Από το 1933 έως το 1939 η Γερμανοεβραία δημοσιογράφος Charlotte Beradt, κατέγραψε σχεδόν 300 όνειρα Γερμανών πολιτών, γιατρών, νοικοκυρών, δημοσιογράφων, μαθητών και άλλων, Εβραίων και μη, που ζούσαν, όπως και η ίδια, κάτω από την σκληρή πραγματικότητα του πρώιμου Τρίτου Ράιχ. Αυτά τα όνειρα καταγράφηκαν στο βιβλίο «Τα όνειρα στο Τρίτο Ράιχ» και ενέπνευσαν την παράσταση «Διάφανος Ύπνος», σε σκηνοθεσία Σταύρου Στάγκου (Κάθε Τετάρτη και Πέμπτη στο θέατρο ΌΛΒΙΟ)

Τα όνειρα προσλαμβάνουν χαρακτήρα ιστορικής πηγής και αφηγούνται τη ζωή υπό τη μόνιμη απειλή της ναζιστικής τρομοκρατίας, άλλοτε μοιάζοντας να αντλούν έμπνευση από τις σκοτεινές εικόνες του Κάφκα και άλλοτε προαναγγέλλοντας τον εφιάλτη του οργουελικού Μεγάλου Αδελφού.

Καταδεικνύουν έτσι την ικανότητα του ολοκληρωτικού καθεστώτος να ασκήσει απόλυτο έλεγχο πάνω στους πολίτες, δεδομένου ότι ακόμα και κατά τη διάρκεια του ύπνου, όταν οι άνθρωποι υποτίθεται πως είναι μόνοι με τον εαυτό τους, η προπαγάνδα και οι απάνθρωπες απαγορεύσεις, εισέβαλλαν άλλοτε απροκάλυπτα και άλλοτε ύπουλα στα όνειρά τους για να τους συνθλίψουν. Με αφορμή την παράσταση, ο σκηνοθέτης μιλάει στο tvxs.

Πως προέκυψε η ιδέα να κάνετε παράσταση βασισμένη στο συγκεκριμένο βιβλίο;

Το βιβλίο της Beradt με εντυπωσίασε γιατί μιλούσε για τη φρίκη του ναζιστικού καθεστώτος μέσα από ένα πολύ προσωπικό και ανθρώπινο γεγονός, τα όνειρα των ανθρώπων.

Θεωρώ ότι η Ιστορία είναι κάτι που αφορά το θέατρο, σήμερα περισσότερο από ποτέ και το βιβλίο αυτό μου έδινε την ευκαιρία να μιλήσω για το πώς ένα ολοκληρωτικό καθεστώς, όπως αυτό στη Γερμανία πριν το ξέσπασμα του Δευτέρου Παγκοσμίου πολέμου, διεισδύει με αμείλικτο τρόπο στην ζωή των ανθρώπων και καταστρέφει την εμπιστοσύνη, την φιλία, τον έρωτα και όλες τις λειτουργίες που κάνουν τη ζωή να έχει νόημα.

Η συγγραφέας γράφει στο βιβλίο της «Σε πέντε-έξι περιπτώσεις έτυχε μάλιστα να ακούσω σχεδόν απαράλλαχτα διατυπωμένη τη φράση: Τα όνειρα απαγορεύονται, καi όμως ονειρεύομαι». Περιγράψτε μας πως βιώνουν οι ήρωες την αλλαγή του ονειρικού τους τοπίου υπό την επίδραση του καθεστώτος.

Στη διάρκεια του έργου, οι ήρωες βυθίζονται σταδιακά, όλο και περισσότερο στουw εφιάλτες τους, που αντικατοπτρίζουν απόλυτα αυτό που ζούνε στη ζωή τους. Στην αρχή τα όνειρα είναι πιο ήπια και οι ήρωες του έργου, βλέπουν τους αρχηγούς του ναζιστικού καθεστώτος, να τους αποδέχονται, να τους θαυμάζουν, ακόμα και να ερωτοτροπούν μαζί τους.

Στην συνέχεια και όσο η πραγματικότητά γύρω τους γίνεται όλο και πιο τρομακτική, οι εφιάλτες τους κινούνται στα όρια ενός Οργουελικού κόσμου, όπου οι τοίχοι των σπιτιών καταρρέουν, οι άνθρωποι δεν έχουν στόματα, τα έπιπλα καταδίδουν στις αρχές τι λέει ή σκέφτεται ο ιδιοκτήτης του, τα ραδιόφωνα αρνούνται να κλείσουν και μεταδίδουν τσιτάτα του Χίτλερ.

Στο τέλος τα όνειρα αρχίζουν να μοιάζουν το ένα με το άλλο, καθώς οι απαγορεύσεις, ο φόβος και η καχυποψία έχει κατακυριεύσει τις ζωές τους και η προσωπικότητα του καθενός συνθλίβεται. Οι ήρωες καταλήγουν να φοβούνται το ότι ονειρεύονται και ζουν υπό τον φόβο, ότι ακόμα και τα όνειρα τους με κάποιο τρόπο καταγράφονται, πράγμα που θέτει τη ζωή τους σε κίνδυνο.

Η συγγραφέας επιχειρεί να κατανοήσει και να εξηγήσει πώς ένα ολόκληρο έθνος ήταν δυνατόν να αποδεχτεί, να συμπορευτεί και να συνεργαστεί με ένα καθεστώς θεμελιωμένο εκ φύσεως στον τρόμο και στη βία. Προκύπτει αυτή η απάντηση στην παράσταση;

Καταρχήν πρέπει να τονίσουμε ότι υπήρχε μέσα στη Γερμανία αντίσταση στους ναζιστές και πρώτο μέλημα του καθεστώτος ήταν να καταπνίξει κάθε φωνή που αντιστεκόταν ή δυνητικά θα μπορούσε να αντισταθεί. Έτσι τα πρώτα στρατόπεδα συγκέντρωσης φτιάχνονται ήδη από το 1933, όπως π.χ. το Νταχάου, και «φιλοξενούν» πολιτικούς αντιφρονούντες.

Βέβαια η αλήθεια είναι ότι το μεγαλύτερο μέρος του Γερμανικού λαού συμπορεύτηκε ή στην καλύτερη περίπτωση ανέχτηκε το καθεστώς και αυτό το βλέπουμε στη παράσταση μέσα από τρείς διαφορετικούς ήρωες, που είτε από αφέλεια, είτε από την ελπίδα «ανάστασής της πάλαι ποτέ μεγάλης και κραταιάς Γερμανίας», είτε από ιδεολογική συμπόρευση με το Τρίτο Ράιχ, αρνούνται να δουν το μαύρο σύννεφο στο οποίο βυθίζονται ακόμα και στον ύπνο τους.

Τι έχει να μας πει σήμερα αυτό το έργο, την εποχή του μεταφασισμού που το φάντασμα της ακροδεξιάς πλανάται πάνω από τη δύση και οι φιλοναζιστικές ιδέες αποενοχοποιούνται;

Στην παράσταση παράλληλα με την ζωή των ηρώων, ακολουθούμε κι έναν σημερινό αφηγητή, μέσα από τα λόγια του οποίου καταλαβαίνουμε πως ενώ η Γερμανία πήγαινε ολοταχώς προς αυτό το καθεστώς που προκάλεσε τους εκατομμύρια νεκρούς του Δεύτερου Παγκοσμίου πολέμου, ο υπόλοιπος κόσμος ή παρακολουθούσε αμέριμνος ή ακόμα και χειροκροτούσε το καθεστώς του Χίτλερ.

Σήμερα, που η ακροδεξιά κερδίζει δυστυχώς έδαφος σε όλη την Ευρώπη αλλά και σε άλλα μέρη του κόσμου, είναι σημαντικό να θυμηθούμε τι σημαίνει ένα τέτοιο καθεστώς για την ελευθερία και την ίδια τη ζωή των ανθρώπων. Είναι σημαντικό να μην εφησυχάζουμε, γιατί μετά την εκκόλαψη του αυγού, είναι αργά.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
ΔΙΑΦΑΝΟΣ ΥΠΝΟΣ
Βασισμένο στο βιβλίο της Charlotte Beradt |Μετάφραση: Γιάννης Καλιφατίδης]
Σκηνοθεσία: Σταύρος Στάγκος
Δραματουργία – συγγραφική ομάδα (αλφαβητικά):
Αλέξης Αλάτσης, Νατάσα Φαίη Κοσμίδου, Έρση Νιαώτη, Σταύρος
Στάγκος
Σκηνικό: Δάφνη Φωτεινάτου
Κοστούμια: Νατάσσα Δημητρίου
Φωτισμοί: Γιώργος Αγιαννίτης
Χορογραφίες: Κική Μπάκα
Μουσική: Σαβίνα Γιαννάτου
Βοηθός σκηνοθέτης: Μαριάννα Καραστάθη
Γραφικά: Αριστέα Γεωργοπούλου
Παραγωγή: EPOPSIS

Ηθοποιοί (αλφαβητικά):
Σοφίνα Λαζαράκη, Γιάννης Μπουραζάνας, Μάρω Παπαδοπούλου, Μαρία
Παπαφωτίου, Τάσος Σωτηράκης, Γιάννης Τσότσος

Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις ΑΓΡΑ (2015)
Η παράσταση επιχορηγήθηκε από το Υπουργείο Πολιτισμού & Αθλητισμού

Πληροφορίες

Παραστάσεις: Κάθε Τετάρτη & Πέμπτη | 21:00
Διάρκεια: 1:30’
Εισιτήρια: 15€ | 10€ φοιτητικό, ομαδικό
Προπώληση: more.com

Θέατρο OLVIO
Ιερά Οδός 67 & Φαλαισίας 7, Βοτανικός, τηλ: 210 34 14 118
Ώρες κράτησης εισιτηρίων: 18:00 – 21:00