Την Παρασκευή 17 Οκτωβρίου 2025, ο γραμματέας του επαρχιακού γραφείου της Τεχεράνης για την «Επιβολή του καλού και την απαγόρευση του κακού» ανακοίνωσε τη δημιουργία ενός νέου «Κέντρου Επιχειρήσεων για τη σεμνότητα και το χιτζάμπ», μαζί με την οργάνωση και ενεργοποίηση «περισσότερων από 80.000 εκπαιδευμένων εθελοντών» και 4.575 εκπαιδευτών και δικαστικών βοηθών (γνωστών ως zabet-e qazaei).

Οι αξιωματούχοι το παρουσίασαν ως μια πολιτιστικοκοινωνική εκστρατεία, η οποία θα διεξαχθεί σε συνεργασία με φορείς πολιτιστικούς και ασφαλείας. Δεν πρόκειται για φήμη· πολλά ιρανικά μέσα ενημέρωσης δημοσίευσαν τις σχετικές δηλώσεις.

Είναι αυτό μια νέα μορφή της αστυνομίας ηθών; Όχι ακριβώς, αλλά έχει σχεδιαστεί για να κάνει παρόμοια δουλειά μέσα από διαφορετική δομή. Το εν λόγω «Σετάντ» (Setad) είναι ένα όργανο χάραξης και συντονισμού πολιτικής που λειτουργεί σε εθνικό επίπεδο βάσει του Νόμου του 2015 «Για την Υποστήριξη όσων Επιτάσσουν το Καλό και Απαγορεύουν το Κακό».

Ο νόμος αυτός είναι σαφής: η λεκτική ή γραπτή “υπόδειξη” επιτρέπεται σε όλους, αλλά κάθε πρακτική επιβολή του μέτρου αποτελεί αποκλειστικά ευθύνη του κράτους. Με άλλα λόγια, οι εθελοντές δεν μπορούν να συλλαμβάνουν, να κρατούν ή να χρησιμοποιούν βία.

Ωστόσο, ο νόμος επιτρέπει σε ορισμένους πιστοποιημένους βοηθούς της δικαιοσύνης —συνήθως εκπαιδευμένους μέσω της Μπασίτζ και πιστοποιημένους ως «δικαστικοί λειτουργοί»— να τεκμηριώνουν, να αναφέρουν και να ενεργοποιούν παραπομπές που συνδέονται απευθείας με την αστυνομία και τους εισαγγελείς.

Το Σετάντ (νέα μονάδα αστυνόμευσης) δεν διαθέτει δικές του αστυνομικές εξουσίες· χτίζει το δίκτυο. Ουσιαστικά πρόκειται για ένα σύστημα συντονισμένης αναφοράς, τεκμηρίωσης και ταχύτερης διαβίβασης υποθέσεων στις αρχές, όχι για βαν που τραβούν γυναίκες από το πεζοδρόμιο.

Γιατί τώρα;

Διότι το καθεστώς βρίσκεται παγιδευμένο ανάμεσα στον νόμο όπως είναι γραμμένος και σε μια κοινωνική πραγματικότητα που δεν μπορεί να αναστρέψει. Μετά την εξέγερση «Γυναίκα, Ζωή, Ελευθερία», οι νόμοι περί υποχρεωτικού χιτζάμπ δεν καταργήθηκαν ποτέ αλλά η εφαρμογή τους παραμένει ασταθής και αμφισβητούμενη.

Στα τέλη του 2024, η κυβέρνηση ανακοίνωσε ότι παγώνει την έκδοση του νέου νομοσχεδίου περί «Σεμνότητας και Χιτζάμπ» έπειτα από διακλαδικές διαβουλεύσεις· ο αντιπρόεδρος Σαχράμ Νταμπίρι δήλωσε ότι η Βουλή δεν πρέπει «προς το παρόν» να το προωθήσει, ενώ τον Μάιο του 2025 ο πρόεδρος της Βουλής Μοχαμάντ-Μπαγέρ Γκαλιμπάφ αποκάλυψε γραπτή εντολή του Ανώτατου Συμβουλίου Εθνικής Ασφαλείας προς τη Βουλή να μην το θεσπίσει. Με άλλα λόγια: το κείμενο υπάρχει, αλλά η ενεργοποίησή του έχει “παγώσει” στο ανώτατο επίπεδο ασφαλείας.

Η αναστολή αυτή αποκάλυψε ρήγματα μέσα στο σύστημα. Ο ανώτερος συντηρητικός Μοχαμάντ-Ρεζά Μπαχονάρ δήλωσε ανοιχτά ότι το νομοσχέδιο για το υποχρεωτικό χιτζάμπ «δεν είναι πλέον νομικά εφαρμόσιμο», μια εντυπωσιακή παραδοχή από έναν πιστό του καθεστώτος.

Την ίδια ώρα, εκπρόσωποι της Δικαιοσύνης επιμένουν ότι οι ισχύοντες κανονισμοί για το χιτζάμπ «παραμένουν σε ισχύ». Η αντίφαση δεν είναι επιφανειακή· αποκαλύπτει ένα αδιέξοδο, όπου το κράτος γράφει νόμους που δεν μπορεί να επιβάλει κοινωνικά, και διαφορετικά κέντρα εξουσίας αυτοσχεδιάζουν.

• Διαβάστε επίσης: «Γιατί έβγαλα το χιτζάμπ» / Η επανάσταση μιας μουσουλμάνας

Η λειτουργία του νέου «Κέντρου Επιχειρήσεων»

Το καθεστώς μετατοπίζει το βάρος από τη σύγκρουση στον δρόμο (το κλασικό μοντέλο της αστυνομίας ηθών) προς ένα υβρίδιο οργανωμένης “επαγρύπνησης”, διοικητικών ποινών και ψηφιακής επιτήρησης.

Από το 2023–24, οι αρχές έχουν επαναφέρει τις περιπολίες, ενσωματώνοντας όμως και την «έξυπνη» επιβολή: μαζική χρήση καμερών CCTV, παρακολούθηση πινακίδων κυκλοφορίας, αναγνώριση προσώπου σε πανεπιστήμια και εφαρμογή (app) NAZER που επιτρέπει σε αξιωματούχους και πολίτες να καταγγέλλουν «παραβάσεις» μέσα σε αυτοκίνητα και μέσα μεταφοράς.

Τα αυτοματοποιημένα μηνύματα SMS ειδοποιούν τους ιδιοκτήτες και οδηγούν σε πρόστιμα ή σε κατάσχεση οχήματος. Εκθέσεις του ΟΗΕ το 2025 επιβεβαιώνουν αυτή τη στροφή προς την ψηφιακή επιβολή: drones, εφαρμογές και ροές δεδομένων υποστηρίζουν πλέον την επιβολή του χιτζάμπ, την ώρα που η δημόσια συμμόρφωση φθίνει. Το σχέδιο Noor του 2024 έδειξε πόσο γρήγορα μπορούν να ενεργοποιηθούν αυτοί οι μηχανισμοί.

Αποκαθίσταται ο έλεγχος;

Όχι πραγματικά. Οι δρόμοι της Τεχεράνης μοιάζουν με ένα διαρκές δημοψήφισμα, με εκτεταμένη τη συμπεριφορά μη συμμόρφωσης παρά τις περιοδικές εκκαθαρίσεις. Γι’ αυτό οι αξιωματούχοι υιοθετούν ένα μοντέλο διακυβέρνησης που προσπαθεί να κάνει την πειθαρχία νόμο: εθελοντές που προειδοποιούν και καταγράφουν, βοηθοί που αναφέρουν και κλιμακώνουν, κάμερες και εφαρμογές που τιμωρούν χωρίς το θέαμα της σύλληψης. Είναι επιβολή μέσω χαρτιών και pixels, όχι μέσω πειθούς.

Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι γυναίκες και οι άδειες οδήγησης μοτοσικλετών. Πριν χρόνια, το Διοικητικό Δικαστήριο του Ιράν αποφάνθηκε ότι δεν υπάρχει νομική βάση για να απαγορεύεται στις γυναίκες να αποκτούν άδεια. Ωστόσο, η τροχαία συνέχιζε να ισχυρίζεται ότι «ο νόμος» το απαγορεύει. Μόλις τον περασμένο μήνα, ένας πρώην αναπληρωτής αρχηγός της τροχαίας παραδέχθηκε ξανά ότι δεν υπάρχει συγκεκριμένη νομική απαγόρευση,  μόνο πρακτική.

Αυτό είναι το ίδιο μοτίβο: ο νόμος σιωπά, η επιβολή παραμένει άκαμπτη, τα δικαιώματα είναι «θεωρητικά δυνατά», η πρόσβαση όμως αποκλείεται. Το νέο «Κέντρο Επιχειρήσεων» εντάσσεται ακριβώς σε αυτό το διοικητικό αδιέξοδο.

Η δομική βία κατά των γυναικών

Η δομική βία κατά των γυναικών αποτελεί το ευρύτερο υπόβαθρο αυτής της πολιτικής. Μια έκθεση του Κέντρου Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων στο Ιράν (Ιανουάριος 2025) κατέγραψε αύξηση των γυναικοκτονιών και έλλειψη ολοκληρωμένου προστατευτικού νόμου ελαφριές ποινές για «εγκλήματα τιμής», νομοθεσία που ενισχύει την ανδρική κηδεμονία και ένα ανεπαρκές σύστημα ξενώνων και βοήθειας.

Παράλληλα, διεθνείς οργανισμοί ανέφεραν άνοδο στις εκτελέσεις συνολικά το 2024, συμπεριλαμβανομένων και γυναικών, μέρος ενός γενικότερου τιμωρητικού και κατασταλτικού κλίματος. Η επιβολή του χιτζάμπ ανήκει σε αυτό το σύμπαν, όχι έξω από αυτό.

Η οικονομία και η πολιτική του σώματος

Η οικονομία στηρίζει την πολιτική ελέγχου του σώματος. Η συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό το 2024 ήταν μόλις 13,4% στο Ιράν, έναντι 66,3% των ανδρών (σύμφωνα με την Παγκόσμια Τράπεζα και τη ΔΟΕ),  ένα από τα χαμηλότερα ποσοστά παγκοσμίως. Δεν πρόκειται για «πολιτισμική προτίμηση», αλλά για πολιτική επιλογή: οικογενειακό δίκαιο, πρακτικές πρόσληψης και επισφαλής εργασία που κρατούν τις γυναίκες εξαρτημένες. Ένα κράτος που διακηρύσσει τη «σεμνότητα» ενώ αρνείται την ισότιμη πρόσβαση στην εργασία και στην ασφάλεια απλώς αναπαράγει την ίδια ανισότητα που στη συνέχεια πειθαρχεί μέσω του ενδυματολογικού κώδικα.

Τι συμβαίνει λοιπόν;

Οι αρχές προσπαθούν να λύσουν ένα πρόβλημα νομιμοποίησης μέσω της γραφειοκρατίας. Η αστυνομία ηθών εξακολουθεί να εμφανίζεται περιοδικά, αλλά έχει υψηλό πολιτικό κόστος και προκαλεί αντιδράσεις. Το «Κέντρο Επιχειρήσεων» υπό το Σετάντ υπόσχεται κάτι άλλο: ένα γραφειοκρατικο-ψηφιακό πλέγμα που διαχέει την ευθύνη προς τα έξω (στους «πολίτες»), τυποποιεί την τεκμηρίωση (μέσω βοηθών) και αυτοματοποιεί τις ποινές (μέσω καμερών και εφαρμογών).

Νομικά, οι εθελοντές δεν μπορούν να σας συλλάβουν· πρακτικά, μπορούν να σας περικυκλώσουν με ένα σύστημα αναφορών που οδηγεί σε πρόστιμα, ειδοποιήσεις ή εισαγγελικές παραπομπές, κι αυτό ακριβώς είναι το ζητούμενο.

Δύο σκληρές αλήθειες

Πρώτον, το κράτος έχει χάσει την ηγεμονία του επί της γυναικείας εμφάνισης στην καθημερινή ζωή· το «πάγωμα» του νέου νόμου είναι σιωπηρή παραδοχή αυτής της ήττας.

Δεύτερον, το καθεστώς δεν παραχωρεί δικαιώματα, αλλά μειώνει την ορατότητα του εξαναγκασμού ενώ αυξάνει την αποτελεσματικότητά του με διάφορα νέα μέσα εκτός από τα γκλομπ.  Αν ρωτάτε αν πρόκειται για «επιστροφή της αστυνομίας ηθών», θα χάσετε το ουσιώδες: το μοντέλο έχει επανασχεδιαστεί. Τα παλιά βαν δεν εξαφανίστηκαν εντελώς· το νέο μοντέλο μετατρέπει κάθε τηλέφωνο και κάθε κάμερα σε περιπολία. Και ένα «Κέντρο Επιχειρήσεων» στην Τεχεράνη επιδιώκει να διατηρεί αυτό το μηχάνημα σε λειτουργία, την ώρα που η Βουλή και το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας διαφωνούν για το αν υπάρχει νομική  βάση.

Εν ολίγοις το Σετάντ δεν είναι, τυπικά, αστυνομική δύναμη, αλλά χτίζει το λειτουργικό σύστημα μέσα από το οποίο η αστυνόμευση διαχέεται σε όλη την κοινωνία. Κι αυτή τη στιγμή, αυτός είναι ο κύριος τρόπος του καθεστώτος για να ανακτήσει έναν έλεγχο που δεν μπορεί πια να επιβάλει στους δρόμους.