Ενώπιoν του Κογκρέσου ο Μαρκ Ζάκερμπεργκ προσπάθησε να παρουσιάσει την προσέγγιση του Facebook απέναντι στα δεδομένα των χρηστών ως ανοικτή και διάφανη. Επικεντρώθηκε στις επιλογές απορρήτου που διατίθενται στους χρήστες και την ιδιοκτησία των δεδομένων. Μετά το σκάνδαλο με την Cambidge Analytica, τα όσα είπε ο Ζάκερμπεργκ ακούστηκαν αστεία, χωρίς να είναι όλα ψέματα. 

Ως επί το πλείστον το Facebook έχει δεδομένα επειδή οι χρήστες τα μοιράζονται. Οι χρήστες ελέγχουν αυτά τα δεδομένα και μπορούν - με κάποιες εξαιρέσεις - να τα διαγράψουν όποτε θέλουν. Επιπλέον, αν κάποιος διαγράψει τον λογαριασμό του, σχεδόν όλα τα δεδομένα θα εξαφανιστούν από τους διακομιστές του facebook  εντός 90 ημερών. Όλα καλά επομένως; Όχι.

Δείτε επίσης: «Ο δικτυωμένος ευατός - Ποιός πραγματικά είσαι online;» του Ντέιβι Γουάιντερ

Ένα ζήτημα είναι πόσα πραγματικά γνωρίζουν οι χρήστες για τον τρόπο που το facebook χρησιμοποιεί τα δεδομένα τους - όπως φάνηκε από το σκάνδαλο της Cambridge Analytica - όχι και πολλά. Ένα δεύτερο αφορά τις αλλαγές στην πολιτική των δεδομένων που φέρνει το facebook μετά το σκάνδαλο προκειμένου να αντιμετωπίσει τις αντιδράσεις και να υποσχεθεί μεγαλύτερη ασφάλεια στους χρήστες του. Ένα τρίτο είναι τα σκιώδη προφίλ του Facebook. 

Τι είναι τα σκιώδη προφίλ 

Ας ξεκινήσουμε από το τέλος. Τι είναι τα σκιώδη προφίλ; Πρόκειται για έναν όρο που αφορά τη συλλογή δεδομένων ανθρώπων που δεν είναι χρήστες Facebook αλλά του διαδικτύου γενικότερα αλλά και τη συλλογή δεδομένων που δεν έχει επιλέξει να μοιραστεί ο χρήστης από μόνος του. 

Για παράδειγμα ίσως κάποιος χρήστης είναι ιδιαίτερα προσεκτικός. Έτσι δεν έχει δώσει ποτέ τον αριθμό του κινητού του τηλεφώνου στο Facebook. Αν όμως μία από τις επαφές σας έχει χρησιμοποιήσει τη λειτουργία «Εύρεση των Φίλων μου» (Find my Friends) και επέτρεψε το Facebook να σαρώσει τις επαφές του, η πλατφόρμα συνέλεξε όλες τις άλλες πληροφορίες σχετικά με εσάς που σχετίζονται με την εν λόγω επαφή. Το Facebook πιθανότατα έχει και τις εναλλακτικές διευθύνσεις ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και τους αριθμούς τηλεφώνου και τη διεύθυνση του σπιτιού κάθε χρήστη. Όλα αυτά μια προσφορά των φίλων που προσπαθούν να τον βρουν και να συνδεθούν μαζί του. 


Εδώ φυσικά τίθεται ένα πολύ σημαντικό ζήτημα. Σίγουρα οι χρήστες στην περίπτωση αυτή δεν ελέγχουν οι ίδιοι τα δεδομένα τους, όπως διατείνεται ο Ζάκερμπεργκ και επιπλέον δεν μπορούν να αποκλείσουν τη συλλογή των δεδομένων τους. Οι μη χρήστες του Facebook εξάλλου ποτέ δεν υπέγραψαν ή έδωσαν τη συγκατάθεσή τους για τη συλλογή των δεδομένων τους. 

Τελικά καταλήγουμε ότι ακόμη κι αν κάποιος δεν είναι χρήστης του Facebook, η πλατφόρμα γνωρίζει ποιος είναι, μέσα από τις ανεβασμένες λίστες επαφών, τις φωτογραφίες και άλλες πηγές. Ειδικά στις φωτογραφίες συμβαίνει το εξής, κάθε φορά που ένας χρήστης ανεβάζει μια φωτογραφία, το Facebook σαρώνει όλα τα πρόσωπα και δημιουργεί ένα «ψηφιακό βιομετρικό πρότυπο». Με άλλα λόγια χρησιμοποιεί τα μαθηματικά για να καθορίσει ποιος είναι ποιος σε μια φωτογραφία, με βάση τη σάρωση των χαρακτηριστικών των προσώπων. Αν κάποιος είναι χρήστης του Facebook η πλατφόρμα προτείνει το όνομά του στην ετικέτα, ενώ αν δεν είναι καταχωρεί την πληροφορία για το «πρότυπο προσώπου» μαζί με τα υπόλοιπα στοιχεία που τον αφορούν στο σκιώδες προφίλ του. 

Έτσι υπάρχει μια τράπεζα δεδομένων. Αυτή θα χρησιμοποιηθεί αμέσως όταν το πρόσωπο αυτό γίνει χρήστης του Facebook. Η πλατφόρμα θα γνωρίζει ποιος είναι και θα αρχίσει αυτομάτως να του προτείνει φίλους και όχι μόνο. Επίσης σε περίπτωση διαγραφής του προφίλ ενός χρήστη, ουδείς γνωρίζει κατά πόσον διαγράφεται και το σκιώδες προφίλ του. Ο Ζάκερμπεργκ δεν ήταν σε θέση να δώσει πειστικές απαντήσεις στο Κογκρέσο. 

«Κατανοώ με βάση την κατάθεσή σας σήμερα εδώ ότι ακόμη και αφού βγω από το Facebook, εσείς έχετε την ικανότητα να παρακολουθείτε τις κινήσεις μου στο διαδίκτυο», είπε ένας από τους γερουσιαστές στον Ζάκερμπεργκ για να λάβει την απάντηση: «Έχετε τον έλεγχο σε ότι κάνουμε για τις διαφημίσεις και τη συλλογή δεδομένων με βάση αυτό. Στην ασφάλεια υπάρχουν συγκεκριμένα πράγματα αναφορικά με το πώς χρησιμοποιείτε το facebook, ακόμη κι όταν δεν είστε συνδεδεμένος, που τα παρακολουθούμε για να βεβαιώσουμε ότι δεν κάνετε κατάχρηση των συστημάτων. 

Η πολιτική δεδομένων στο Facebook 

Πάμε τώρα στο ζήτημα των δεδομένων. Μετά το σκάνδαλο με την Cambridge Analytica το Facebook υποσχέθηκε αλλαγές στην πολιτική των δεδομένων, καλύτερη ενημέρωση και μεγαλύτερη ασφάλεια. Πριν όμως διαπιστωθεί αν η πλατφόρμα είναι σε θέση να προσφέρει τα όσα υποσχέθηκε είναι χρήσιμο να δούμε ποια δεδομένα συλλέγει το Facebook και πως τα χρησιμοποιεί. 

Τι είδους πληροφορίες συλλέγει το Facebook 

Οι πληροφορίες που συλλέγει το Facebook εξαρτώνται από το πώς ο χρήστης χρησιμοποιεί τα προϊόντα της πλατφόρμας. Συλλέγει πληροφορίες για τις ενέργειες στις οποίες ο χρήστης προβαίνει και τις κοινοποιεί. Πληροφορίες για το περιεχόμενο που ο χρήστης παρέχει και για τις επικοινωνίες του μέσω μηνυμάτων ή με άλλους τρόπους. Επιπλέον, αφορά τα μεταδεδομένα, δηλαδή πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο που κοινοποιείται, όπως η τοποθεσία μιας φωτογραφίας ή η ημερομηνία δημιουργίας ενός αρχείου. 

Ο χρήστης εφόσον το επιθυμεί έχει την επιλογή να παρέχει στα πεδία του προφίλ ή στην ενότητα «σημαντικές προσωπικές στιγμές» στο Facebook πληροφορίες σχετικά με τις θρησκευτικές πεποιθήσεις, τις πολιτικές απόψεις, ποιο φύλο σας ενδιαφέρει ή για την υγεία. Αυτές και άλλες πληροφορίες (όπως η φυλετική ή εθνοτική καταγωγή, οι φιλοσοφικές πεποιθήσεις ή η συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις) υπόκεινται σε ειδικές προστατευτικές διατάξεις στο πλαίσιο της νομοθεσίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Facebook τα αναφέρει ως δεδομένα με ειδική προστασία. 

Το facebook συλλέγει τα στοιχεία επικοινωνίας που συγχρονίζει ένας χρήστης (π.χ. κατάλογο επαφών, ιστορικό κλήσεων ή ιστορικό SMS), τα οποία χρησιμοποιεί για να προτείνει φίλους στους χρήστες αλλά και πληροφορίες για τα άτομα, τις σελίδες, τους λογαριασμούς, τα hashtag και τις ομάδες με τις οποίες οι χρήστες συνδέονται και τον τρόπο με τον οποίο αλληλεπιδρούν μαζί τους μέσω των προϊόντων της πλατφόρμας. Συλλέγει πληροφορίες για τα άτομα με τα οποία επικοινωνεί περισσότερο ένας χρήστης ή τις ομάδες στις οποίες είναι μέλος καθώς και τον χρόνο και τη συχνότητα των αλληλεπιδράσεων του χρήστη. Επίσης προσωπικά στοιχεία όπως ο αριθμός κινητού τηλεφώνου, το όνομα του παρόχου κινητής τηλεφωνίας, η ζώνη ώρας, η γλώσσα, η διεύθυνση IP και πληροφορίες μέσω των ρυθμίσεων που ο χρήστης ενεργοποιεί στη συσκευή του, όπως η δυνατότητα πρόσβασης στην τοποθεσία GPS, στην κάμερα ή στις φωτογραφίες σας.

Επιπλέον, πληροφορίες σχετικά με το περιεχόμενο που επιλέγει, τη συχνότητα με την οποία χρησιμοποιεί τα προϊόντα του Facebook αλλά και τις συναλλαγές που πραγματοποιεί. Στις πληροφορίες για τις συναλλαγές περιλαμβάνονται στοιχεία σχετικά με την πληρωμή, π.χ. ο αριθμός της πιστωτικής ή χρεωστικής κάρτας και άλλες πληροφορίες για την κάρτα ή το λογαριασμό  και την ταυτότητα του χρήστη. Το Facebook συλλέγει επίσης δεδομένα για τον χρήστη από τις δράσεις άλλων χρηστών που τον αφορούν ή τον συμπεριλαμβάνουν. Το Facebook λαμβάνει ακόμη πληροφορίες από και σχετικά με τις άλλες συσκευές (υπολογιστές, κινητά, τηλεοράσεις κλπ) που χρησιμοποιεί ο χρήστης.

Εν συνεχεία το Facebook συλλέγει πληροφορίες για τους χρήστες από διαφημιζόμενους, προγραμματιστές εφαρμογών, εκδότες που στέλνουν πληροφορίες μέσω των εργαλείων του Facebook Business που χρησιμοποιούν, συμπεριλαμβανομένων των πρόσθετων (plugins) κοινωνικής δικτύωσης (π.χ. το κουμπί «Μου αρέσει!»), της Σύνδεσης μέσω Facebook, των API και SDK και του pixel του Facebook. Οι συνεργάτες αυτοί παρέχουν πληροφορίες για τις δραστηριότητές των χρηστών εκτός Facebook, όπως για τη συσκευή τους, τους ιστότοπους που επισκέπτονται, τις αγορές που κάνουν, τις διαφημίσεις που βλέπουν, τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούν τις υπηρεσίες τους, ανεξάρτητα από το αν έχουν λογαριασμό στο Facebook  ή αν είναι συνδεδεμένοι. 

Πώς χρησιμοποιεί το Facebook τα δεδομένα 

Το Facebook χρησιμοποιεί τις πληροφορίες που έχει συγκεντρώσει για τους χρήστες, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών για τα ενδιαφέροντα, τις ενέργειες και τις συνδέσεις τους για να εξατομικεύει τις διαφημίσεις, τις προσφορές και το άλλο χορηγούμενο περιεχόμενο που τους δείχνει. Χρησιμοποιεί επιπλέον τις πληροφορίες που έχει στη διάθεσή του για να βοηθά τους διαφημιζόμενους και τους άλλους συνεργάτες του να κάνουν μετρήσεις για την αποτελεσματικότητα και τη διανομή των διαφημίσεων και των υπηρεσιών τους. 

Πώς μπορεί ο χρήστης να διαγράψει τις πληροφορίες που τον αφορούν; 

Ο χρήστης μπορεί να μάθει πώς μπορεί να αποκτήσει πρόσβαση στις πληροφορίες που συλλέγει το Facebook και να τις διαγράψει, ανατρέχοντας στις ρυθμίσεις του Facebook και τις ρυθμίσεις του Instagram. 

Τι άλλαξε

Αυτό που στην ουσία διατείνεται ότι άλλαξε στο Facebook είναι ότι οι χρήστες μπορούν να ανατρέχουν στις ρυθμίσεις οποιαδήποτε στιγμή και να ελέγχουν τις επιλογές τους για τα δεδομένα, το απόρρητο και την ασφάλεια πιο εύκολα καθώς αυτά βρίσκονται συγκεντρωμένα σε ένα σημείο. Επίσης το Facebook τροποποίησε την πολιτική δεδομένων και την πολιτική για τα cookies που περιλαμβάνουν: νέες δυνατότητες, όπως το Marketplace, τα εφέ κάμερας και τα εργαλεία προσβασιμότητας, περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο τα συστήματα της πλατφόρμας επεξεργάζονται όσα κοινοποιούν οι χρήστες, π.χ. κείμενο, φωτογραφίες και βίντεο, περισσότερες λεπτομέρειες για τον τρόπο με τον οποίο η πλατφόρμα κοινοποιεί πληροφορίες και χρησιμοποιεί από κοινού τα  συστήματα και τις τεχνολογίες στα διάφορα προϊόντα των εταιρειών Facebook, συμπεριλαμβανομένων των WhatsApp, Instagram και Oculus και τέλος την προσθήκη του Instagram, που παρέχεται από τη Facebook Ireland, στην Πολιτική δεδομένων.