Οι πλουσιότεροι άνθρωποι του κόσμου δεν αποκομίζουν κέρδη μόνο από τις δραστηριότητες που ρυπαίνουν το περιβάλλον και επιδεινώνουν την κλιματική κρίση, αλλά κερδίζουν και από τις καταστροφικές συνέπειές της, σύμφωνα με μελέτη της Oxfam.

Η διεθνής οργάνωση για την καταπολέμηση των ανισοτήτων διαπίστωσε ότι το πλουσιότερο 0,1% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει επενδύσει σημαντικά κεφάλαια στην προετοιμασία για καταστροφές, στην αποκατάσταση των ζημιών και στην ανοικοδόμηση, μια αγορά που σύμφωνα με τις προβλέψεις, θα αυξηθεί από τα 70 δισ. δολάρια στα 92 δισ. δολάρια ετησίως έως το 2029.

Αυτό προσφέρει στους πλουσιότερους και ισχυρότερους ανθρώπους του πλανήτη ένα «διπλό όφελος» από την κλιματική κρίση και τους δίνει κίνητρο να καθυστερούν ή να παρεμποδίζουν τη λήψη μέτρων για την αντιμετώπισή της.

Παράλληλα, επιδεινώνει τις παγκόσμιες ανισότητες, καθώς εκείνοι που ευθύνονται λιγότερο για την υπερθέρμανση του πλανήτη καταλήγουν να πληρώνουν εκείνους που ευθύνονται περισσότερο. Αυτό συμβαίνει μέσω των υψηλότερων τιμών των τροφίμων, του κόστους επισκευής κατοικιών που έχουν υποστεί ζημιές από ακραία καιρικά φαινόμενα ή της ανάγκης μετεγκατάστασης σε άλλες περιοχές.

Όταν το χάος γίνεται κέρδος

Η Τζιν ΜακΛιν, επικεφαλής του τομέα άσκησης επιρροής της Oxfam, κατηγόρησε τους δισεκατομμυριούχους ότι μετατρέπουν το χάος σε κέρδος.

«Οι υπερπλούσιοι επωφελούνται και από τις δύο πλευρές της κρίσης: πρώτον, μέσω της συνεχιζόμενης επένδυσης σε ρυπογόνες βιομηχανίες και δεύτερον μέσω των επενδύσεών τους στην αναπτυσσόμενη “οικονομία της προσαρμογής”, καθώς οι υπηρεσίες αποκατάστασης και ανοικοδόμησης πωλούνται ξανά σε έναν κόσμο που θερμαίνεται», δήλωσε.

«Οι πληθυσμοί που συνέβαλαν λιγότερο στην κλιματική κρίση υφίστανται τις χειρότερες συνέπειές της, ενώ εκείνοι που την προκάλεσαν είναι οι καλύτερα εξοπλισμένοι για να προστατευτούν».

• Διαβάστε: Έκθεση Lancet / Πυρηνικός πόλεμος και τεχνητή νοημοσύνη απειλούν την ανθρωπότητα – Οι 17 κίνδυνοι

Σύμφωνα με την έκθεση, το πλουσιότερο 0,1% του πλανήτη, μια ομάδα 8 εκατομμυρίων ανθρώπων, ευθύνεται για περισσότερες εκπομπές άνθρακα από ό,τι τα φτωχότερα 3,5 δισεκατομμύρια συνολικά. Ως αποτέλεσμα, σύμφωνα με την έκθεση, η συγκεκριμένη ομάδα έχει συμβάλει στα ακραία κύματα καύσωνα 125 φορές περισσότερο από τον μέσο άνθρωπο.

Αυτό οφείλεται εν μέρει στον τρόπο ζωής. Για παράδειγμα, τα ιδιωτικά αεροσκάφη παγκοσμίως εκπέμπουν μέσα σε δύο δευτερόλεπτα περισσότερο διοξείδιο του άνθρακα (CO₂) από όσο εκπέμπουν οι περισσότεροι άνθρωποι στον κόσμο μέσα σε ένα ολόκληρο έτος. Ωστόσο, η μεγαλύτερη επίδραση αυτής της ομάδας προέρχεται από τις επενδύσεις της.

Ο νέος δείκτης της Oxfam, με τίτλο «Destroy and Rebuild» («Καταστροφή και ανοικοδόμηση»), εντοπίζει 217 εταιρείες που είτε συμβάλλουν στην επιδείνωση της κλιματικής κρίσης είτε δραστηριοποιούνται στον τομέα της προσαρμογής σε αυτήν, παρέχοντας συσκευές ψύξης, αντιπλημμυρικά φράγματα, πυροσβεστικό εξοπλισμό, μέσα μεταφοράς, τρόφιμα, ασφαλιστικές υπηρεσίες και δάνεια.

Τα πλουσιότερα άτομα του 1% του παγκόσμιου πληθυσμού έχουν ήδη εξαντλήσει το μερίδιο εκπομπών που τους αναλογεί για το 2026, σύμφωνα με την Oxfam.

Πέρυσι, οι εταιρείες αυτές κατέγραψαν κατά μέσο όρο έσοδα ύψους 1,8 δισ. δολαρίων ΗΠΑ και διένειμαν 1 δισ. δολάρια σε μερίσματα στους μετόχους τους. Στον κατάλογο περιλαμβάνονται επίσης έξι μεγάλοι όμιλοι διαχείρισης περιουσιακών στοιχείων, οι οποίοι παρέχουν συμβουλές σε εύπορους επενδυτές και έχουν σημαντικές επενδύσεις σε άλλες εταιρείες του ίδιου καταλόγου. Δύο από τους μεγαλύτερους, η BlackRock και η Vanguard, κατέχουν μετοχές στο 92% των εταιρειών του δείκτη, συνολικής αξίας άνω του 1 τρισ. δολαρίων, σύμφωνα με την Oxfam.

Εκτόξευση στις τιμές τροφίμων

Αντίστοιχα, η οργάνωση επισημαίνει ότι οι κρίσεις που προκαλούνται από ακραία καιρικά φαινόμενα ή πολέμους έχουν την τάση να αυξάνουν τα κέρδη των μεγάλων εταιρειών εμπορίας τροφίμων, οι οποίες κυριαρχούνται από δισεκατομμυριούχους. Ο πλούτος αυτών των δισεκατομμυριούχων έχει αυξηθεί κατά 120 δισ. δολάρια από το 2020.

Όταν η ξηρασία, οι πλημμύρες ή οι καταιγίδες πλήττουν τις καλλιέργειες, η επακόλουθη αύξηση των τιμών των τροφίμων τείνει να ωφελεί δυσανάλογα τις μεγάλες εταιρείες και τους επενδυτές τους, εις βάρος των μικρών παραγωγών και των απλών καταναλωτών, αναφέρει η Oxfam.

Η οργάνωση αναφέρει ως παράδειγμα την αύξηση κατά 231% των τιμών του κακάο, μετά τα ακραία καιρικά φαινόμενα στη Δυτική Αφρική το 2024. Σύμφωνα με την ίδια, οι τοπικοί αγρότες δεν αποκόμισαν κανένα όφελος από αυτή την αύξηση.

• Διαβάστε: Σούπερ Ελ Νίνιο / Το φαινόμενο που θα φέρει κλιματικό χάος – Γιατί χρειάζονται άμεσα μέτρα

Αυτού του είδους οι ανισότητες έχουν συνέπειες. Σύμφωνα με την Oxfam, οι ετήσιες εκπομπές του πλουσιότερου 1% του παγκόσμιου πληθυσμού θα προκαλέσουν 1,9 εκατομμύρια επιπλέον θανάτους λόγω της ζέστης. Η εκτίμηση βασίζεται στις υπολογιζόμενες επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία, στην αγροτική παραγωγικότητα και στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας.

Περισσότεροι από τα τρία τέταρτα αυτών των θανάτων θα σημειωθούν σε χώρες χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος, οι οποίες φέρουν πολύ μικρότερη ευθύνη για την κρίση, καθώς παράγουν μόλις το 8% των εκπομπών.

Ο έλεγχος και η φορολόγηση του πλούτου

Τα πλούσια κράτη και οι εύποροι άνθρωποι προστατεύονται από την κλιματική κρίση, επειδή έχουν περισσότερες πιθανότητες να μπορούν να αντέξουν τις αυξημένες τιμές των τροφίμων, να διαθέτουν ανθεκτικές κατοικίες, να πληρώνουν για επείγουσα απομάκρυνση από επικίνδυνες περιοχές, ιδιωτική υγειονομική περίθαλψη και προσωπική ασφάλεια.

Αυτό μειώνει την πιθανότητα να χρησιμοποιήσουν τη σημαντική επιρροή τους μέσω των ομάδων άσκησης πίεσης για να στηρίξουν τη δράση για το κλίμα. Ενδέχεται, μάλιστα, να τους ενθαρρύνει να επιβραδύνουν ή να εμποδίσουν τη μείωση των εκπομπών, εάν αυτή απειλεί τον προσωπικό τους πλούτο, αναφέρει η Oxfam. Αντί γι’ αυτό, ορισμένοι αξιοποιούν τις καταστροφές για να προωθήσουν πολιτικές ιδιωτικοποιήσεων ή να ενθαρρύνουν τις φτωχές χώρες να συνάπτουν δάνεια.

Ο Άλεξ Μέιτλαντ, ένας από τους κύριους συντάκτες της έκθεσης, δήλωσε ότι οι πλουσιότεροι άνθρωποι δεν είναι απλώς παθητικοί ωφελούμενοι της κλιματικής κρίσης.

«Αυτό γίνεται σκόπιμα», ανέφερε. «Αν λάβει κανείς υπόψη την πολιτική τους επιρροή, πρόκειται για ιδιαίτερα επιβαρυντικά στοιχεία που δείχνουν ότι είναι σε θέση να ενορχηστρώνουν όσα συμβαίνουν».

Η Oxfam ζητά την επιβολή υψηλότερων φόρων στους πλούσιους, στα ιδιωτικά αεροσκάφη, στις εταιρείες πετρελαίου και φυσικού αερίου, καθώς και στις ρυπογόνες επιχειρήσεις. Η οργάνωση καλεί τη βρετανική κυβέρνηση να ενισχύσει τις δεσμεύσεις της για τη διεθνή χρηματοδότηση της αντιμετώπισης της κλιματικής αλλαγής, με βάση τις επιχορηγήσεις και όχι τα δάνεια, και να βάλει τέλος στην κερδοσκοπία από τις κλιματικές καταστροφές.

Η Ναφκότε Ντάμπι, υπεύθυνη πολιτικής για την κλιματική αλλαγή στη διεθνή Oxfam, δήλωσε:

«Αυτό που περιπλέκει τη συζήτηση για την κλιματική αλλαγή είναι ότι όλοι θέλουν να πιστεύουν πως πρόκειται για ένα κοινό πρόβλημα, αλλά δεν είναι έτσι. Η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης είναι πραγματικά απλή: να ελέγξουμε τους πλουσιότερους, να περιορίσουμε την εξουσία τους, να μειώσουμε τις εκπομπές τους και να φορολογήσουμε τον πλούτο τους».