Μια μεγάλη αρχαιολογική ανακάλυψη στη νοτιοδυτική Αμαζονία αλλάζει την εικόνα που υπήρχε για την περιοχή πριν από την άφιξη των Ευρωπαίων.

Κάτω από την πυκνή βλάστηση εντοπίστηκαν εκατοντάδες άγνωστες χωματουργικές κατασκευές, δρόμοι και γεωγλυφικά, τα οποία αποδίδονται σε έναν έως σήμερα μη καταγεγραμμένο πολιτισμό με πληθυσμό που ενδέχεται να έφτανε ακόμη και τα 3 εκατομμύρια ανθρώπους.

Για μεγάλο μέρος του 20ού αιώνα, ο Αμαζόνιος παρουσιαζόταν ως μια σχεδόν ανέγγιχτη από τον άνθρωπο περιοχή, όπου πριν από την ευρωπαϊκή άφιξη ζούσαν κυρίως μικρές και απομονωμένες κοινότητες ιθαγενών.

Νέα διεθνής μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nature αμφισβητεί πλέον αυτή την αντίληψη, καθώς τα στοιχεία δείχνουν ότι μεγάλες εκτάσεις του τροπικού δάσους είχαν διαμορφωθεί συστηματικά από οργανωμένες ανθρώπινες κοινωνίες επί πολλούς αιώνες.

Οι ερευνητές μιλούν για μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών, καθώς η έκταση και η πολυπλοκότητα των ευρημάτων παραπέμπουν σε πολύ μεγαλύτερη ανθρώπινη παρουσία από όση θεωρούνταν μέχρι σήμερα πιθανή.

Η τεχνολογία LiDAR αποκάλυψε ό,τι έκρυβε το δάσος

Καθοριστική για την έρευνα ήταν η χρήση της τεχνολογίας LiDAR (Light Detection and Ranging), η οποία επιτρέπει την αποτύπωση της μορφολογίας του εδάφους ακόμη και κάτω από πολύ πυκνή βλάστηση.

Η μέθοδος χρησιμοποιεί παλμούς λέιζερ από αεροσκάφη, δημιουργώντας λεπτομερείς τρισδιάστατους χάρτες της επιφάνειας.

Με αυτή την τεχνολογία, οι επιστήμονες εξέτασαν περίπου 4.500 τετραγωνικά χιλιόμετρα στη νοτιοδυτική Αμαζονία, κυρίως στην πολιτεία Άκρε της Βραζιλίας.

Η έρευνα έφερε στο φως 396 άγνωστα έως σήμερα χωματουργικά έργα, αυξάνοντας σημαντικά τον αριθμό των γνωστών αρχαιολογικών θέσεων στην περιοχή.

Ο πολιτισμός των Aquiry

Οι αρχαιολόγοι αποδίδουν τις κατασκευές σε έναν μέχρι σήμερα άγνωστο πολιτισμό, τον οποίο ονομάζουν Aquiry, από τον ποταμό Acre.

Η ανάπτυξή του τοποθετείται χρονικά περίπου από το 600 π.Χ. έως το 850 μ.Χ.

Οι κοινότητες που τον αποτελούσαν φαίνεται ότι μοιράζονταν κοινές θρησκευτικές, κοινωνικές και πολιτικές παραδόσεις, χωρίς ωστόσο να συγκροτούν μία ενιαία αυτοκρατορία.

Αντίθετα, τα στοιχεία παραπέμπουν σε ένα δίκτυο διασυνδεδεμένων κέντρων, τα οποία επικοινωνούσαν μέσω ευθύγραμμων δρόμων και πιθανότατα λειτουργούσαν ως τόποι τελετουργιών, κοινωνικών συγκεντρώσεων, ανταλλαγών και λήψης αποφάσεων.

Κύκλοι, τετράγωνα και οκτάγωνα τεράστιας κλίμακας

Ανάμεσα στα σημαντικότερα ευρήματα βρίσκονται μεγάλα γεωγλυφικά και χωματουργικές κατασκευές με ιδιαίτερα γεωμετρικά σχήματα.

Οι ερευνητές κατέγραψαν δομές σε μορφή κύκλων, τετραγώνων, ορθογωνίων και οκταγώνων, οι οποίες περιβάλλονται από βαθιές τάφρους και μεγάλα αναχώματα.

Πολλές από αυτές ενώνονται με ευθύγραμμους δρόμους μήκους αρκετών χιλιομέτρων.

Η διάταξή τους υποδηλώνει, σύμφωνα με τους επιστήμονες, υψηλό βαθμό κοινωνικής οργάνωσης και σχεδιασμού.

Τα συγκεκριμένα έργα δεν θεωρείται ότι κατασκευάστηκαν κυρίως για αμυντικούς σκοπούς.

Η επικρατέστερη ερμηνεία είναι ότι λειτουργούσαν ως τελετουργικά, κοινωνικά και πολιτικά κέντρα, στα οποία συγκεντρώνονταν άνθρωποι από διαφορετικές κοινότητες.

Πληθυσμός έως και 3 εκατομμυρίων

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά συμπεράσματα αφορά τον πιθανό πληθυσμό αυτού του πολιτισμού.

Με βάση τον αριθμό των κατασκευών, την κατανομή των οικισμών και μαθηματικά μοντέλα, οι επιστήμονες εκτιμούν ότι στην περίοδο της ακμής τους οι Aquiry μπορεί να αριθμούσαν από 1,25 έως 3 εκατομμύρια κατοίκους.

Παράλληλα, θεωρούν ότι κάτω από τη σημερινή βλάστηση ενδέχεται να παραμένουν άγνωστα ακόμη 20.000 έως 30.000 χωματουργικά έργα.

Εάν οι εκτιμήσεις αυτές επιβεβαιωθούν, θα σημαίνει ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος της αρχαιολογικής ιστορίας της περιοχής εξακολουθεί να βρίσκεται κρυμμένο κάτω από το τροπικό δάσος.

Ο Αμαζόνιος δεν ήταν ένα «ανέγγιχτο» τοπίο

Τα νέα δεδομένα ανατρέπουν και την εικόνα για τη σχέση των προκολομβιανών πληθυσμών με το περιβάλλον.

Οι κοινότητες αυτές δεν ζούσαν απλώς μέσα στο δάσος, αλλά το διαχειρίζονταν και το τροποποιούσαν συστηματικά.

Δημιουργούσαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις, διαχειρίζονταν τη βλάστηση, κατασκεύαζαν οδικά δίκτυα και τελετουργικούς χώρους και επενέβαιναν στο τοπίο σε μεγάλη κλίμακα.

Τα στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν ότι οι παρεμβάσεις αυτές μπορούσαν να συνυπάρχουν με τη διατήρηση του οικοσυστήματος και δεν ισοδυναμούσαν απαραίτητα με μαζική καταστροφή του δάσους.

Έτσι, η παραδοσιακή εικόνα ενός Αμαζονίου που παρέμενε σχεδόν εντελώς ανεπηρέαστος από τον άνθρωπο μέχρι την ευρωπαϊκή αποικιοκρατία φαίνεται να εγκαταλείπεται σταδιακά.

Το μυστήριο της εξαφάνισης

Παρά την έκταση και την οργάνωση που φαίνεται ότι είχε ο πολιτισμός των Aquiry, οι λόγοι της παρακμής του παραμένουν άγνωστοι.

Οι αρχαιολογικές ενδείξεις τοποθετούν την υποχώρησή του περίπου μεταξύ 850 και 950 μ.Χ., μια περίοδο κατά την οποία καταγράφεται παρακμή και άλλων σημαντικών προκολομβιανών κοινωνιών στην αμερικανική ήπειρο.

Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν ασφαλή στοιχεία που να εξηγούν τι προκάλεσε την εξαφάνιση ή τη διάλυση των συγκεκριμένων κοινοτήτων.

Οι επιστήμονες εκτιμούν, πάντως, ότι η συνέχιση των ερευνών με LiDAR και άλλες σύγχρονες τεχνολογίες μπορεί να αποκαλύψει χιλιάδες ακόμη άγνωστους οικισμούς και να φωτίσει περισσότερο μία από τις μεγαλύτερες, μέχρι σήμερα κρυμμένες, ιστορίες του προκολομβιανού Αμαζονίου.