Η παραμέληση, η καταπίεση και η πολιτιστική αλλοτρίωση που είχαν υποστεί οι υποταγμένοι στους Γάλλους Κορσικανοί μαζί με την άθλια οικονομική κατάσταση έφεραν εξεγέρσεις και εθνικιστική αφύπνιση.
Δεν ήταν οι μόνοι στους οποίους συνέβη αυτό. Η γενικευμένη απο-αποικιοποίηση μετά το τέλος του Β’ παγκοσμίου πολέμου έφερε γενικότερη απελευθέρωση δυνάμεων.
Σε αυτήν συνέβαλε και η αδυναμία των προηγμένων χωρών να εξασφαλίσουν καλή ζωή σε όλους τους πολίτες τους και όχι μόνον αυτούς του κέντρου ή του γένους των ηγετών.
Περιοχές που δεν ήταν αποικίες αλλά βρέθηκαν ενταγμένες σε ‘ξένες’ χώρες ένιωσαν καταπιεσμένες και άρχισαν να εξεγείρονται: η χώρα των Βάσκων, η Βρετάνη, η Ιρλανδία, η Καταλονία, η Σαρδηνία, η Σκωτία.
Ειδικά η Γαλλία, που είχε αποκτήσει τραυματικές εμπειρίες εξαιτίας του μακρόχρονου και αιματηρού πολέμου της Αλγερίας και της αναγκαστικής απορρόφησης εκατομμυρίων ανθρώπων από εκεί μετά την ανεξαρτησία της αφρικανικής χώρας, συνταράχτηκε ολόκληρη το 1968, με αιτήματα που ξεπερνούσαν τα αμιγώς οικονομικά και αφορούσαν αναγνώριση δικαιωμάτων.
Διαβάστε: Κορσική / Στο νησί των ανυπότακτων – Ήρωες, υποταγές και Έλληνες
Στην Κορσική, μαζικές αντιδράσεις μεγάλης κλίμακας προκάλεσαν οι δηλώσεις του Ντε Γκωλ πως πυρηνικές δοκιμές θα γινόντουσαν εκεί. Ακολούθησαν αυτές μετά την ανακάλυψη της απόρριψης τοξικών αποβλήτων στη Μεσόγειο, πολύ κοντά στο νησί, από τη χημική βιομηχανία Μontedison στην Τοσκάνη, όπως και οι εξαγγελίες για θηριώδη τουριστικά και γεωργικά έργα ως απάντηση στη χρόνια εγκατάλειψη του νησιού.
Οι αντιδράσεις δεν περιορίστηκαν στα συγκεκριμένα γεγονότα καθώς το κίνημα του Riacquistu είχε γεννηθεί και τα αιτήματά του διευρύνονταν. Κύριο ανάμεσά τους, η διαμόρφωση ενός μέλλοντος αυτοδιάθεσης επάνω στις σταθερές βάσεις του παρελθόντος, του πολιτισμού και των παραδόσεων (ήδη σε διαδικασία εξαφάνισης) της Κορσικής.
Η κορσικάνικη γλώσσα, μέχρι τότε κυρίως προφορική, έγινε γραπτή και απέκτησε τότε γραμματικούς κανόνες (1971) ανοίγοντας το δρόμο στη λογοτεχνική άνθηση. Και είναι μόλις στα 1970 που η Κορσική διαχωρίστηκε διοικητικά από την επαρχία Προβηγκίας-Κυανής Ακτής-Κορσικής όπου ήταν ενταγμένη-πεταμένη.
Διαβάστε: Κορσική / Στο νησί της ομορφιάς – Τόποι, φύση και διατήρηση
Όμως, οι διεκδικήσεις δικαιωμάτων πήραν γρήγορα βίαια χαρακτηριστικά. Ήταν η αίσθηση μεγάλης αδικίας που βίωσαν οι Κορσικανοί στην αντιμετώπισή τους από το γαλλικό κράτος που έφερε τη βία. Ήταν όταν η κεντρική διοίκηση εξασφάλισε επίπεδο ζωής για τους επαναπατρισθέντες Γάλλους από την Αλγερία που δεν είχαν δει ποτέ τους οι Κορσικανοί -σε μεγάλη ένδεια και συνεχώς αποκλεισμένοι από σοβαρά αναπτυξιακά έργα.
Η αίσθηση αδικίας έγινε μεγάλος θυμός εναντίον των ωφεληθέντων. Εκδηλώθηκε αρχικά στην Αλέρια, εκεί όπου πρωτοεγκαταστάθηκαν οι Φωκαείς άποικοι και εκεί όπου δόθηκαν τεράστιες εκτάσεις στους επαναπατρισθέντες. Λίγοι ένοπλοι αυτονομιστές κράτησαν ομήρους σε ένα κελλάρι τέτοιους Αλγερινογάλλους το 1975.
Η αποκάλυψη της εκτεταμένης νοθείας στην οποία επιδίδονταν, με χρήση ελάχιστου σταφυλιού και μεγάλων ποσοτήτων ζάχαρης, αυτοί που έπαιρναν τεράστια κρατική υποστήριξη για τις αμπελουργικές και οινοποιητικές τους δραστηριότητες, εν αντιθέσει με τους ντόπιους Κορσικανούς, ήταν η αφορμή.
Βίαια επεισόδια ξέσπασαν, στα οποία σκοτώθηκε και ένας αστυνομικός. Πήραν ευρεία δημοσιότητα και έκαναν γνωστό το αυτονομιστικό κίνημα. Όμως, το Γαλλικό κράτος απέκλεισε κάθε πιθανότητα διαλόγου.
Τότε ήταν που ριζοσπαστικοποιήθηκε το εθνικιστικό κίνημα ως προς τα χρησιμοποιούμενα μέσα. Οργανωμένες επιθέσεις ακολούθησαν στο νησί εναντίον των θερινών κατοικιών Γάλλων, κυρίως με ρόλο στη διοίκηση (1976), και πυροδοτήθηκε ένας κύκλος βίας με δεκάδες θύματα και εκατοντάδες βομβιστικές επιθέσεις ετησίως μέχρι περίπου το τέλος του 20ου αιώνα.
Το ειδικό καθεστώς που παραχωρήθηκε στην Κορσική με τη λειτουργία από το 1982 Κορσικανικής Βουλής, με εκλεγμένους εκπροσώπους και νομοθετικές αρμοδιότητες, δεν φάνηκε ικανό να τον σταματήσει.
Πού θα βγάλει το αύριο;
Το 1999 ξεκίνησαν σοβαρές συζητήσεις για το μέλλον της Κορσικής. Παραχωρήθηκαν ακόμη μεγαλύτερες αρμοδιότητες τοπικά και διοχετεύθηκαν σημαντικοί πόροι. Παράλληλα, νέοι άποικοι ενθαρρύνονταν να εγκατασταθούν μεγαλώνοντας το χάσμα μεταξύ παλαιών και νέων κατοίκων. Το 2022 ο αυτονομιστής Υβάν Κολονά, καταδικασμένος σε ισόβια δεσμά ως υπαίτιος της δολοφονίας το 1998 του Γάλλου νομάρχη στο νησί, πέθανε μετά τη δολοφονική επίθεση που δέχθηκε από άλλο κρατούμενο, μέσα στη φυλακή. Το γαλλικό κράτος θεωρήθηκε υπεύθυνο, η βία αναζωπυρώθηκε και οι ταραχές στο νησί κράτησαν πολλές μέρες.
Ο Μακρόν υποσχέθηκε μείζονες αλλαγές. Το 2026, το γαλλικό κοινοβούλιο ενέκρινε συνταγματική μεταρρύθμιση που έχει στόχο να χορηγήσει στο νησί εξουσίες κατ’ εξαίρεση, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών του, που ισοδυναμούν με τη δημιουργία μιας αυτόνομης Κορσικής εντός της Γαλλικής Δημοκρατίας.
Αυτό έχει πολύ δρόμο μπροστά. Η αποδοχή από τους ίδιους τους Κορσικανούς του νέου προτεινόμενου καθεστώτος είναι η πρώτη προϋπόθεση. Αλλά τα πρώτα μηνύματα είναι περισσότερο ανησυχητικά παρά θετικά.
Η δύναμη και η αναγνώριση της παραδοσιακής μουσικής
Η πολυφωνική παράδοση της Κορσικής είναι μια από τις πιο αναπτυγμένες της Μεσογείου και της Ευρώπης. Κυριαρχεί η paghjella (πατζέλα), απαιτητικό πολυφωνικό τραγούδι, αργό, δυνατό που τραγουδιέται παραδοσιακά από άντρες, a capella. Γραμμένο σε στροφές των έξι στίχων με οκτώ συλλαβές ο καθένας, έχει αυστηρή αρχιτεκτονική δομή τόσο ως προς τους ίδιους τους μελωδούς (πολύ κοντά, σε ημικύκλιο, καλύπτοντας το ένα αυτί, συχνά τραγουδώντας με κλειστά μάτια), όσο και τις φωνές τους.
Τρεις είναι αυτές: δυο μελωδικές, συγκεκριμένα, η δεύτερη που ορίζει πού θα κινηθεί το τραγούδι και είναι αυτή που τραγουδάει τους περισσότερους στίχους και η τρίτη με τα πολλά στολίσματα στη μελωδία, και επιπλέον η μπάσα που προσθέτει όγκο και βάθος στο τραγούδι και συχνά έχει περισσότερους του ενός εκτελεστές. Περιέργως πως λείπει η πρώτη από αυτό το σύστημα.
Εκτός από την paghjella, τα ιταλικής προέλευσης μαδριγάλια, σερενάτες, βαρκαρόλες, αλλά και μοιρολόγια και άλλες μορφές συμπληρώνουν την πολυφωνική μουσική του νησιού που βρίσκει εντυπωσιακή έκφραση και στη σύγχρονη δημιουργία.
Από το 2009, η paghjella βρίσκεται στον κατάλογο της άυλης πολιτιστικής κληρονομιάς της Ουνέσκο. Την αίτηση υπέγραψαν οι μουσικοί Petru Guelfucci και Jean-Paul Poletti και η εθνομουσικολόγος Michele Glinatsis. Φυσικά αναγνωρίζουμε πίσω από το τελευταίο όνομα το ελληνικό Γλυνάτσης. Πρόκειται για καλυμνιώτικης καταγωγής κορσικανική οικογένεια. Ιδού μερικά χαρακτηριστικά δείγματα της paghjella από την ειδική σελίδα της Ουνέσκο.
Η paghjella αναπτύχθηκε στο εσωτερικό της Κορσικής, κυρίως στο κεντρικό και βόρειο τμήμα της, στα δασωμένα βουνά, μακριά από τη θάλασσα και τις πόλεις, με διαφορές από περιοχή σε περιοχή, ως το τραγούδι των ορεσίβιων βοσκών. Περιφρονημένο, ηχογραφήθηκε για πρώτη φορά στα τέλη της δεκαετίας του 1940. Έγινε το πιο δυνατό σύμβολο του κινήματος της κορσικανικής αναγέννησης.
Πλήθος μουσικές ομάδες ξεπήδησαν στο νησί και συνεχίζουν να το κάνουν. Κάθε μέρα, στις εκκλησιές κάθε πόλης και χωριού αντηχεί η πολυφωνική μουσική, με τα μουσικά σχήματα να είναι το καλοκαίρι σε σχεδόν καθημερινή περιοδεία. Συχνά πια, τις φωνές συμπληρώνουν μουσικά όργανα, παραδοσιακά ή σύγχρονα. Γίνονται και μεγάλες μουσικές γιορτές όπου τη νιώθεις να πάλλεται την κορσικάνικη ψυχή. Είναι μεταδοτικό, είναι μέθεξη στην ευφορία και μια απολαυστική εμπειρία.
Σύγχρονοι κορσικάνικοι τρόποι
Έχει μια γνησιότητα συγκινητική το νησί, ακόμη και στα τουριστικά του μέρη. Παρότι με πολύ τουρισμό, κυρίως στον νότο, δεν είναι παραδομένο σε αυτόν. Δε νιώθεις ότι ξεπουλούν τα πάντα οι Κορσικανοί για τον τουρισμό που σε σημαντικό βαθμό στηρίζει την οικονομία τους. Ίσως να οφείλεται στο ότι ακόμη διατηρούν μια θαλερή αγροτική οικονομία, παράγοντας πολύ καλής ποιότητας αλλαντικά, τυριά, κρασιά, χωνευτικά όπως eau de vie, myrtle (από την άφθονη μυρτιά) και πολλά άλλα προϊόντα.
Οι οδηγοί των αυτοκινήτων είναι εξαιρετικά ευγενικοί, υποταγμένοι στους ρυθμούς των πεζών. Δεν ακούγεται ούτε ένα κορνάρισμα και κάθε άλλο παρά αφθονούν οι μαγκιές στους δρόμους.
Ένιωσα πολύ οικεία στην Κορσική -άλλωστε ανάγλυφο, βλάστηση και θάλασσα θυμίζουν Ελλάδα- και πολύ ασφαλής. Όταν πρωτάρχισα να κολυμπάω μόνη μου στις μικρές και ταπεινές παραλίες, μέσα στις μεγάλες πόλεις, με χαιρετούσαν οι διπλανοί ντόπιοι, γυναίκες και άντρες, οι περισσότεροι σε μεσημεριανό διάλειμμα από τις δουλειές τους.
Κι ενώ στην αρχή φοβόμουνα για πορτοφόλια και κινητά που άφηνα στη στεριά ενόσω εγώ μέσα, πολύ σύντομα ανακάλυψα με μεγάλη χαρά ότι δεν υπήρχε κανένας κίνδυνος. Μόνο με στενοχωρούσε πως ποτέ δεν τους πέρασε από το μυαλό, παρά τους τόσους Έλληνες που πέρασαν από εκεί στο διάβα των αιώνων, ότι μπορεί να ήμουν Ελληνίδα -πάντα μια άλλη μεσογειακή.
Παίρνουν πολύ στα σοβαρά τα θέματα φύλαξης και διάσωσης οι Κορσικανοί και έχουν μεγάλη αποτελεσματικότητα. Οι φωτιές σβήνουν γρήγορα και όταν συμβεί κάποιο δυσάρεστο περιστατικό στα βουνά, οι διασώστες φθάνουν αμέσως για να το αντιμετωπίσουν, με ετοιμοπόλεμα ελικόπτερα και άλλα μέσα, και πάνε και σε άλλα κομβικά σημεία χωρίς καθυστέρηση ώστε να ενημερώσουν και να στείλουν σε άλλες διαδρομές τους ορειβάτες-περιπατητές. Είχα την ευκαιρία να τα διαπιστώσω αυτά και εγώ και φίλοι. Ένας ακόμη λόγος που αγαπούν την Κορσική οι φίλοι της ορειβασίας και των ποδηλατικών διαδρομών.
Βιβλιογραφία (κύριες πηγές)
https://www.world-autonomies.info/territorial-autonomies/corsica
https://globalhistorydialogues.org/stories/the-making-of-a-border
https://shop.kermitlynch.com/collection/riacquistu-the-corsican-heritage-collection.html
FΒ σελίδα, People of CORSICA (παλιά φωτογραφία)
