Καλοκαίρι 1994. Μια παρέα 20χρονων, που την είδαμε χίπιδες, κάνουμε ελεύθερο κάμπινγκ στη Μυτιλήνη. Οι σκηνές είναι απλωμένες γύρω από το Primitive, ένα ροκ beach bar, έτσι από το απόγευμα και μετά, τα καλύτερα ροκ και πανκ κομμάτια ήταν αφιερωμένα εξαιρετικά για εμάς. Τα πρωινά και τα μεσημέρια, τη θέση του dj στην παραλία έπαιρνε ο Παναγιώτης. Ένας τυπάκος που με μουσική ξύπναγε, με μουσική κοιμότανε. Είχε κολλήσει… Αμπέλια και χρυσές ελιές, μοιάζεις Ελλάδα μου όπως θες, ακούγαμε κάθε πρωί, και όλο το δίσκο του νέου και άγνωστου τότε στους περισσότερους της παρέας Σωκράτη Μάλαμα. Ρε συ είναι ωραίος αυτός, διαφορετικός, σχολιάζανε οι άγουροι ροκάδες. Και ο Σωκράτης έγινε το σάουντρακ του καλοκαιριού μας. Ροκιές το βράδυ και τη μέρα Ριφιφί, Τα Πάγια, Το τραγούδι του μεθυσμένου, Δυο τρεις κουβέντες. Αυτή είναι η πρώτη μου αποθηκευμένη ανάμνηση με τον Σωκράτη. Ακολούθησαν πολλές άλλες. Ως ακροάτρια, ως φαν, ως δημοσιογράφος.

Γι αυτό χάρηκα που βρέθηκα στην παρουσίαση ενός βιβλίου που δεν είναι απλώς ένα βιβλίο. Είναι μια μυστική πύλη. Ένα εισιτήριο για έναν κόσμο γνώριμο και αγαπημένο. Έναν κόσμο από λέξεις, μουσικές, σιωπές, λαβύρινθους και διεξόδους.

Αυτό είναι και ο Σωκράτης. Ένα σύμπαν παράλληλο με το ορατό σύμπαν της εποχής. Ο ίδιος παρομοιάζει την ελληνική κοινωνία στη δεκαετία του 90 με έναν Λαβύρινθο όπου ο καθένας πρέπει να βρει μόνος την έξοδο.

Μια συνθήκη εγκλωβισμού: προσωπικού, πολιτισμικού και κοινωνικού. Αδιέξοδα, ουτοπία, προσωπική αναζήτηση. Πολιτισμική μετάβαση της Ελλάδας στη δήθεν νεωτερικότητα, εκσυγχρονισμός αλά Σημίτη, νεοφιλελέδες, αυτοκρατορία του light, τρας, καγιέν, φιγούρα, χρηματιστήριο, ψευδαίσθηση ευμάρειας, αλλοτρίωση, βαρεμάρα και το κοινωνικό περιθώριο πάντα στο περιθώριο.

Σε αυτό το περιβάλλον ο «Λαβύρινθος» του Μάλαμα εμφανίζεται σαν εσωτερική κραυγή. Με άλλο πνεύμα και νέο μουσικό αέρα κάνει τραγούδια, αυτά που αισθανόμαστε, αυτά που αγαπάμε, αυτά που μας πονάνε. Μας εμψυχώνει για να ανοίξουμε τα φτερά μας, να βγούμε από το λαβύρινθο.

Τα τραγούδια του αγγίζουν βαθιές προσωπικές και συλλογικές αγωνίες και αποκτούν σχεδόν μυστηριακό χαρακτήρα. Έχουν από όλα, λύπη, χαρά, σκοτεινιά και φως, απογοήτευση και αίτημα. Σαν ένα παράθυρο με όλη τη θέα του κόσμου, από έναν μοναχικό παρατηρητή με φιλοσοφικές ανησυχίες και ριζωμένη καλλιτεχνική ενσυναίσθηση.

Έτσι το αγόρι, από τη Συκιά Χαλκιδικής που μετανάστευσε στη Γερμανία, με ανήσυχη ψυχή, με δική του αισθητική, σκαρώνει τραγούδια, και με μια σύγχρονη λαϊκότητα γίνεται ο τραγουδοποιός της γενιάς, ο μάγος της φυλής.

Πιάνει το διαχρονικό νήμα των σημαντικών στην ιστορία του ελληνικού τραγουδιού, από τους ρεμπέτες, τους λαϊκούς βάρδους του 50, τους μεγάλους έντεχνους συνθέτες του 70, τους ροκάδες του 80, και τα τραγούδια του γίνονται ο κοινός τόπος για χιλιάδες ανθρώπους.

Από τα μικρά στέκια της Θεσσαλονίκη και το Αγροτικό του Παπάζογλου φτάνει να γεμίζει τις μεγάλες σκηνές και τους μεγαλύτερους συναυλιακούς χώρους στην Αθήνα, παίζοντας ακατάπαυστα μέχρι τα ξημερώματα. Οι συναυλίες του διαδέχονται η μία την άλλη και το ρεύμα μεγαλώνει.

Φλέγεται επί σκηνής. Μαζί του και ο κόσμος. Μας κάνει χάλια αλλά και μας ρίχνει σε διονυσιασμό ενώ τα τραγούδια «ακούνε» το κοινό.

Λαϊκός, σοφός και εκτεθειμένος. Γράφει για να αντέξει, όχι για να εντυπωσιάσει. Γεννάει μουσική όχι από εγωισμό, ή ματαιοδοξία αλλά από ανάγκη.

Φτιάχνει τραγούδια την εσωτερική μας ουτοπία με τρυφερότητα και ένταση, κρατώντας το ίσο μέχρι να μετρηθούμε με «…έναν κόσμο που αλλάζει όπως τα ρούχα μας τα χθεσινά».

Μια γοητευτική ισορροπία ανάμεσα στο ντοκουμέντο και τη συγκίνηση

Το βιβλίο της Φωτεινής Λαμπρίδη δεν είναι ένα ακόμα βιβλίο που φιλοτεχνεί το πορτραίτο ενός καλλιτέχνη με ευγένεια και από απόσταση ασφαλείας. Είναι μια βιωματική αφήγηση, μια στοχαστική κατάδυση, μια ισορροπία ανάμεσα στο ντοκουμέντο και τη συγκίνηση. Δεν γράφει απλώς μια δημοσιογράφος. Γράφει μια γυναίκα που άκουσε αυτά τα τραγούδια την ώρα που της χρειάζονταν. Που ένιωσε το βάρος και το φως τους. Και τα μοιράζεται.

Στις σελίδες του βιβλίου περιφέρονται οι σκιές της δεκαετίας του ’90, η μελαγχολία και η μεταμόρφωση, η αγωνία της ταυτότητας και η αντίσταση στην ευκολία. Αναδύονται αγαπημένοι άνθρωποι της μουσικής, του τραγουδιού, με μαρτυρίες για την παραγωγή, τις πρόβες, τα λάιβ, τη σχέση του Μάλαμα με τον κόσμο.– Μελίνα Κανά, Ντόρα Ρίζου, Μπάμπης Παπαδόπουλος. Θωμάς Κοροβίνης, Φοίβος Δεληβοριάς, Κώστας Θεοδώρου – όλοι κομμάτια ενός παζλ που σχηματίζει όχι μόνο τον Λαβύρινθο αλλά και έναν ολόκληρο κόσμο: τον κόσμο του Σωκράτη, που είναι και δικός μας κόσμος.

Φτάνει όχι απλώς στα παρασκήνια ενός άλμπουμ, αλλά στον ψυχισμό μιας γενιάς.

Ο «Λαβύρινθος» είναι από εκείνα τα έργα που δεν κατατάσσονται εύκολα. Δεν μπήκε ποτέ σε συρτάρι. Δεν ανήκει σε είδος ή σε ρεύμα. Ανήκει στο αυτί που τον άκουσε την κατάλληλη στιγμή. Στην καρδιά που ένιωσε ανακούφιση.

Όπως λέει ο Αποστόλης Καπαρουδάκης στον πρόλογο, κάποιοι έχουμε ακόμη ανοιχτούς λογαριασμούς με τα τραγούδια αυτά, τους μιλάμε και μας μιλάνε, πότε τα κατηγορούμε ότι μας έκαναν ευσυγκίνητους, πότε τα ευγνωμονούμε για τον ίδιο λόγο.

Για εμάς που μεγαλώσαμε με αυτά τα τραγούδια – που κάποτε τα ακούσαμε στο σκοτάδι, στα ακουστικά, στο αυτοκίνητο, σε μια νύχτα που δεν τελείωνε – αυτό το βιβλίο έρχεται σαν απάντηση. Σαν ένα «σ’ ευχαριστώ» για τις φορές που δεν είχαμε λόγια και βρήκαμε στίχους.

Η ανάγνωση αυτού του βιβλίου ήταν σαν να άνοιξα ένα παλιό συρτάρι. Μέσα είχε εισιτήρια από συναυλίες, μισογραμμένα ποιήματα, σπασμένα cd, και την εφηβεία μου. Όχι από νοσταλγία – αλλά από ανάγκη. Για να θυμηθώ πού ήμουν όταν με βρήκε το τραγούδι. Και πού είμαι τώρα που το τραγούδι με ακολουθεί.

Φωτεινή, σ’ ευχαριστούμε που μας οδήγησες ξανά μέσα στον Λαβύρινθο. Και που, όπως ο Μίτος της Αριάδνης, μας άφησες ένα νήμα για να μη χαθούμε.

Γιατί τίποτα δεν χάθηκε, που λέει και ο Σωκράτης.

Ο λαβύρινθος πάντα θα έχει έξοδο για αυτούς που καταφέρνουν να ανοίγουν τα φτερά τους.