Ο Αλέκος Παναγούλης, λίγες ώρες πριν από την εκτέλεσή του, που τελικά δεν έγινε, αρνήθηκε να υπογράψει αίτηση χάριτος ή να υιοθετήσει οποιοδήποτε αίτημα άλλων για αναστολή της ποινής ή επανάληψη της δίκης. Ζήτησε μόνο τρία πράγματα: να του αφαιρεθούν οι χειροπέδες, να του επιτραπεί να γράψει επιστολή προς την ευρωπαϊκή  Επιτροπή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων και να συντάξει τα τελευταία γράμματά του.

Την ίδια στιγμή ο Γενικός Γραμματέας του Συμβουλίου της Ευρώπης, Σμίδερς, απηύθυνε έκκληση για αναστολή της εκτέλεσης, ενώ στην Ιταλία οι εργατικές οργανώσεις πραγματοποιούσαν συμβολική απεργία. Στη Χάγη, Έλληνες δημοκράτες έξω από την πρεσβεία κήρυξαν απεργία πείνας με αίτημα τη διάσωσή του.

Με αφορμή τη συμπλήρωση 50 χρόνων από τον θάνατο του αγωνιστή κατά της δικτατορίας,την Πρωτομαγιά του ‘76, το Tvxs προσφέρει στους συνδρομητές του απόσπασμα από την εμπομπή του Στέλιου Κούλογλου «Θεματική βραδιά». Στην εκπομπή προβάλλονται οι στιγμές που έζησε στη φυλακή, οι προσπάθειες του να δραπετεύσει και τα βασανιστήρια που υπέστη ενώ μιλούν ο αδερφός του, Στάθης Παναγούλης και ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Κώστας Μαρδάς.

Το ντοκιμαντέρ θα προβληθεί το Σαββατοκύριακο 2 και 3 Μαϊου.

Λίγα λόγια για το ντοκιμαντέρ

Από τη στιγμή που μεταφέρθηκε στις στρατιωτικές φυλακές Μπογιατίου, ο Παναγούλης κοιμόταν στο πάτωμα, χωρίς κρεβάτι, δεμένος με χειροπέδες. Διεκδικούσε στοιχειώδη δικαιώματα: μια εφημερίδα, λίγα τσιγάρα, ένα επισκεπτήριο της μητέρας του — για να δηλώσει, όπως έλεγε, ότι «ζει».

Στα τέσσερα χρόνια απομόνωσής του πραγματοποίησε 25 απεργίες πείνας· η μεγαλύτερη διήρκεσε 47 ημέρες. «Το στομάχι μου είχε γίνει μια μικρή γροθιά», αφηγούνταν αργότερα. Η κατάστασή του περιγραφόταν ως «λιθαργική, κάτι μεταξύ ύπνου και ξύπνου».

Επιχείρησε πολλές φορές να δραπετεύσει. Μία από αυτές, μαζί με τον δεσμοφύλακά του Μωράκη, υπήρξε επιτυχής, αν και η ελευθερία του κράτησε μόνο λίγες ημέρες. Άλλες απόπειρες είχαν αποτύχει την τελευταία στιγμή — μία μάλιστα εξαιτίας ενός σκύλου. Ωστόσο, ακόμη και μέσα στο κελί έβρισκε τρόπους να αντιστέκεται: έκανε αυτοσχέδιες «ραδιοφωνικές εκπομπές», φώναζε συνθήματα και σατίριζε τη χούντα.

Παρά τα βασανιστήρια, έγραφε ποιήματα πάνω σε χαρτιά τουαλέτας ή χαρτοπετσέτες. Τα πρώτα 24 ποιήματα εκδόθηκαν με τη βοήθεια του Βασίλη Βασιλικού, ενώ αργότερα ο Ιταλός εκδότης Φελτρινέτι δημοσίευσε όλο το έργο του, με πρόλογο του Πιερ Πάολο Παζολίνι.

Η ποίησή του δεν ήταν ρητορική· ήταν βαθύτατα υπαρξιακή, γραμμένη στα όρια της ανθρώπινης αντοχής. «Θέλω να νικήσω, αφού δεν μπορώ να νικηθώ», έγραφε. Και αλλού: «Δεν σε ακούω, Θεέ μου· τι μου ζητάς; Να προσευχηθώ ή να σε συγχωρέσω;»

Η διεθνής κοινότητα παρακολουθούσε στενά την υπόθεσή του. Πρωθυπουργοί, υπουργοί, βουλευτές αλλά και προσωπικότητες όπως ο Άλντο Μόρο και ο Μορίς Σουμάν πίεζαν αδιάκοπα τη δικτατορία. Καθημερινά, δελτία για την κατάσταση του Παναγούλη έφταναν στο γραφείο του Παπαδόπουλου και στα κεντρικά της ΕΑΤ-ΕΣΑ.

Όταν τελικά αμνηστεύτηκε με το γενικό μέτρο για τους πολιτικούς κρατουμένους, αρνήθηκε να αποδεχτεί ότι οφειλόταν σε χάρη: «Δεν ζήτησα χάρη και δεν την αποδέχομαι».

Η μορφή του Παναγούλη παραμένει σύμβολο ασυμβίβαστου αγώνα και προσωπικού θάρρους. Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, σε τροχαίο που άφησε αναπάντητα ερωτήματα, η μνήμη του συνεχίζει να εμπνέει και να προκαλεί συζητήσεις· όχι μόνο για την αντιδικτατορική δράση, αλλά και για το τίμημα της ελευθερίας.

Πώς θα δείτε το ντοκιμαντέρ

Όσοι είναι συνδρομητές κι όσοι εγγραφούν θα μπορούν να παρακολουθήσουν το ντοκιμαντέρ.

Επίσης μπορούν να επιλέξουν την ετήσια συνδρομή με -50%, να χρησιμοποιήσουν τον κωδικό 50TVXS2025 ώστε να έχουν για ένα χρόνο πλήρη πρόσβαση στις συνδρομητικές υπηρεσίες του Tvxs.gr.