Νέα έρευνα αναδεικνύει πρωτοφανή αποτελέσματα στη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, τα οποία επιτεύχθηκαν μέσω της κοινοτικής διαχείρισης προστατευόμενων περιοχών στον Αμαζόνιο.

Και συμβαίνει σε μια εποχή όπου οι περιοχές αυτές αντιμετωπίζουν αυξημένες απειλές από την ανεπαρκή επιβολή κανονισμών, την καταπάτηση και τον εταιρικό ανταγωνισμό για τους φυσικούς πόρους.

Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο Nature Sustainability, προτείνει μια πολλά υποσχόμενη προσέγγιση για την επέκταση της αποτελεσματικής περιβαλλοντικής προστασίας, αξιοποιώντας τις υπάρχουσες πρακτικές των τοπικών κοινοτήτων στη διαχείριση των πόρων.

Οι προστατευόμενες περιοχές στους Τροπικούς αντιμετωπίζουν προβλήματα λόγω του περιορισμένου προσωπικού, της έλλειψης χρηματοδότησης και του ανεπαρκούς εξοπλισμού.

Αυτά τα «κενά» εγείρουν σοβαρές ανησυχίες για τη βιωσιμότητά τους απέναντι στους οικονομικούς περιορισμούς και τις «εχθρικές» περιβαλλοντικές πολιτικές.

Κοινοτική διαχείριση: Μια εναλλακτική λύση

Τα ευρήματα προέκυψαν από τη συνεργασία ερευνητών στη Βραζιλία και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Προτείνουν ότι ένας τρόπος είναι η ενίσχυση των Άλλων Αποτελεσματικών Χωροταξικών Μέτρων Περιβαλλοντικής Διατήρησης «Other Effective area-based Conservation Measures – OECMs), τα οποία αναφέρονται σε περιοχές που ελέγχονται με τρόπο που εξασφαλίζει διαρκή προστασία της βιοποικιλότητας.

Η ερευνητική ομάδα εξέτασε τα οφέλη της κοινοτικής διαχείρισης αλιείας κατά μήκος μιας έκτασης 1.200 χιλιομέτρων στον ποταμό Τζουρουά, έναν σημαντικό παραπόταμο του Αμαζονίου στην πολιτεία Αμαζόνας.

Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι, όταν συνυπολογίζονται όλες οι περιοχές υπό άμεση ή έμμεση προστασία, κάθε κοινότητα διασφαλίζει περίπου 15 εκατομμύρια εκτάρια δασών στην πολιτεία Αμαζόνας, μια έκταση σχεδόν 86 φορές μεγαλύτερη από τη στεγνή επιφάνεια των λιμνών όπου ζουν οι τοπικοί πληθυσμοί ψαριών «αραπάιμα».

Μέσω τοπικού συντονισμού της εφαρμογής των μεθόδων και της διαρκούς επιτήρησης, οι κοινότητες στον δυτικό Βραζιλιάνικο Αμαζόνιο προστατεύουν τις λίμνες, όπου διαχειρίζονται εμπορικά πολύτιμες αλιείες, από την εκμετάλλευση από εξωτερικούς παράγοντες.

Ο καθηγητής Κάρλος Πέρες (Carlos Peres) από το Πανεπιστήμιο της Ανατολικής Αγγλίας (UEA) δήλωσε: «Η μελέτη αυτή καταδεικνύει σαφώς την αποτελεσματικότητα της ενδυνάμωσης της τοπικής διαχείρισης από φορείς που έχουν το μεγαλύτερο συμφέρον και μια παρουσία 24 ώρες το 24ωρο, όλο τον χρόνο, εκεί όπου οι μάχες για τη διατήρηση κερδίζονται ή χάνονται».

Τα οφέλη της κοινοτικής προστασίας είναι πρωτοφανή – και αναπτύσσονται με ένα ελάχιστο κλάσμα του οικονομικού κόστους των παραδοσιακών μηχανισμών προστασίας. «Στην πράξη, αυτό καθιστά τους τοπικούς διαχειριστές της γης τους αληθινούς “αφανείς ήρωες”», πρόσθεσε ο Πέρες.

Οι κοινότητες επωφελούνται από ετήσια έσοδα από τις πωλήσεις βιώσιμα αλιευμένων ψαριών. Αυτή η διαχείριση ενισχύει επίσης τους πληθυσμούς άλλων ειδών που ιστορικά είχαν υπεραλιευθεί, όπως οι γιγάντιες ενυδρίδες, οι μανάτοι (θαλάσσιες “αγελάδες”) και οι γιγάντιες χελώνες του ποταμού Αμαζονίου.

Προκλήσεις και κοινωνική δικαιοσύνη

Οι συγγραφείς της μελέτης ζητούν περισσότερη αναγνώριση και οικονομική υποστήριξη για αυτές τις κρίσιμες προσπάθειες.

Προειδοποιούν ότι χωρίς επαρκή υποστήριξη, η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα αυτού του μοντέλου – που εξαρτάται από την απλήρωτη εργασία/εθελοντισμό και το κόστος που βαρύνει τις κοινότητες – μπορεί να είναι αβέβαιη.

Η Δρ Άνα Κάρλα Ροντρίγκες τόνισε: «Έχουμε δείξει πώς η κοινοτική διαχείριση στον Αμαζόνιο μπορεί να προστατεύσει τεράστιες περιοχές σε έναν από τους πιο ζωτικούς βιότοπους του πλανήτη…Η αναγνώριση του ζωτικού ρόλου των τοπικών πληθυσμών στην προστασία του τροπικού δάσους του Αμαζονίου και η υποστήριξη των κοινοτήτων είναι απαραίτητα για τη μακροπρόθεσμη διατήρηση και αποτελούν ένα κρίσιμο ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης».

Επί του παρόντος, το κόστος προστασίας βαρύνει εξ ολοκλήρου τα μέλη των κοινοτήτων (καύσιμα, τρόφιμα για τους εθελοντές φύλακες) χωρίς καμία αποζημίωση για την εργασία τους.

Ωστόσο, ακόμη και η εφαρμογή συστημάτων δίκαιης αποζημίωσης, όπως οι Πληρωμές για Περιβαλλοντικές Υπηρεσίες (PES), θα ήταν σημαντικά πιο οικονομική από τις παραδοσιακές στρατηγικές εφαρμογής του σχετικού νόμου.

Ο Δρ Ζοάο Βίτορ Κάμπος-Σίλβα πρόσθεσε ότι, συμπεριλαμβάνοντας τους τοπικούς κατοίκους στις πρακτικές διατήρησης, «μπορούμε τόσο να αυξήσουμε την αποτελεσματικότητα των μοντέλων διατήρησης όσο και να ενισχύσουμε την τοπική ευημερία».