η ίδια η στιχουργός συναίνεσε  στο να εμφανιστεί στον δίσκο του Γιώργου Νταλάρα ένα από τα ορχηστρικά  του Ρεμπέτικου, με στίχους του Νίκου Γκάτσου, το «Δάκρυ με το δάκρυ»  (2009) το οποίο δεν υπήρχε στην αρχική καταγραφή ως τραγούδι;

Επίσης, σύμφωνα με αυτή τη λογική, δεν θα έπρεπε να παρουσιαστούν ζωντανά τα τραγούδια, αφού δεν είναι ποτέ δυνατόν, σε ζωντανές εμφανίσεις να αναπαραχθεί επακριβώς ο ήχος της ηχογράφησης.

Επίσης, πόσο άραγε μπορεί να  τίθεται θέμα αισθητικής της μουσικής του έργου από την κληρονόμο του Γκάτσου στον ίδιο τον δημιουργό της μουσικής;  Και γιατί άραγε κατηγορήθηκε  από την κ.Δημητρούκα ο κληρονόμος  του Μάνου Χατζηδάκι και γιος του Γιώργος Χατζιδάκις, που έπραξε κάτι αντίστοιχο;

Για χάρη του δημιουργικού διαλόγου, θα θέλαμε απάντηση στα ερωτήματα αυτά για αυτό το tvxs έστειλε στην κα Αγαθή Δημητρούκα ένα ερωτηματολόγιο. Ωστόσο η απάντηση που λάβαμε είναι πως δεν αποδέχεται τα ερωτήματα επομένως δεν απαντά.

O κύριος Ξαρχάκος επιβεβαίωσε με γραπτό μήνυμα την αγωγή, ωστόσο όπως προαναφέρθηκε δεν έκανε κανένα σχόλιο.

Τα αναπάντητα ερωτήματα προς την κ. Δημητρούκα είναι τα εξής:

1. Ο ΟΣΔ Αυτοδιαχείριση στον οποίο ανήκετε, παραχώρησε εγγράφως την άδεια για τον συγκεκριμένο δίσκο. Δεν προχώρησε η ηχογράφηση επομένως νομότυπα;
2. Ισχυρίζεστε σύμφωνα με όσα έμαθα, πως δεν ζητήθηκε η ρητή άδεια σας για το ενιαίο έργο, ωστόσο είχατε συναινέσει στη χρήση των τραγουδιών στις συναυλίες στο Ηρώδειο όπου ηχογραφήθηκε ο επίμαχος δίσκος. Αν το θέμα σας είναι αισθητικής φύσης, τι άλλαξε από το Ηρώδειο έως το στούντιο; Οι ίδιες εκτελέσεις δεν είναι;
3. Ο κ. Ξαρχάκος είναι ένας από τους κορυφαίους μας συνθέτες και δημιουργός του εν λόγω έργου. Έχει ή όχι το δικαίωμα όπως κάθε συνθέτης, να διασκευάσει το μουσικό του έργο με τον τρόπο που εκείνος νομίζει εφόσον το περιεχόμενο των στίχων του συνεργάτη του κ. Γκάτσου δεν αλλοιώθηκε;
4. Το ηχητικό ντοκουμέντο από τον οδηγό που υπαγόρευε ο κ. Ξαρχάκος στον κ. Γκάτσο για το Ρεμπέτικο, ήρθε πρόσφατα στη δημοσιότητα. Εκεί γίνεται σαφές ότι η μουσική προηγήθηκε του στίχου και πως υπήρξαν οδηγίες σχετικά με τη θεματολογία στην οποία καλούνταν να κινηθεί ο σπουδαίος στιχουργός. Με έναν τρόπο φανερώνεται πως παρά το γεγονός ότι το Ρεμπέτικο είναι έργο των δύο κορυφαίων δημιουργών, η μουσική προϋπήρξε ως ένα ενιαίο σύμπαν. Είναι ή όχι αυτό ένα επιπλέον επιχείρημα υπέρ του δικαιώματος του Στ. Ξαρχάκου να προβεί σε οποιαδήποτε διαφορετική ενορχήστρωση του έργου του;
5. Ισχύει ότι με εξώδικο σας στο παρελθόν εμποδίσατε την κυκλοφορία της «Αμοργού» του Γκάτσου μελοποιημένου από τον Χατζιδάκι και τον Ξαρχάκο; Αν ναι, γιατί προχωρήσατε σε αυτή την κίνηση;
6. Στις συναυλίες που διοργανώνετε, ένα μεγάλο μέρος λογικά αποτελείται από τραγούδια του Ξαρχάκου. Έχετε δεχθεί ποτέ απαγόρευση εκ μέρους του για οποιαδήποτε εκτέλεση όλα αυτά τα χρόνια εφόσον το ηθικό δικαίωμα αφορά και την αισθητική της εκτέλεσης;

Το tvxs απευθύνθηκε επίσης στον κ. Ξαρχάκο με τα εξής ερωτήματα:

Κύριε Ξαρχάκο

Έπεσε στην αντίληψη μας από δημοσιογραφικές πηγές, η προσφυγή στη δικαιοσύνη της κ. Δημητρούκα (κληρονόμου του Ν. Γκάτσου) εναντίον σας με αφορμή την ηχογράφηση των αφιερωματικών στο εμβληματικό έργο σας «Ρεμπέτικο», συναυλιών.

Ως οφείλουμε σύμφωνα με τη δημοσιογραφική δεοντολογία απευθύνουμε στην ίδια και εσάς ερωτήματα σχετικά με το  ρεπορτάζ.

Θα θέλαμε να μας απαντήσετε αν ισχύει η πληροφορία, εάν είναι σε εξέλιξη οι νομικές διαδικασίες ή αν έχει επέλθει κάποιος συμβιβασμός, τι απαντάτε στους ισχυρισμούς της κ. Δημητρούκα και αν θα απαντήσετε μέσω της νομικής οδού.

Όποιο άλλο σχόλιο θελήσετε με αφορμή το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων, είναι παραπάνω από ευπρόσδεκτο.

Ο κ. Ξαρχάκος μας απάντησε πως επιβεβαιώνει την είδηση της αγωγής αλλά δεν θέλει να κάνει κανένα σχετικό σχόλιο.