Μερικοί άνθρωποι πραγματικά μπορούν να τα καταφέρουν με εντυπωσιακά λίγες ώρες ύπνου. Ωστόσο, μπορεί να είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς αν ανήκει σε αυτή την κατηγορία.

Οι περισσότεροι άνθρωποι χρειάζονται αρκετές ώρες για να ξεκουραστούν. Σύμφωνα με τα επιστημονικά δεδομένα από το Εθνικό Ίδρυμα Ύπνου των ΗΠΑ (National Sleep Foundation), ο μέσος ενήλικας ηλικίας 26-64 ετών χρειάζεται περίπου επτά έως εννέα ώρες ύπνου ανά 24ωρο, αναφέρει άρθρο στο BBC.

Το «μυστήριο» που απασχολεί την επιστήμη

Γιατί υπάρχει τόσο μεγάλη διαφορά στις ανάγκες ύπνου μεταξύ των ανθρώπων; Αυτό αποτελεί εδώ και πολλά χρόνια ένα μυστήριο για τους επιστήμονες.

Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, οι επιστήμονες έχουν εντοπίσει πολλούς τρόπους με τους οποίους η γενετική παίζει σημαντικό ρόλο. Από σπάνιες γενετικές μεταλλάξεις έως εκατοντάδες πολύ συχνότερες γενετικές παραλλαγές, υπάρχουν διάφορες εξηγήσεις για το γιατί ορισμένοι άνθρωποι μπορούν να λειτουργούν με ελάχιστο ύπνο.

Στο μέλλον, αυτά τα ευρήματα ενδέχεται να αξιοποιηθούν για την προστασία από ορισμένες από τις συνήθεις αρνητικές συνέπειες της έλλειψης ύπνου.

Οι πρώτες ενδείξεις

Μια ερευνητική ομάδα από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο είχε ανακαλύψει μια γενετική μετάλλαξη που σχετίζεται με τη διάρκεια του ύπνου στους ανθρώπους.

Παρόλο που τα άτομα που έφεραν αυτή τη μετάλλαξη πήγαιναν για ύπνο περίπου τις συνηθισμένες ώρες, ξυπνούσαν πολύ νωρίς, έχοντας κοιμηθεί συχνά από τέσσερις έως έξιμισι ώρες κάθε βράδυ.

Αυτή η σπάνια, κληρονομική κατάσταση ονομάζεται οικογενής φυσικός βραχύς ύπνος (Familial Natural Short Sleep – FNSS).

Στα χρόνια που ακολούθησαν, εντοπίστηκαν αρκετές ακόμη μεταλλάξεις που σχετίζονται με αυτή την κατάσταση.

Ένα από τα μεγαλύτερα μυστήρια σχετικά με τον FNSS είναι ότι τα άτομα που τον παρουσιάζουν φαίνεται να είναι «μια χαρά» παρά τις λίγες ώρες ύπνου, αναφέρει η επικεφαλής ερευνήτρια της ομάδας, μοριακή βιολόγος Ying-Hui Fu.

Υπάρχουν ενδιαφέρουσες ενδείξεις ότι οι γενετικές παραλλαγές που συνδέονται με τον FNSS ενδέχεται όχι μόνο να προκαλούν μικρότερη διάρκεια ύπνου, αλλά και να προστατεύουν όσους τις φέρουν από τις αρνητικές συνέπειες της έλλειψης ύπνου.

Μία από αυτές τις συνέπειες είναι, για παράδειγμα, η εξασθένηση της μνήμης.

Σε ένα πείραμα του 2019, με επικεφαλής την Fu, οι ερευνητές εισήγαγαν σε ποντίκια μια μετάλλαξη που σχετίζεται με τον FNSS.

Διαπίστωσαν ότι τα ποντίκια με τη συγκεκριμένη γενετική παραλλαγή όχι μόνο κοιμούνταν λιγότερο, αλλά φαίνεται επίσης να προστατεύονταν από προβλήματα μνήμης.

Μια άλλη δοκιμή έδειξε ότι τα ποντίκια με ορισμένες από αυτές τις παραλλαγές είχαν μικρότερη πιθανότητα να αναπτύξουν μια μορφή της νόσου Αλτσχάιμερ.

Φαρμακευτικές προοπτικές

Τα τελευταία χρόνια, αυξάνεται το ενδιαφέρον για το πώς θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν οι γνώσεις μας σχετικά με αυτές τις γενετικές παραλλαγές προς όφελος των ανθρώπων.

Στη φαρμακευτική βιομηχανία υπάρχουν ελπίδες ότι, στο μέλλον, οι ανακαλύψεις σχετικά με τα άτομα που χρειάζονται λίγο ύπνο θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην ανάπτυξη φαρμάκων για την αντιμετώπιση των διαταραχών ύπνου ή ακόμη και να βοηθήσουν ανθρώπους να μπορούν να λειτουργούν με λιγότερες ώρες ύπνου.

Για να επιτευχθεί αυτό, οι επιστήμονες πρέπει να κατανοήσουν όχι μόνο αν οι συγκεκριμένες γενετικές παραλλαγές προστατεύουν όσους κοιμούνται λίγο από τις αρνητικές συνέπειες, αλλά και τον ακριβή μηχανισμό μέσω του οποίου συμβαίνει αυτό.

Χωρίς αυτή τη γνώση, υπάρχει ο κίνδυνος να δημιουργηθεί ένα φάρμακο με απρόβλεπτες παρενέργειες.

«Πρέπει να καταλάβεις πώς λειτουργεί. Δεν θέλεις να κοιμάσαι λιγότερο και ύστερα από 10, 5 ή 20 χρόνια να εμφανίσεις Αλτσχάιμερ, Πάρκινσον ή καρκίνο», λέει η Fu.

Οι γενετικές μεταλλάξεις που σχετίζονται με τον FNSS αποτελούν ένα από τα πιο ακραία και ενδιαφέροντα παραδείγματα, ωστόσο είναι μόνο ένα μικρό μέρος των γενετικών παραγόντων που μπορούν να επηρεάσουν τη διάρκεια του ύπνου μας.

Συνολικά, εκτιμάται ότι η διάρκεια του ύπνου είναι κληρονομική σε ποσοστό από 30% έως 65%. Αυτό σημαίνει ότι έως και το 65% των διαφορών στη διάρκεια του ύπνου μεταξύ των ανθρώπων μπορεί να εξηγηθεί από γενετικούς παράγοντες.

Τι επηρεάζει τη διάρκεια ύπνου

Μέχρι σήμερα έχουν εντοπιστεί αρκετές εκατοντάδες διαφορετικές περιοχές του γονιδιώματος που επηρεάζουν τη διάρκεια του ύπνου.

Σε μια νέα ανάλυση, η οποία εξέτασε δεδομένα από σχεδόν 650.000 ενήλικες, εντοπίστηκαν περίπου 244 τέτοιες περιοχές. Η συγκεκριμένη έρευνα δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί και βρίσκεται στο στάδιο της προδημοσίευσης.

Αν εξετάζαμε οποιαδήποτε από αυτές τις συνηθισμένες γενετικές μεταλλάξεις ξεχωριστά, θα βλέπαμε ότι συνδέεται με διαφορά στη διάρκεια του ύπνου μόλις περίπου ενός λεπτού, εξηγεί η επικεφαλής συγγραφέας της μελέτης, γενετίστρια Isabelle Austin-Zimmerman από το King’s College London.

Ωστόσο, όταν συνδυάζονται, οι επιδράσεις τους μπορούν να αθροιστούν. Για τον μέσο άνθρωπο, οι γενετικές διαφορές ενδέχεται να εξηγούν περίπου 20 λεπτά διαφοράς στη διάρκεια του ύπνου, αναφέρει η Austin-Zimmerman.

Παρόλα αυτά, δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη εκτεταμένη έρευνα σχετικά με το ποιες από αυτές τις συχνότερες γενετικές παραλλαγές μπορούν να προστατεύσουν τους ανθρώπους από τις συνέπειες του σύντομου ύπνου.

Οι ψυχικές ασθένειες και ο ύπνος

Μια πρόσφατη μελέτη, ωστόσο, με επικεφαλής την Chiara Petrosellini, κλινική ακαδημαϊκή ερευνήτρια μαιευτικής και γυναικολογίας στο University College London, εντόπισε ενδείξεις για μία τέτοια περίπτωση.

Η ερευνητική ομάδα μελέτησε τη γενετική 343 γυναικών με διπολική διαταραχή, οι οποίες είχαν γεννήσει.

Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη γενετική τους προδιάθεση για σύντομο ύπνο, με βάση την παρουσία μεταλλάξεων που θεωρείται ότι σχετίζονται με αυτόν.

Οι γυναίκες που συγκέντρωσαν την υψηλότερη βαθμολογία πιθανότητας να είναι άτομα με σύντομο ύπνο είχαν τον μισό κίνδυνο εμφάνισης επιλόχειας ψύχωσης σε σύγκριση με εκείνες που συγκέντρωσαν τη χαμηλότερη βαθμολογία.

Η ίδια τάση παρατηρήθηκε και στην περίπτωση της αϋπνίας.

Στην πραγματικότητα, έρευνα της Austin-Zimmerman και της ομάδας της, σε έναν πολύ μεγαλύτερο πληθυσμό (και όχι αποκλειστικά σε μητέρες με διπολική διαταραχή), έδειξε ότι, γενικά, οι γενετικές παραλλαγές που σχετίζονται με μικρότερη διάρκεια ύπνου συνδέονταν με αυξημένο κίνδυνο αϋπνίας και κόπωσης.

Συνδέονταν επίσης με διάφορες ψυχικές και σωματικές παθήσεις, όπως: Διαταραχή ελλειμματικής προσοχής και υπερκινητικότητας (ΔΕΠΥ), καταθλιπτικά συμπτώματα, διαβήτη τύπου 2.

Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο σύντομος ύπνος ή η γενετική προδιάθεση γι’ αυτόν προκαλεί αυτές τις παθήσεις.

Δείχνει, όμως, ότι η γενετική προδιάθεση για σύντομο ύπνο δεν προστατεύει πάντοτε από όλους αυτούς τους κινδύνους.

Η ψευδαίσθηση ότι είμαστε καλά

Τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο περίπλοκα, καθώς ακόμη και όσοι πιστεύουμε ότι λειτουργούμε κανονικά με ελάχιστο ύπνο δεν είμαστε πάντα οι καλύτεροι κριτές της κατάστασής μας.

Μια μελέτη, για παράδειγμα, διαπίστωσε ότι όταν υγιείς ενήλικες περιορίστηκαν σε μόλις τέσσερις ή έξι ώρες παραμονής στο κρεβάτι κάθε βράδυ, η απόδοσή τους σε διάφορα γνωστικά τεστ συνέχιζε να επιδεινώνεται.

Κι όμως, μετά από δύο εβδομάδες, οι συμμετέχοντες αξιολογούσαν τον εαυτό τους ως μόνο «ελαφρώς» νυσταγμένο.

«Η λειτουργικότητά σου επιδεινώνεται σταδιακά, αλλά ταυτόχρονα συνειδητοποιείς όλο και λιγότερο αυτή την επιδείνωση», εξηγεί ο Hans van Dongen, επιστήμονας ύπνου στο Κέντρο Έρευνας Ύπνου και Απόδοσης του Πανεπιστημίου της Πολιτείας της Ουάσιγκτον, ο οποίος συμμετείχε στη συγγραφή της συγκεκριμένης έρευνας.

Μακροπρόθεσμα, γενετικές ανακαλύψεις ενδέχεται να βοηθήσουν στον εντοπισμό των ανθρώπων που πραγματικά μπορούν να λειτουργούν καλά με λίγο ύπνο.

Θα μπορούσαν επίσης να βοηθήσουν στον διαχωρισμό εκείνων που αισθάνονται καλά, αλλά εξακολουθούν να διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο μειωμένης λειτουργικότητας.

Τελικά, υπάρχει η ελπίδα ότι αυτές οι ανακαλύψεις θα οδηγήσουν στην ανάπτυξη φαρμάκων που θα βοηθούν τους ανθρώπους με σύντομο ύπνο να ενισχύσουν την ανθεκτικότητά τους σε αυτόν.