Ακόμη και η ίδια η ύπαρξη της ανθρωπότητας θα μπορούσε να τεθεί σε κίνδυνο πριν από το τέλος του 21ου αιώνα, εάν εκδηλωθούν ορισμένα από τα πιο καταστροφικά σενάρια που εξετάζει νέα διεθνής επιστημονική έκθεση.

Η αξιολόγηση, την οποία παρουσιάζει η Guardian, εκπονήθηκε από τη νεοσύστατη Επιτροπή του The Lancet για τις Παγκόσμιες Απειλές κατά της Υγείας στον 21ο Αιώνα (The Lancet Commission on 21st Century Global Threats to Health).

Οι ερευνητές εντόπισαν 17 σοβαρούς κινδύνους που θα μπορούσαν να προκαλέσουν τεράστιες απώλειες ανθρώπινων ζωών και δεκαετίες υγιούς διαβίωσης έως το 2100.

Ανάμεσά τους περιλαμβάνονται η πυρηνική σύγκρουση, η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, η κλιματική κρίση, οι πανδημίες, η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά, ο παιδικός υποσιτισμός, αλλά και η δραστική μείωση της διεθνούς ανθρωπιστικής και υγειονομικής βοήθειας.

Το βασικό συμπέρασμα της έκθεσης είναι ότι οι κίνδυνοι αυτοί δεν λειτουργούν ανεξάρτητα, αλλά αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, ενισχύοντας συχνά ο ένας τις συνέπειες του άλλου.

Για τον λόγο αυτό, η αντιμετώπισή τους απαιτεί συντονισμένες πολιτικές παρεμβάσεις και όχι αποσπασματικά μέτρα.

• Διαβάστε επίσης: Anthropic / «Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να θέσει σε κίνδυνο ακόμη και την ύπαρξη της ανθρωπότητας»

Πυρηνικός πόλεμος και τεχνητή νοημοσύνη: Τα δύο σενάρια που θα μπορούσαν να οδηγήσουν στην εξαφάνιση της ανθρωπότητας

Στην κορυφή της αξιολόγησης βρίσκονται δύο απειλές με δυνητικά υπαρξιακές συνέπειες – μια μεγάλης κλίμακας πυρηνική σύγκρουση και η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, ιδιαίτερα για την ανάπτυξη βιολογικών όπλων.

Σύμφωνα με την έκθεση, και οι δύο κίνδυνοι θα μπορούσαν, υπό ακραίες συνθήκες, να οδηγήσουν στην εξαφάνιση του ανθρώπινου είδους μέσα στα επόμενα 75 χρόνια.

Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι η πιθανότητα πραγματοποίησης τέτοιων σεναρίων παραμένει χαμηλή. Ωστόσο, οι συνέπειές τους θα ήταν τόσο καταστροφικές ώστε δεν μπορούν να αγνοηθούν.

Στην περίπτωση ενός εκτεταμένου πυρηνικού πολέμου, ο κίνδυνος δεν περιορίζεται στις άμεσες απώλειες από τις εκρήξεις και τη ραδιενέργεια.

Μια τέτοια σύγκρουση θα μπορούσε να εκτοξεύσει τεράστιες ποσότητες σωματιδίων στα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας, περιορίζοντας την ηλιακή ακτινοβολία που φτάνει στην επιφάνεια της Γης.

Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να προκαλέσει δραματική πτώση της θερμοκρασίας, κατάρρευση της γεωργικής παραγωγής και εκτεταμένο λιμό, ένα σενάριο γνωστό ως «πυρηνικός χειμώνας».

Αντίστοιχα, η κακόβουλη αξιοποίηση προηγμένων συστημάτων τεχνητής νοημοσύνης θα μπορούσε να διευκολύνει τη δημιουργία ιδιαίτερα επικίνδυνων βιολογικών όπλων, με ενδεχομένως ανεξέλεγκτες συνέπειες.

Σε συνοδευτικό κύριο άρθρο του The Lancet, που δημοσιεύεται μαζί με την αξιολόγηση, οι συντάκτες προειδοποιούν ότι, εάν τέτοιοι κίνδυνοι πραγματοποιηθούν, «η κλίμακα της καταστροφής θα μπορούσε να προκαλέσει μια αποκάλυψη για την ανθρωπότητα».

• Διαβάστε επίσης: Washington Post / ΗΠΑ και Ρωσία αφαίρεσαν κρίσιμες δικλίδες ανθρώπινου ελέγχου από το παγκόσμιο σχέδιο για τα όπλα AI

Οι 17 μεγάλες απειλές για την ανθρώπινη υγεία

Η επιστημονική επιτροπή δεν περιορίστηκε στα ακραία σενάρια αφανισμού της ανθρωπότητας.

Εξέτασε επίσης κινδύνους που, ακόμη και χωρίς να απειλούν την ύπαρξη του ανθρώπινου είδους, θα μπορούσαν να προκαλέσουν τεράστια επιβάρυνση στη δημόσια υγεία έως το τέλος του αιώνα.

Στη συνολική λίστα των 17 απειλών περιλαμβάνονται:

1. Η κακόβουλη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένης της ανάπτυξης βιολογικών όπλων
2. Ο πυρηνικός πόλεμος και ο κίνδυνος παγκόσμιου λιμού που θα μπορούσε να ακολουθήσει
3. Η ατμοσφαιρική ρύπανση
4. Η μικροβιακή αντοχή στα αντιβιοτικά και σε άλλα αντιμικροβιακά φάρμακα
5. Ο παιδικός υποσιτισμός
6. Η κλιματική αλλαγή
7. Οι συμβατικές ένοπλες συγκρούσεις
8. Η μείωση της διεθνούς αναπτυξιακής και ανθρωπιστικής βοήθειας
9. Η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
10. Η υψηλή αρτηριακή πίεση
11. Η εισοδηματική ανισότητα
12. Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο
13. Οι πανδημίες φυσικής προέλευσης
14. Η παχυσαρκία
15. Η κακή ψυχική υγεία
16. Το κάπνισμα
17. Η γήρανση που συνοδεύεται από προβλήματα υγείας

Οι συγκεκριμένοι κίνδυνοι χαρακτηρίζονται ως μείζονες καταστροφικές απειλές, επειδή ο καθένας θα μπορούσε να οδηγήσει σε απώλεια περισσότερων από ένα δισεκατομμύριο ετών υγιούς ζωής, αθροιστικά, κατά την περίοδο που εξετάστηκε.

• Διαβάστε επίσης: Μπιλ Γκέιτς / «Το πιο ισχυρό όπλο είναι ήδη εδώ: Άνθρωποι με κακές προθέσεις και τεχνητή νοημοσύνη»

Πώς υπολόγισαν οι επιστήμονες το μέγεθος των κινδύνων

Για να αξιολογήσουν τις απειλές, οι ερευνητές χρησιμοποίησαν έναν καθιερωμένο δείκτη της δημόσιας υγείας, γνωστό ως DALYs (Disability-Adjusted Life Years).

Πρόκειται για τα έτη ζωής προσαρμοσμένα ως προς την αναπηρία, έναν δείκτη που συνυπολογίζει τόσο τα χρόνια ζωής που χάνονται εξαιτίας πρόωρων θανάτων όσο και τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με ασθένειες ή αναπηρίες.

Με αυτόν τον τρόπο, οι επιστήμονες μπορούν να αποτιμήσουν τη συνολική επιβάρυνση που προκαλεί ένας κίνδυνος στην ανθρώπινη υγεία, πέρα από τον αριθμό των θανάτων.

Η επιτροπή μοντελοποίησε τις πιθανές απώλειες υγιών ετών ζωής έως το 2100, λαμβάνοντας υπόψη τις σημερινές τάσεις και διαφορετικά σενάρια εξέλιξης.

Για κάθε απειλή εξετάστηκαν τόσο οι δυσμενέστερες όσο και οι ευνοϊκότερες εκδοχές, ανάλογα με τις παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να πραγματοποιηθούν.

Σημαντική προϋπόθεση για να συμπεριληφθεί ένας κίνδυνος στη λίστα ήταν να υπάρχουν πιθανές λύσεις ή πολιτικές παρεμβάσεις που θα μπορούσαν να περιορίσουν τις επιπτώσεις του.

«Δεν θέλουμε να τρομάξουμε τον κόσμο, αλλά να δείξουμε τι μπορεί να αλλάξει»

Ο Ιμπραχίμ Αμπουμπακάρ, μέλος της επιτροπής και καθηγητής Επιδημιολογίας Λοιμωδών Νοσημάτων στο University College London (UCL), εξήγησε ότι στόχος της μελέτης δεν είναι η πρόκληση φόβου, αλλά η παροχή επιστημονικών δεδομένων που μπορούν να καθοδηγήσουν τις πολιτικές αποφάσεις.

«Δεν ξεκινάμε από τη λογική “κοιτάξτε, θέλουμε να σας τρομάξουμε – υπάρχουν τόσες απειλές που αντιμετωπίζει η ανθρωπότητα”», ανέφερε.

Όπως διευκρίνισε, η αφετηρία της έρευνας είναι διαφορετική: «Ξεκινάμε από την παραδοχή ότι, εάν είστε σήμερα υπεύθυνος χάραξης πολιτικής, είτε σε επίπεδο διεθνών οργανισμών είτε σε εθνικό επίπεδο, αυτές είναι οι πιθανές απειλές που μπορεί να αντιμετωπίσετε και αυτό είναι το μέγεθος της διαφοράς που μπορείτε πραγματικά να κάνετε, εφόσον αναλάβετε δράση».

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι για κάθε μία από τις 17 απειλές υπάρχει «μια ρεαλιστική οδός δράσης», γεγονός που καθιστά την έγκαιρη παρέμβαση ιδιαίτερα σημαντική.

Κλιματική αλλαγή: Θα μπορούσαν να σωθούν 1,89 δισεκατομμύρια χρόνια υγιούς ζωής

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της έκθεσης αφορά την κλιματική κρίση.

Σύμφωνα με τους υπολογισμούς της επιτροπής, εάν η άνοδος της παγκόσμιας θερμοκρασίας περιοριστεί περίπου στους 1,8 βαθμούς Κελσίου, αντί να φτάσει τους 4,4 βαθμούς, θα μπορούσε να αποτραπεί η απώλεια 1,89 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής.

Η τεράστια αυτή διαφορά αναδεικνύει τη σημασία των μέτρων για τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και τον περιορισμό της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής στην υγεία δεν συνδέονται μόνο με τις ακραίες θερμοκρασίες, αλλά και με ευρύτερες διαταραχές που μπορούν να επηρεάσουν τις συνθήκες διαβίωσης και τη δημόσια υγεία.

Η σύγκριση των δύο σεναρίων καταδεικνύει ότι οι αποφάσεις που λαμβάνονται σήμερα μπορούν να επηρεάσουν καθοριστικά την υγεία δισεκατομμυρίων ανθρώπων τις επόμενες δεκαετίες.

Διαφορετικές απειλές για τις πλούσιες και τις φτωχότερες χώρες

Η έκθεση καταγράφει σημαντικές διαφοροποιήσεις μεταξύ των περιοχών του πλανήτη, ανάλογα με το επίπεδο οικονομικής ανάπτυξης.

Στις χώρες και τις περιοχές υψηλότερου εισοδήματος, σημαντικότερη επιβάρυνση προκαλούν κυρίως τα μη μεταδοτικά νοσήματα και οι παράγοντες που συνδέονται με αυτά.

Η παχυσαρκία και τα προβλήματα ψυχικής υγείας συγκαταλέγονται στις κυρίαρχες απειλές.

Αντίθετα, στις περιοχές χαμηλότερου εισοδήματος, οι απώλειες υγιών ετών ζωής συνδέονται σε μεγαλύτερο βαθμό με κοινωνικούς και διαρθρωτικούς παράγοντες, όπως η περιορισμένη πρόσβαση στην εκπαίδευση.

Το χαμηλό μορφωτικό επίπεδο αναδεικνύεται έτσι σε σημαντικό παράγοντα επιβάρυνσης της υγείας, καθώς επηρεάζει ευρύτερα τις συνθήκες ζωής και τις δυνατότητες πρόσβασης σε υπηρεσίες και πόρους.

Οι διαφορές αυτές δείχνουν ότι, παρότι οι απειλές είναι παγκόσμιες, οι παρεμβάσεις πρέπει να προσαρμόζονται στις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε κοινωνίας.

Περικοπές στη διεθνή βοήθεια: Κίνδυνος απώλειας 1,5 δισεκατομμυρίων ετών υγιούς ζωής

Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί και η συρρίκνωση της διεθνούς χρηματοδότησης για την υγεία.

Κατά τον τελευταίο χρόνο, αρκετές από τις μεγαλύτερες χώρες-δωρητές, μεταξύ των οποίων οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, έχουν ανακοινώσει σημαντικές περικοπές στις δαπάνες διεθνούς βοήθειας.

Η επιστημονική επιτροπή εξέτασε τις πιθανές συνέπειες μιας δραστικής μείωσης ή ακόμη και κατάρρευσης των διεθνών προγραμμάτων υγειονομικής υποστήριξης.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της επιτροπής, μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να προκαλέσει απώλεια έως και 1,5 δισεκατομμυρίου ετών υγιούς ζωής πριν από το 2100.

Πρόκειται για έναν επιστημονικό δείκτη που υπολογίζει αθροιστικά τα χρόνια ζωής που χάνονται εξαιτίας πρόωρων θανάτων, αλλά και τα χρόνια που οι άνθρωποι ζουν με ασθένειες ή αναπηρίες.

Με άλλα λόγια, η δραστική περικοπή της διεθνούς υγειονομικής βοήθειας θα μπορούσε να στερήσει από εκατομμύρια ανθρώπους όχι μόνο χρόνια ζωής, αλλά και τη δυνατότητα να ζήσουν αυτά τα χρόνια με καλή υγεία.

Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι σχεδόν το 70% αυτής της επιβάρυνσης θα εντοπιζόταν στην υποσαχάρια Αφρική.

Η ίδια περιοχή αντιμετωπίζει ήδη ιδιαίτερα σοβαρά προβλήματα παιδικού υποσιτισμού, γεγονός που αυξάνει την ευαλωτότητά της απέναντι σε περαιτέρω περικοπές της διεθνούς υποστήριξης.

Οι επιστήμονες επισημαίνουν, επομένως, ότι οι αποφάσεις των πλουσιότερων κρατών σχετικά με τη χρηματοδότηση της διεθνούς βοήθειας μπορούν να έχουν μακροχρόνιες και ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες για την υγεία πληθυσμών σε άλλες περιοχές του κόσμου.

«Οι αποφάσεις των σημερινών ηγετών θα καθορίσουν την υγεία της επόμενης γενιάς»

Ο Κρίστοφερ Μάρεϊ (Christopher Murray), συμπρόεδρος της επιτροπής και διευθυντής του Institute for Health Metrics and Evaluation στο Πανεπιστήμιο της Ουάσιγκτον, υπογράμμισε ότι οι σημερινές πολιτικές επιλογές θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις συνθήκες ζωής των επόμενων γενεών.

«Οι αποφάσεις που λαμβάνουν σήμερα οι ηγέτες θα διαμορφώσουν την υγεία και την ευημερία της επόμενης γενιάς», δήλωσε.

Όπως εξήγησε, όταν ξεκίνησε η επιστημονική προσπάθεια πριν από τρία χρόνια, οι ερευνητές θεωρούσαν ότι οι σημαντικότερες απειλές για την παγκόσμια υγεία ήταν πολύ λιγότερες.

«Ξεκινήσαμε αυτή τη διαδικασία πριν από τρία χρόνια, θεωρώντας ότι υπήρχαν τρεις μεγάλες απειλές: οι συγκρούσεις, το κλίμα και οι πανδημίες», ανέφερε.

Ωστόσο, η έρευνα ανέδειξε ένα πολύ πιο σύνθετο τοπίο κινδύνων.

«Υπάρχει ένας πολύ μεγαλύτερος αριθμός απειλών για τις οποίες πρέπει να ανησυχούμε και οι κυβερνήσεις χρειάζεται πραγματικά να διαθέσουν χρήματα και προσωπικό για την πρόβλεψη, την πρόληψη και την προετοιμασία απέναντι σε αυτό το πιο πολυσύνθετο σύνολο κινδύνων», πρόσθεσε.

Παρουσίαση στο Βερολίνο και ετήσια επανεκτίμηση των απειλών

Η νέα επιτροπή συγκροτήθηκε από 35 επιστήμονες και ειδικούς, οι οποίοι συνεργάστηκαν για την αξιολόγηση των κινδύνων που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την παγκόσμια υγεία έως το τέλος του αιώνα.

Η αξιολόγηση δεν θα αποτελέσει μια μεμονωμένη επιστημονική δημοσίευση.

Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, θα επικαιροποιείται κάθε χρόνο, ώστε να επανεξετάζονται οι 17 απειλές με βάση τα νεότερα δεδομένα και να ενσωματώνονται νέοι κίνδυνοι που ενδέχεται να ανακύψουν.

Με τον τρόπο αυτό, οι επιστήμονες επιδιώκουν να δημιουργήσουν ένα διαρκώς ανανεούμενο εργαλείο που θα βοηθά τις κυβερνήσεις και τους διεθνείς οργανισμούς να εντοπίζουν έγκαιρα τις σημαντικότερες απειλές για τη δημόσια υγεία.

Πηγή: The Guardian – The Lancet Commission on 21st Century Global Threats to Health.