Με αφορμή την παρουσίαση του βιβλίου της Φωτεινής Λαμπρίδη «Στον λαβύρινθο του Σωκράτη Μάλαμα» (εκδόσεις Οξύ) την Τετάρτη 7 Μαΐου στις 18.30 στην μπουάτ Απανεμιά (Θόλου 4, Πλάκα), το tvxs δημοσιεύει απόσπασμα από τη συνέντευξη του Σωκράτη Μάλαμα που αποτελεί τον επίλογο της έκδοσης.

Τριάντα χρόνια μετά, ο τραγουδοποιός θυμάται με ποια αφορμή γράφτηκαν τα τραγούδια που αποτέλεσαν τον πυρήνα του έργου του. Στο βιβλίο μιλούν για τον δίσκο «Σωκράτης Μάλαμας» (Λαβύρινθος) και την εποχή που γέννησε τα τραγούδια  οι: Ντόρα Ρίζου, Κώστας Θεοδώρου, Μπάμπης Παπαδόπουλος, Μελίνα Κάνα, Οδυσσέας Ιωάννου, Γιώργος Αθανασόπουλος, Σπύρος Αραβανής, Χρήστος Μέγας, Θωμάς Κοροβίνης, Γ.Ι.Αλλαμανής, Ανδρέας Πετρόπουλος. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τη σειρά 3 1/3 των εκδόσεων σε επιμέλεια Μάκη Μηλάτου.

Στην παρουσίαση για το βιβλίο θα μιλήσουν οι:

• Οδυσσέας Ιωάννου: Στιχουργός, ραδιοφωνικός παραγωγός, συγγραφέας
• Μαριάνθη Πελεβάνη: Δημοσιογράφος, (αρχισυντάκτρια tvxs)
• Ναταλί Χατζηαντωνίου: Δημοσιογράφος (ΕΦΣΥΝ)
• Τραγούδια του δίσκου θα ερμηνεύσουν οι: Μελίνα Κανά, Δημήτρης Μπάκουλης, Μαρία Παπαγεωργίου, Αγγελική Τουμπανάκη.

Απόσπασμα από τη συνέντευξη του Σ. Μάλαμα

Πώς ήσουν όταν έγραψες αυτά τα τραγούδια;

Ένας χαμένος που έπρεπε να βρεθεί ξανά πάση θυσία. Αυτή είναι η επικεφαλίδα του μυθιστορήματος. Χαμένος, χαμένος! Σαν να περπατάς σε μια πόλη στην οποία έζησες, αλλά δεν γνωρίζεις κατά πού πέφτει η θάλασσα και κατά πού το βουνό.

Και δεν έχεις προσανατολισμό… δεν ξέρεις τίποτα. Δεν γνωρίζεις πρόσωπα. Ξέρεις ότι είναι γνωστά, αλλά δεν τα γνώρισες ποτέ σου. Έχασες κάθε σημείο αναφοράς.

Χαμένη η μπάλα για χρόνια. Αν οι ψυχολόγοι ήταν της μόδας τότε, θα ήμουν σε ψυχιατρείο (γέλια). Επειδή δεν ήταν, έγιναν εναγώνιες προσπάθειες από τη μεριά μου να τα φέρω βόλτα, να αναγνωρίσω το περιβάλλον μου, τους ανθρώπους μου, τον εαυτό μου.

Αυτό ήταν ο Λαβύρινθος. Μπήκα και δεν μπορούσα να βρω την έξοδο. Και κάναμε τον λαβύρινθο σπίτι μας. Ακόμα εκεί είμαστε.

Πώς βίωνες την κοινωνική κατάσταση των ’90s;

Η κοινωνία ήταν σε μια γενικευμένη σύγχυση. Ευζωία, υποσχέσεις του πολιτικού κόσμου και η άποψη ότι είμαστε πολύ καλά, ενώ είχαμε μια διαρκή βαρεμάρα. Μια διαρκή καταβύθιση. Είχαν αρχίσει να αναπτύσσονται αυτοί οι τρόποι διασκέδασης… Βαρελάδικα, ελληνάδικα… Να στέκονται ουρές οι νεοέλληνες έξω από τα μαγαζιά. Να έχει face control στις εισόδους και να περνάνε οι εκλεκτοί μέσα κι η πλέμπα να μένει απ’ έξω.

Ήταν κι η εποχή της υπόσχεσης των Ολυμπιακών Αγώνων, επίσης, καθώς και της προσπάθειας ένταξης της χώρας στην ευρωζώνη.

Τον κακό τους τον καιρό ήτανε. Αυτό το μούτρο του ΠΑΣΟΚ, ο Σημίτης –νεοφιλελεύθερη μούρη με σοσιαλιστικό μανδύα– έστηνε τις παγίδες για να πιαστεί όλος ο κοσμάκης στα θέσφατα του νεοφιλελεύθερου μοντέλου, στις αμερικανιές. Καγιέν, φιγούρα, χρηματιστήρια.

Αυτό το περιβάλλον ήταν θανατηφόρο. Όποιος το κοίταζε κατάματα δεν μπορούσε να ανασάνει. Δεν μπορούσες να πάρεις αναπνοή. Εγώ έζησα σε ασφυξία δέκα χρόνια και μετά αποφάσισα ναπάρω αναπνοή, απλώς είχαν χαλάσει τα πνευμόνια μου από το σφίξιμο (γέλια).

Αλλά ο κόσμος που άρχισε να γεμίζει τις συναυλίες σου τότε ήταν ένας κόσμος που αισθάνθηκε ότι δεν χωρούσε στην επίπλαστη ευημερία, ούτε στα ελληνάδικα ούτε στα χρηματιστήρια… ένιωθε την ίδια ασφυξία. Και τα τραγούδια σου λειτούργησαν για εμάς τότε σαν οξυγόνο. Ήταν εμψυχωτικά με κάποιον τρόπο.

Ήταν ανάγκη να ανοίξει η πόρτα για να φωτιστούν οι αραχνιασμένες γωνιές του σπιτιού. Το σπίτι είναι κοινό. Είναι όλων μας. Είναι ο κοινός μας ψυχισμός. Εγώ από τη μία είχα την ανάγκη σε προσωπικό επίπεδο να βρω νοητικές και συναισθηματικές απαντήσεις.

Από την άλλη μεριά, έβλεπα γύρω μου τη σιωπηλή βία που ασκούνταν σε όλα τα στρώματα. Τα σπίτια έμοιαζαν σαν ένα μαντρί που είχαν μπει λύκοι. Έμενα μόνος. Έβγαινα για να δω φίλους κι όλοι έλεγαν ότι είναι πολύ καλά. Κι ένιωθα ότι λένε ψέματα σ’ εμένα και στον εαυτό τους.

Ποιος είναι το θύμα εδώ, αναρωτιόμουν. Μήπως εγώ δεν ήμουν καλά; Γι’ αυτό έφυγα και πήγα στα χιόνια της Ελάτης. Ήξερα ότι εκεί το πολύ-πολύ να δεις κανέναν αληθινό λύκο… καμιά αρκούδα. Ένιωθα πιο έντιμες τις σχέσεις με τη φύση παρά με το κοινωνικό περιβάλλον.

Όχι ότι ο κόσμος ήταν ανέντιμος απέναντί μου. Εγώ ήμουν ανέντιμος απέναντι στον εαυτό μου. Δεν μπορούσα να βρω νόημα σε όλο αυτό. Κι αν θες, μπορεί να ήμουν κι εγώ ένα λαμόγιο που ήθελε να φύγει από την κοινή λαμογιά. Τον κοινό παρονομαστή.

Γιατί;

Δεν μπορούσα να ευχαριστηθώ τίποτα απ’ όλα αυτά που έκαναν τους άλλους δήθεν χαρούμενους. Δεν μου έδινε ευχαρίστηση ούτε το ποτό ούτε το τσιγάρο μου. Γι’ αυτό τα έκοψα όλα δύο χρόνια. Έγινα ένας έρημος άνθρωπος. Σιγά-σιγά συνήθισα να είμαι έρημος και μου άρεσε πάρα πολύ.

Στη διάρκεια της συγγραφής των τραγουδιών αυτών ήσουν απομονωμένος;

Ναι. Και ήταν το καλύτερο πράγμα που έκανα στη ζωή μου.

Πάμε να δούμε το στιχουργικό μέρος του Λαβύρινθου. Στίχος υπαρξιακός μ’ ένα παράθυρο ανοιχτό. Διαγράφεται κι ένα τοπίο μυστικό. Από το «ήμουν μικρός και ξέχασα» ως τη ζωή που είναι «ένας κήπος με λουλούδια και με φίδια, δυο χελιδόνια που γυρνάν ξανά στα ίδια…»

Αυτό μπορεί να το διαβάσει κανείς και σαν καταδίκη. Απλά λέω στον εαυτό μου: κοίταξε γύρω σου. Μπορεί ο Λαβύρινθος να είναι ένας ολόκληρος κόσμος. Ούτως ή άλλως, σ’ ένα περιορισμένο περιβάλλον ζούσες, έστω κι αν ταξίδευες από την Αυστραλία στη Γουαδελούπη και την Αλάσκα. Είναι ένας κλειστός κόσμος. Τον μίκρυνες κι άλλο με τον τρόπο που ζεις. Αφού δεν μπορείς να διερευνήσεις όλα τα όρια, ζήσε μέσα σ’ αυτόν σαν να είναι ένας πραγματικός κόσμος.

Κάνε τον εσύ έναν αληθινό κόσμο και γεύσου τον, ζήσε, πάψε να μεμψιμοιρείς πια, φτάνει. Κι έτσι οδηγήθηκα στο «Κάνω τις αμαρτίες μου να ’χω να μετανιώνω».

Ακόμα και τα δύο τραγούδια που δεν είναι σε δικούς σου στίχους αλλά σε στίχους Ιωάννου και Αθανασόπουλου, είναι σε αυτή τη φιλοσοφία.

Ναι, έτυχε να έχω αυτά τα στιχάκια στα χέρια μου κι εκείνη την ώρα συμπλήρωναν αυτό που ήθελα να εκφράσω.

Τι είναι ο Λαβύρινθος; Σύμφωνα με όσα μου λες μέχρι τώρα, είναι και ο προσωπικός και ο συλλογικός σου χώρος. Ο εσωτερικός μας λαβύρινθος και ο κοινός.

Δεν υπάρχει έξω και μέσα. Ένας είναι ο λαβύρινθος. Προσπάθησε να διαφύγεις από τον διαχωρισμό και πάρε με τηλέφωνο (γέλια). Ο λαβύρινθος είναι λαβύρινθος! Είτε νομίζεις ότι είναι ένας χώρος από τον οποίο δεν μπορείς να δραπετεύσεις, είτε είναι ένας κόσμος εσωτερικής διαμόρφωσης, άκαμπτων και αδιαπραγμάτευτων κανόνων, το ίδιο είναι.

Η εσωτερική σου διαμόρφωση καθρεφτίζεται πάνω στο κοινό μας έργο εκεί έξω. Νομίζεις ότι υπάρχουν εκπλήξεις, ότι σε περιμένει κάτι θαυμαστό. Ότι όλο και κάτι θα γίνει και θα σε βγάλει κατά κάποιον τρόπο από αυτό το περίκλειστο έργο. Λες ψέματα. Λες ψέματα στον εαυτό σου συνεχώς. Αποφεύγεις τον εαυτό σου, αυτή τη σκοτεινή θάλασσα της αντίληψης.

Κοιτάζουμε λίγο, τρέμουμε από τον φόβο και φεύγουμε. Κι επιστρέφουμε, παρακαλάμε έναν φρουρό να μας αφήσει να περάσουμε μέσα στον κοινό κόσμο των άλλων, στα ζεστά τους χνότα. Στην πιθανότητα να μας κολλήσει κάποιος μια γρίπη έστω, να δικαιολογήσουμε την κοινή μας ύπαρξη. Να μας τύχει ένας θανάσιμος έρωτας να μας βγάλει από τα ρούχα μας. Από τα ρούχα μας θα μας βγάλει – από τον λαβύρινθο δεν θα σε βγάλει ποτέ αυτός ο πολυδιαφημιζόμενος έρωτας. Αυτά τα αγγελάκια που πετάνε με τα φτεράκια τους.

Δεν μπορεί, όμως, να σε κάνει να αντιληφθείς τον λαβύρινθο;

Όχι. Ο έρωτας σε νανουρίζει με τον πιο αποτελεσματικό τρόπο. Είναι η ζεστή αγκαλιά της μανούλας σου. Είναι η λατρευτή αγκαλιά και το φιλί του εραστή. Η επιβεβαίωση της αξίας σου από κάποιον άλλο.

Γιατί υποφέρουν τότε συχνά οι ερωτευμένοι;

Γιατί το εγώ μας δεν καλύπτεται από καμία λατρεία. Κανενός η λατρεία δεν είναι ικανή να καλύψει τις απαιτήσεις του εγωισμού μας. Πες ότι το όνειρό σου είναι να σε ερωτευτεί ο Τζορτζ Κλούνι. Κι έρχεται ο Κλούνι και σου λέει: Φωτεινούλα, μια ζωή έψαχνα τον έρωτα και τον βρήκα στα μάτια σου, αγαπημένη μου. Πάμε να φύγουμε. Γάμησέ τη την Τζένιφερ Λόπεζ. Μέσα σε ένα εξάμηνο, οι απαιτήσεις του εγώ σου θα βλέπουν τον Κλούνι σαν ξεπουπουλιασμένο κοτόπουλο. Θα τον έχεις πετάξει στα σκουπίδια. Αλλά λόγω συμβάσεων, δεν θα το πεις άμεσα, εκτός αν είσαι μεγάλη αλήτισσα και του πεις: Τζορτζ, αγάπη μου, τελείωσε.

Τα λες εσύ αυτά, όμως, που έχεις μια σχέση ζωής με τη σύντροφο σου χρόνια. Δεν τελειώνουν έτσι οι σχέσεις όλες. Δεν μας καταβροχθίζει πάντα το ανικανοποίητο εγώ μας.

Αναγκάστηκα εκ των πραγμάτων, μέσα από αντιπαραθέσεις και ιδιοτροπίες, να δω τον πυρήνα αυτού του ανθρώπου. Ποια είναι η μπαταρία της; Το μπουζί ποιο είναι;

Άρα μπορεί να δω κι εγώ του Κλούνι το μπουζί και να μη λήξει άδοξα (γέλια).

Εννοείται. Αλλά ποιος πηγαίνει εκεί για να δει; Συνήθως πηγαίνουμε στον έρωτα απαιτώντας.

Μην κοιτάς που κλαψουρίζουμε για τα δήθεν μεγάλα αισθήματα. Λέμε ψέματα. Δεν κάνουμε καν τον κόπο να κοιτάξουμε τον άλλο. Θέλει μια επιμονή και μια υποχώρηση του εγωισμού για να κοιτάξεις τον πυρήνα του άλλου. Βέβαια, μέσα στη διαδικασία αυτή μπορεί να βγάλεις κήλες, αυχενικά… διάφορα. Γιατί δεν είναι εύκολο.

Τραυματίζεσαι. Αλλά η ζωή υπάρχει για να τραυματίζεσαι και να μαθαίνεις.