Παρακολουθώ τη θεατρική ομάδα «Πτωχαλαζόνες» και τον σκηνοθέτη Κώστα Παπακωνσταντίνου από την πρώτη τους εξαιρετική παράσταση, βασισμένη στο διήγημα του Παπαδιαμάντη «Οι Χαλασοχώρηδες». Με τους «Κάλπηδες», επιστρέφουν ως ομάδα στο είδος θεάτρου με το οποίο ξεκινήσαν, κι έγιναν γνωστοί, τη δραματοποίηση λογοτεχνίας.

Ένα θέατρο ευρηματικό, εμποτισμένο με τα ζεστά χνώτα συντελεστών που ποιούν ήθος, εμποτίζοντας τη θεατρική τους δράση όχι μόνο με τη σωματική και την πνευματική τους ενέργεια αλλά και με μια βαθιά αγάπη για τη ζωή, τους ανθρώπους, την κοινωνία. Κάνουν πολιτικό θέατρο, με αυστηρό επαγγελματισμό και ελάχιστα μέσα χρησιμοποιώντας κείμενα κλασσικών συγγραφέων που παρά τη δύσκολη για την εποχή γλώσσα, αναδεικνύουν διαχρονικές παθογένειες του τόπου. Περισσεύει όμως το ταλέντο, η φαντασία και το πείσμα, γι’ αυτό άλλωστε οι παραστάσεις τους προσελκύουν κόσμο από στόμα σε στόμα.

Στο θέατρο Όλβιο, παρακολουθήσαμε τους εξαιρετικούς Ελισσαίο Βλάχο, Δημοσθένη Ξυλαρδιστό, Αγγελική Μαρίνου, να αφηγούνται και να παίζουν ταυτόχρονα την ιστορία δυο φημισμένων κατεργάρηδων από τη Λέσβο. Οι ήρωες της ιστορίας με την οποία ο Στρατής Μυριβήλης κοίμιζε την εγγονή του, ο Ψευτοθόδωρος στη Χώρα και ο Καλπομανώλης στη Συκαμιά (το χωριό του Μυριβήλη) κόμπαζαν και οι δύο πως κανείς δεν τους παραβγαίνει στην πονηριά και την μπαμπεσιά. Δεν άντεχαν όμως να ακούνε ο ένας για τα κατορθώματα του άλλου, κι έτσι ξεκίνησαν να βρουν τον ανταγωνιστή τους, να τον ξεγελάσουν και να αποδείξουν μια και καλή ποιος είναι ο πρωταθλητής στην κατεργαριά. Συναντιούνται στη μέση της διαδρομής, και χωρίς να αναγνωρίσει ο ένας τον άλλον, ξεγελούν και ξεγελιούνται αμοιβαία.

Η παράσταση προκαλεί σπαρταριστά γέλια και πικρά χαμόγελα στο τέλος, όταν οι συντελεστές συνδέουν με έναν συγκινητικό τρόπο τα παθήματα των ηρώων με τα Τέμπη και τη λογική του «πάμε κι όπου βγει» που κυβερνά ακόμα. Ο Κώστας Παπακωνσταντίνου μιλά στο tvxs για το περιεχόμενο, το πολιτικό θέατρο, τους Κάλπηδες του χθες και του σήμερα.

Πως αποφασίσετε να ασχοληθείτε με το κείμενο αυτό;

Τους «Κάλπηδες» μου το πρότεινε ο δημοσιογράφος Γιώργος Βιδάλης. Δεν γνωριζόμασταν τότε, με πήρε τηλέφωνο και μου είπε: «έχω να σου προτείνω ένα διήγημα που πιστεύω ότι ταιριάζει στην ομάδα σας!» Είχε δίκιο. Με τους «Κάλπηδες» λοιπόν, επιστρέφουμε ως ομάδα στο είδος θεάτρου με το οποίο ξεκινήσαμε, την δραματοποίηση λογοτεχνίας. Επιστρέφουμε κυρίως, στην πρωτότυπη μέθοδο δραματοποίησης που επινοήσαμε και παρουσιάσαμε στην πρώτη παράστασή μας, τους «Χαλασοχώρηδες» του Παπαδιαμάντη και εξελίξαμε και στις επόμενες, με τα διηγήματα «Μαζώχτρα» του Αργ. Εφταλιώτη, «Μεταξύ Πειραιώς και Νεαπόλεως» του Γ. Βιζυηνού, «Αυτόχειρ» του Μ. Μητσάκη. H μέθοδος αυτή αντιμετωπίζει την τριτοπρόσωπη αφήγηση του κειμένου ως διάλογο και δίνει στο διήγημα θεατρική μορφή, διατηρώντας το όμως αυτούσιο, χωρίς διασκευή.

Δεν είναι η πρώτη φορά που ασχολείστε με κλασικούς Έλληνες λογοτέχνες. Ποιο είναι το κίνητρο και ποιες οι δυσκολίες; Η γλώσσα για παράδειγμα θέλει ειδικό χειρισμό στη σκηνοθεσία;

Έχουμε ασχοληθεί με ελληνική λογοτεχνία κοντά στο 1900. Ένας λόγος είναι ότι χρονικά είναι μια απόσταση με το σήμερα ούτε πολύ μεγάλη ούτε όμως και μικρή. Αυτή η απόσταση μας επιτρέπει νομίζω να ρίξουμε μια καλή ματιά στο παρελθόν μας προκειμένου να καταλάβουμε καλύτερα το παρόν μας. Να δούμε δηλαδή το παρόν μέσα στην ιστορική του διαδρομή, από πού ερχόμαστε, πώς φτάσαμε εδώ, ώστε να σκεφτούμε πού μπορούμε και πού θέλουμε να πάμε. Τα έργα πάντως τα επιλέγουμε κυρίως με βάση τη λογοτεχνική τους αξία, τη θεματική τους, και τι μπορούμε εμείς να πούμε σήμερα με αυτά.

Τα καλά κείμενα είναι ανθεκτικά στις δοκιμές σου. Σου ανοίγονται στις πρόβες, έχουν πράγματα να ανακαλύψεις και είναι φιλικά στο μικρό κούνημα που οφείλεις να τους κάνεις προκειμένου να φτιάξεις την δική σου πρωτογενή δημιουργία που είναι η παράσταση. Η ιδιαίτερη γλώσσα θέλει απλώς λίγο χρόνο να την συνηθίσεις, δεν είναι πρόβλημα. Από την άλλη, πετυχαίνει μια αποστασιοποίηση χωρίς καν να την προσπαθήσεις. Οι θεατές ακούνε μια γλώσσα που ενώ είναι ελληνικά και τους είναι άμεσα κατανοητή, ταυτόχρονα δεν είναι η γλώσσα που μιλάνε στην ζωή τους. Έτσι, δεν παρασύρονται σε μια ταύτιση με το προσωπικό δράμα των ηρώων, αλλά εστιάζουν εκεί που εμείς θέλουμε, δηλαδή στην ιστορία και την θεματική της.

Τόσο το κείμενο των Χαλασοχώρηδων του Παπαδιαμάντη όσο και αυτό, είναι μια καταβύθιση στον κοινωνικό ιστό της χώρας σε έναν πυρήνα που δεν έχει αλλάξει έως σήμερα και συχνά αναφέρεται ως κακοδαιμονία. Η διαφθορά, η κουτοπονηριά, η λαμογιά κοκ. Πως αντιμετωπίζει ο Μυριβήλης τη νοοτροπία αυτή;

Στους «Χαλασοχώρηδες» του Παπαδιαμάντη, αυτό που θέλαμε να πούμε με την παράσταση είναι ότι όταν το παιχνίδι είναι ανταγωνιστικό, τότε και οι παίκτες καλούνται να παίξουν ανταγωνιστικά. Δεν μπορείς να κατηγορείς τους ανθρώπους για ιδιοτέλεια όταν η «ανάπτυξη» της κοινωνίας βασίζεται στο κυνήγι της ατομικής επιτυχίας. Στους «Κάλπηδες» τώρα, θέλουμε να μιλήσουμε για μια κουλτούρα που υπάρχει στην Ελλάδα, που αντιμετωπίζει την πονηριά, την απατεωνιά, την ψευτιά, την αρπαχτή, την αρπακόλλα κλπ με συμπάθεια ή ακόμη και με θαυμασμό. Ο Μυριβήλης όπως και ο Παπαδιαμάντης είναι σπουδαίοι συγγραφείς, έχουν το χάρισμα να αποτυπώνουν την ουσία των πραγμάτων και να σε αγγίζουν τρυφερά και στο μυαλό και στην ψυχή. Και με τους δύο, όπως είπε πολύ ωραία κι ένας φίλος, γελάς και κλαις με την ψυχή σου!

Γιατί επιμένετε στο κοινωνικοπολιτικό θέατρο και πόσο είναι ενεργό γενικά στην Ελλάδα;

Αντιλαμβανόμαστε το θέατρο ως ένα φόρουμ κοινωνικού διαλόγου. Με τα έργα που επιλέγουμε, προσπαθούμε να μετακινήσουμε λίγο την ατζέντα εκεί που θεωρούμε εμείς ότι αξίζει κάτι να συζητηθεί. Καταθέτουμε κάτι με άποψη γιατί πρόθεσή μας είναι να προωθηθεί ο διάλογος. Ο λόγος φέρνει τον αντίλογο και επομένως τον διάλογο, όχι οι ίσες αποστάσεις και τα ανούσια ερωτήματα. Η τέχνη δεν βάζει ερωτήματα, αυτά είναι σαχλαμάρες. Η τέχνη προωθεί τον διάλογο σε θέματα που ήδη απασχολούν την κοινωνία, και αυτό μπορεί να το κάνει μια χαρά εκφράζοντας ξεκάθαρη άποψη. Απλώς, στην τέχνη δεν αναλογεί να προτείνει ολοκληρωμένες λύσεις και επομένως δεν είναι δουλειά της να κλείνει τα θέματα, αλλά αντιθέτως να τα ανοίγει, σπέρνοντας συνεχώς την αμφιβολία και την αμφισβήτηση.

Τι είναι πολιτικό θέατρο με απασχολεί πολλά χρόνια τώρα. Πλέον, έχω καταλήξει ότι επί της ουσίας πολιτικό, είναι οι όροι με τους οποίους κάνεις θέατρο. Να υπάρχουν δηλαδή καλές
συνθήκες εργασίας, χωρίς κακοποιητικές σχέσεις, οι άνθρωποι να πληρώνονται στην ώρα τους και σωστά. Τα τελευταία χρόνια, παλεύουν δύο διαφορετικές κουλτούρες στο θέατρο. Μια πιο δημοκρατική που αντιλαμβάνεται όλους τους συντελεστές μιας παράστασης ως συνδημιουργούς, και μια πιο παλιά, ιεραρχική, με σκηνοθέτες αυθεντίες, απόμακρους στο βάθρο τους. Κάθε βήμα να ξεπεράσουμε την παλιά κουλτούρα είναι βαθιά πολιτικό θέατρο.

Τελικά, τι είναι οι «Κάλπηδες»;

Οι Κάλπηδες είναι μια ολόκληρη κουλτούρα, μια σκληρή πραγματικότητα. Είναι η πατέντα, το πασάλειμμα, η αρπακόλλα, το όπως να ‘ναι. Είναι ο τρόπος που κυρίως γίνονται τα πράγματα στην Ελλάδα. Είναι το καύσιμο που σε πάει μπροστά όταν δεν έχεις τίποτα άλλο, αλλά που με αυτό δεν μπορείς να πας μακριά.

Οι Κάλπηδες είναι ο καραγκιόζης που είναι ήρωας και βρισιά μαζί, που ζει με ψέματα για να επιβιώσει από την πείνα και τον φόβο, και με τα ίδια ψέματα αναπαράγει την μιζέρια του. Κάλπηδες είναι το καγκούρικο παρκάρισμα που κι εσύ κάποια στιγμή θα κάνεις γιατί δεν υπάρχουν θέσεις πάρκινγκ ή γιατί δεν έχει λογική το που επιτρέπεται και πού όχι το παρκάρισμα. Κάλπηδες είναι τα εναλλακτικά τσίπουρα που πίνουμε σε εναλλακτικά μαγαζιά μιλώντας για δημοκρατία και δικαιώματα, καθισμένοι σε τραπεζοκαθίσματα που καταλαμβάνουν τα πεζοδρόμια. Κάλπηδες είναι το να κάνουμε παραστάσεις σε μη προσβάσιμα σε όλους θέατρα. Κάλπηδες είναι η δήθεν αριστεία της κυβέρνησης. Κάλπηδες είναι η χώρα που για να μπουν τα αυτοκίνητα στην βουλή της στρίβουν παράνομα μέχρι που κάποιος σκοτώνεται. Κάλπηδες είναι το «πάμε με ό,τι έχουμε» και να τα καταφέρνουμε κι ας έχουμε λίγα, και Κάλπηδες είναι το «πάμε κι όπου βγει» και να βγαίνει, μέχρι που μια μέρα καταλαβαίνουμε ότι κινούμαστε στην ίδια γραμμή με το απέναντι τρένο, κι αυτό δεν βγαίνει πουθενά.

«Οι Κάλπηδες», σε σκηνοθεσία Κώστα Παπακωνσταντίνου και παραγωγή «Ξανθίας» ΑΜΚΕ, στο Θέατρο OLVIO.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ
Σκηνοθεσία: Κώστας Παπακωνσταντίνου
Κινησιολογία: Μαργαρίτα Τρίκκα
Σκηνικά / Κοστούμια: Ματίνα Μέγκλα, Φιλάνθη Μπουγάτσου
Μουσική: Νίκος Ζουρνής
Σχεδιασμός φωτισμών: Γιώργος Αγιαννίτης
Βοηθοί Σκηνοθέτη: Αγγελική Στρατάκη, Ιλεάνα Παπαγιάννη
Βοηθός Σκηνογράφου: Νατάσα Λέκκου
Φωτογραφίες: Νίκος Βαρδακαστάνης
Γραφιστική επιμέλεια: Μαύρα Γίδια
Επικοινωνία: Χρύσα Ματσαγκάνη
Παραγωγή: «Ξανθίας» ΑΜΚΕ

Ηθοποιοί: Ελισσαίος Βλάχος, Αγγελική Μαρίνου, Δημοσθένης Ξυλαρδιστός

Πληροφορίες Παράστασης
Παραστάσεις: Από Κυριακή 20 Οκτωβρίου
Ημέρες & ώρες παραστάσεων:
Κυριακή στις 18:15

Τιμές εισιτηρίων
Γενική Είσοδος: 15€
Φοιτητικό, ομαδικό (γκρουπ άνω των 10 ατόμων):12 €
Ανέργων, ΑμεΑ: 8€
Ατέλειες ΣΕΗ: Δωρεάν

Διάρκεια παράστασης 75 λεπτά

Προπώληση εισιτηρίων: MORE
https://www.more.com/theater/oi-kalpides-2os-xronos/