Η δυσκολία στον ύπνο δεν οφείλεται πάντα στις συνήθειες που ακολουθούμε πριν ξαπλώσουμε, ενώ σύμφωνα με τον γνωστικό νευροεπιστήμονα Γιουσούφ Ασλάμ, καθοριστικό ρόλο παίζει η αίσθηση ασφάλειας που βιώνει ο εγκέφαλος.
Το άγχος, οι εκκρεμότητες του παρελθόντος και η ανησυχία για το μέλλον μπορούν να τον διατηρούν σε διαρκή εγρήγορση, εμποδίζοντας τη χαλάρωση που απαιτείται για να αποκοιμηθούμε και να ξεκουραστούμε ουσιαστικά.
Μιλώντας στο science.com, ο Ασλάμ, με ακαδημαϊκό υπόβαθρο στη νευροεπιστήμη και τη βιοχημεία από το Queen Mary University του Λονδίνου, εξηγεί ότι ο ύπνος ρυθμίζεται από μια σύνθετη αλληλεπίδραση νευρολογικών, ψυχολογικών, χημικών και φυσιολογικών μηχανισμών.
Παρότι οι βιολογικές διεργασίες καθορίζουν σε μεγάλο βαθμό πότε νυστάζουμε, η συναισθηματική μας κατάσταση μπορεί να επηρεάσει εξίσου σημαντικά την ποιότητα της ανάπαυσης.
- Διαβάστε επίσης: Έρευνα / Γιατί κάποιοι άνθρωποι «αντέχουν» με ελάχιστες ώρες ύπνου
Οι δύο βιολογικοί μηχανισμοί που ρυθμίζουν τον ύπνο
Ο πρώτος είναι ο κιρκάδιος ρυθμός, το εσωτερικό βιολογικό ρολόι που ακολουθεί έναν κύκλο περίπου 24 ωρών. Ρυθμίζεται από τον υπερχιασματικό πυρήνα του υποθαλάμου και επηρεάζει, ανάλογα με την εναλλαγή φωτός και σκοταδιού, την παραγωγή μελατονίνης, της ορμόνης που συμβάλλει στη ρύθμιση του ύπνου.
Ο δεύτερος μηχανισμός είναι η ομοιόσταση ύπνου και εγρήγορσης, η οποία καθορίζει πόσο έντονη είναι η ανάγκη του οργανισμού για ύπνο.
Σημαντικό ρόλο σε αυτή τη διαδικασία έχει η αδενοσίνη, μια ουσία που συσσωρεύεται όσο παραμένουμε ξύπνιοι και μειώνεται κατά τη διάρκεια του ύπνου. Η καφεΐνη μάς κρατά σε εγρήγορση επειδή εμποδίζει τη δράση της αδενοσίνης στους αντίστοιχους υποδοχείς.
Ωστόσο, ακόμη κι όταν οι βιολογικές συνθήκες ευνοούν τον ύπνο, το άγχος μπορεί να διαταράξει τη φυσιολογική διαδικασία, μεταξύ άλλων αυξάνοντας την παραγωγή κορτιζόλης.
- Διαβάστε επίσης: Άγχος / Γιατί γίνεται πιο έντονο τη νύχτα και πώς αντιμετωπίζεται
Όταν ο εγκέφαλος αισθάνεται ότι απειλείται
Ο Ασλάμ διακρίνει δύο βασικές πηγές ψυχολογικής έντασης που μπορούν να επηρεάσουν τον ύπνο.
Η πρώτη συνδέεται με το παρελθόν – δυσάρεστες εμπειρίες, ανεπίλυτα προβλήματα, απογοητεύσεις ή η επίμονη αίσθηση ότι δεν έχουμε καταφέρει όσα θα θέλαμε.
Η δεύτερη αφορά το μέλλον: φόβο για πιθανές αρνητικές εξελίξεις, ανησυχία για υποχρεώσεις που πλησιάζουν ή την αίσθηση ότι έχουμε υπερβολικά πολλά να αντιμετωπίσουμε.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο εγκέφαλος μπορεί να παραμένει σε κατάσταση αυξημένης επιφυλακής.
Όπως εξηγεί ο νευροεπιστήμονας, όταν ο εγκέφαλος αντιλαμβάνεται μια κατάσταση ως απειλητική, ενεργοποιείται το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και η γνωστή αντίδραση «μάχης ή φυγής».
Η αύξηση των καρδιακών παλμών και της εγκεφαλικής δραστηριότητας δυσκολεύει τόσο την έλευση όσο και τη διατήρηση του ύπνου.
Για να μπορέσει να χαλαρώσει, ο εγκέφαλος χρειάζεται να αισθάνεται αρκετά ασφαλής ώστε να περιορίσει την ένταση των σκέψεων και να απομακρυνθεί από την κατάσταση στρες.
Ο Ασλάμ περιγράφει αυτή τη μετάβαση ως μετατόπιση από την υπερανάλυση προς τη νοητική και σωματική χαλάρωση. Στο επίπεδο της εγκεφαλικής δραστηριότητας, αναφέρεται στη μετάβαση από τα κύματα βήτα, που συνδέονται με την εγρήγορση, προς τα κύματα άλφα, τα οποία σχετίζονται με τη χαλάρωση πριν από τον ύπνο.
Γιατί καταλήγουμε να περνάμε ώρες στο κινητό
Όσοι δυσκολεύονται να αποφορτιστούν συχνά στρέφονται στο κινητό τους, περνώντας μεγάλο μέρος της νύχτας μπροστά στην οθόνη.
Σύμφωνα με τον Ασλάμ, η ερευνητική του ομάδα διαπιστώνει συχνά ότι οι άνθρωποι αυτοί χρησιμοποιούν τις συσκευές τους επί ώρες, επιχειρώντας ασυνείδητα να εξαντληθούν μέχρι να αποκοιμηθούν από την κούραση.
Η συμπεριφορά αυτή, ωστόσο, δεν αντιμετωπίζει την πηγή της ψυχικής έντασης που τους κρατά ξύπνιους.

Η άσκηση των δέκα σημείων πριν από τον ύπνο
Για τη μείωση των αρνητικών σκέψεων, ο νευροεπιστήμονας προτείνει μια απλή βραδινή άσκηση καταγραφής ευγνωμοσύνης.
Η διαδικασία περιλαμβάνει δέκα σημεία:
- Τρία πράγματα για τα οποία αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη από την ημέρα που πέρασε ή από το παρελθόν μας
- Τρία πράγματα για τα οποία μπορούμε να αισθανόμαστε ευγνωμοσύνη ενόψει της επόμενης ημέρας
- Τέσσερα πράγματα που εκτιμούμε στον εαυτό μας στο παρόν
«Ουσιαστικά, εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλο να αισθάνεται ασφαλής για όσα έχουν συμβεί, για όσα πρόκειται να συμβούν και για την κατάσταση στην οποία βρισκόμαστε αυτή τη στιγμή», εξηγεί.
Συνιστά η άσκηση να πραγματοποιείται αμέσως πριν από τον ύπνο, υποστηρίζοντας ότι ο εγκέφαλος συνεχίζει να επεξεργάζεται σκέψεις ακόμη και για τέσσερις ώρες μετά την έλευσή του.
«Συχνά οι άνθρωποι κοιμούνται σκεπτόμενοι την ημέρα που πέρασε ή εκείνη που ακολουθεί. Ο εγκέφαλος συνεχίζει να εργάζεται προσπαθώντας να “λύσει” αυτές τις ανησυχίες και ξυπνάτε εξαντλημένοι, παρότι μπορεί να έχετε κοιμηθεί επτά ή οκτώ ώρες», αναφέρει.
«Το καθοριστικό δεν είναι απαραίτητα η ποσότητα του ύπνου, αλλά η ποιότητά του», προσθέτει.
Γιατί προτείνει χαρτί και μολύβι αντί για οθόνη
Ο Ασλάμ συνιστά η λίστα να γράφεται στο χέρι, με στυλό και κεφαλαία γράμματα, αντί να πληκτρολογείται σε κινητό ή άλλη ψηφιακή συσκευή.
Όπως υποστηρίζει, ο εγκέφαλος επεξεργάζεται διαφορετικά τη γραφή σε χαρτί από την αλληλεπίδραση με μια οθόνη.
Προτείνει επίσης να διαβάζουμε ξανά τη λίστα μέσα στα πρώτα 45 λεπτά μετά το πρωινό ξύπνημα, περίοδο την οποία θεωρεί ιδιαίτερα πρόσφορη για την ενίσχυση θετικών νοητικών συνηθειών.
Αντί για την άμεση ανάγνωση μηνυμάτων και ηλεκτρονικών ειδοποιήσεων, που ενδέχεται να προκαλέσουν άγχος, εισηγείται ένα πιο ήρεμο ξεκίνημα της ημέρας.
Στο ίδιο πλαίσιο προτείνει να καθυστερούμε περίπου 45 λεπτά την πρώτη κατανάλωση καφεΐνης, με στόχο, όπως υποστηρίζει, τον περιορισμό της απότομης αντίδρασης στρες που συνδέει με την κορτιζόλη.
Οι συγκεκριμένες χρονικές συστάσεις και η άσκηση ευγνωμοσύνης αποτελούν προτάσεις του ειδικού και δεν συνιστούν αποδεδειγμένη θεραπεία για τις διαταραχές ύπνου.
Η ποιότητα του ύπνου επηρεάζει ολόκληρη την καθημερινότητά μας
Ο Ασλάμ επισημαίνει ότι η βελτίωση του ύπνου μπορεί να έχει ευρύτερα οφέλη για την ψυχική υγεία, τη συγκέντρωση, τη διαύγεια της σκέψης και τη μνήμη.
Το βασικό μήνυμα της προσέγγισής του είναι ότι η ξεκούραση δεν εξαρτάται αποκλειστικά από το πόσες ώρες περνάμε στο κρεβάτι. Η διαχείριση του στρες και η δυνατότητα να αποδεσμευόμαστε από τις ανησυχίες της ημέρας μπορούν επίσης να επηρεάσουν ουσιαστικά τον ύπνο μας.
Ο εγκέφαλος δεν χρειάζεται μόνο να είναι κουρασμένος για να κοιμηθεί. Χρειάζεται και τις κατάλληλες συνθήκες ώστε να εγκαταλείψει την εγρήγορση και να περάσει στην ανάπαυση.
Στην Ελλάδα τα ΜΜΕ που στηρίζουν τις νεοφιλελεύθερες πολιτικές, χρημαδοτούνται από το ... κράτος. Tο tvxs.gr στηρίζεται στους αναγνώστες του και αποτελεί μια από τις ελάχιστες ανεξάρτητες φωνές στη χώρα. Mε μια συνδρομή, από 2.9 €/μήνα,ενισχύετε την αυτονομία του tvxs.gr και των δημοσιογραφικών του ερευνών. Συγχρόνως αποκτάτε πρόσβαση στα ντοκιμαντέρ και το περιεχόμενο του 24ores.gr.
Δες τα πακέτα συνδρομών >


