Η κλιματική κρίση έχει πάψει πλέον να αποτελεί μια μακρινή απειλή για την Ευρώπη, καθώς οι ακραίοι καύσωνες, η παρατεταμένη ξηρασία, οι φωτιές και η δραματική υποχώρηση της στάθμης μεγάλων ποταμών μέσα στο φετινό καλοκαίρι δείχνουν ότι οι οικονομικές συνέπειες είναι ορατές – και εξαιρετικά δαπανηρές, τονίζει το Reuters.

Από την ηλεκτροπαραγωγή και τις εμπορευματικές μεταφορές μέχρι τη γεωργία, τον τουρισμό και τη δημόσια υγεία, οι υψηλές θερμοκρασίες προκαλούν αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή οικονομία.

Οικονομολόγοι και ερευνητές εκτιμούν ότι η συνολική ζημιά μπορεί ήδη να αποτιμηθεί σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια ευρώ, προειδοποιώντας παράλληλα ότι το κόστος αναμένεται να αυξάνεται ακόμη ταχύτερα από τη θερμοκρασία.

Η Ευρώπη θερμαίνεται με μεγαλύτερη ταχύτητα από οποιαδήποτε άλλη ήπειρο και οι συνέπειες γίνονται πλέον αισθητές στα δημόσια οικονομικά, στον πληθωρισμό και στις επενδύσεις.

• Διαβάστε επίσης: Γαλλία / Στο έλεος της ξηρασίας – Περιορισμοί στη χρήση νερού στο 70% της επικράτειας

Την ίδια στιγμή, η κλιματική κρίση αρχίζει να αλλάζει τον τουριστικό χάρτη, ενώ υποχρεώνει τις κυβερνήσεις να επανεξετάσουν τόσο τον τρόπο παραγωγής ενέργειας όσο και τις βασικές εμπορευματικές οδούς.

«Αυτό που κάνει το 2026 ιδιαίτερα ανησυχητικό από οικονομικής πλευράς είναι ότι πολλά ακραία φαινόμενα εκδηλώνονται ταυτόχρονα», εξηγεί η οικονομολόγος του Πανεπιστημίου του Μάνχαϊμ, Σερίς Ουσμάν.

Όπως σημειώνει, καύσωνες, ξηρασίες και δασικές πυρκαγιές πλήττουν συχνά τις ίδιες περιοχές την ίδια χρονική περίοδο, με αποτέλεσμα οι συνέπειές τους να αλληλοενισχύονται.

• Διαβάστε επίσης: Δούναβης και Ρήνος στερεύουν / Η ξηρασία αποκαλύπτει τη Γέφυρα του Κωνσταντίνου ενώ πιέζει ολόκληρη την Ευρώπη

Καύσωνες με πρωτοφανές οικονομικό κόστος

Οι θερμοκρασίες έφτασαν σε επίπεδα ρεκόρ τον Ιούνιο και τον Ιούλιο και, σύμφωνα με τους οικονομολόγους, η οικονομική ζημιά που θα αφήσει πίσω της η φετινή ζέστη ενδέχεται να ξεπεράσει κάθε προηγούμενο.

Η χαμηλή στάθμη του Ρήνου και του Δούναβη, δύο από τις σημαντικότερες εμπορικές αρτηρίες της Ευρώπης, έχει περιορίσει σημαντικά τις μεταφορές φορτίων.

Παράλληλα, περισσότεροι από έξι πυρηνικοί αντιδραστήρες αναγκάστηκαν είτε να σταματήσουν είτε να μειώσουν την παραγωγή τους, καθώς οι υψηλές θερμοκρασίες και η έλλειψη επαρκούς νερού δημιουργούν προβλήματα στα συστήματα ψύξης.

Οι επιπτώσεις είναι ήδη έντονες και στη γεωργία. Οι προβλέψεις για τις σοδειές έχουν αναθεωρηθεί προς τα κάτω, ενώ καλλιέργειες που συγκομίζονται αργότερα μέσα στη χρονιά, όπως το καλαμπόκι και ο ηλίανθος, εμφάνιζαν ήδη από τον Ιούλιο απώλειες της τάξης του 6% έως 7%.

Το ανθρώπινο κόστος είναι ακόμη βαρύτερο. Η ακραία ζέστη μειώνει την παραγωγικότητα των εργαζομένων και έχει συνδεθεί με δεκάδες χιλιάδες θανάτους. Μόνο στη Γερμανία έχουν καταγραφεί περισσότεροι από 10.000 θάνατοι που σχετίζονται με τις υψηλές θερμοκρασίες.

Την ίδια στιγμή, οι κρατικοί προϋπολογισμοί επιβαρύνονται από το κόστος αντιμετώπισης των πυρκαγιών, των προβλημάτων στο ηλεκτρικό δίκτυο και των υπόλοιπων έκτακτων αναγκών.

• Διαβάστε επίσης: Δούναβης / Στερεύει και αποκαλύπτει ναυάγια των Ναζί και οστά μαμούθ [Βίντεο]

Η ING υπολογίζει ότι μόνο τα προβλήματα στη ναυσιπλοΐα του Ρήνου θα μπορούσαν να αφαιρέσουν 0,3 ποσοστιαίες μονάδες από το γερμανικό ΑΕΠ μέσα στο 2026. Στην Ουγγαρία, η MBH Bank εκτιμά ότι κάθε εβδομάδα κατά την οποία παραμένει εκτός λειτουργίας η μεγαλύτερη πυρηνική μονάδα της χώρας κοστίζει περίπου 0,1 ποσοστιαία μονάδα του ΑΕΠ.

Ακόμη πιο ενδεικτική είναι η εκτίμηση της Allianz: μόνο ο καύσωνας δύο εβδομάδων του Ιουνίου θα μπορούσε να μειώσει το ευρωπαϊκό ΑΕΠ κατά περίπου 0,3 ποσοστιαίες μονάδες.

Σε βάθος χρόνου, η κλιματική αλλαγή ενδέχεται μέχρι το 2030 να αφαιρέσει μεταξύ 5% και 7% από την ανάπτυξη των περισσότερο εκτεθειμένων οικονομιών, μεταξύ των οποίων η Ισπανία, η Γαλλία και η Ιταλία.

«Ο συνολικός λογαριασμός για φέτος θα είναι πολύ μεγαλύτερος», προειδοποιεί ο οικονομολόγος της Allianz Χαζέμ Κριτσέν, επισημαίνοντας ότι στους παραπάνω υπολογισμούς δεν έχουν συμπεριληφθεί οι πυρκαγιές, η ξηρασία, οι πλημμύρες ή οι πιθανές συνέπειες του Ελ Νίνιο.

Το πλήγμα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία εάν ληφθεί υπόψη ότι η οικονομία της Ευρωζώνης αναμένεται να αναπτυχθεί φέτος μόλις κατά περίπου 1%.

Οι πραγματικές συνέπειες μπορεί να φανούν χρόνια αργότερα

Το οικονομικό κόστος, ωστόσο, δεν εξαντλείται τη χρονιά κατά την οποία εκδηλώνεται ένα ακραίο καιρικό φαινόμενο.

Έρευνες δείχνουν ότι μπορεί να συμβεί ακριβώς το αντίθετο: οι επιπτώσεις να γίνονται εντονότερες στα επόμενα χρόνια, καθώς η αρχική καταστροφή ενεργοποιεί μια αλυσίδα πιο αργών αλλά επίμονων οικονομικών συνεπειών.

Οι ζημιές σε υποδομές, η απώλεια παραγωγής, η πτώση των επενδύσεων, οι αυξημένες κρατικές δαπάνες και οι αλλαγές στις επιχειρηματικές αποφάσεις μπορούν να επηρεάζουν την οικονομία για μεγάλο διάστημα μετά την υποχώρηση του καύσωνα ή την κατάσβεση μιας πυρκαγιάς.

Ο ευρωπαϊκός Νότος κινδυνεύει περισσότερο

Ιδιαίτερα ευάλωτες θεωρούνται οι χώρες της νότιας Ευρώπης, όπου η αύξηση της θερμοκρασίας είναι εντονότερη.

Εκτός από τις ζημιές στη γεωργία, οι οικονομίες τους βρίσκονται αντιμέτωπες με πιθανή μείωση των τουριστικών εσόδων και, μακροπρόθεσμα, ακόμη και με ενίσχυση των μεταναστευτικών τάσεων προς ψυχρότερες περιοχές.

«Μπορεί κανείς να φανταστεί τουρίστες να περιηγούνται στη νότια Ιταλία ή την Ισπανία με 45 βαθμούς; Εγώ όχι», σημειώνει ο οικονομολόγος της ING Κάρστεν Μπρζέσκι.

Η αλλαγή αυτή δεν σημαίνει απαραίτητα ότι ο τουρισμός στον ευρωπαϊκό Νότο θα εξαφανιστεί. Είναι πιθανό, αντίθετα, να επιμηκυνθεί η τουριστική περίοδος προς την άνοιξη και το φθινόπωρο. Ωστόσο, οι παραδοσιακές κορυφώσεις του Ιουλίου και του Αυγούστου θα μπορούσαν να εξασθενήσουν, καθώς περισσότεροι ταξιδιώτες θα στρέφονται προς βορειότερους και δροσερότερους προορισμούς.

• Διαβάστε επίσης: Βρετανία / Η μισή χώρα σε κατάσταση ξηρασίας – Περιορισμοί νερού για 23 εκατ. πολίτες

Η ακραία ζέστη περνά και στις τιμές των τροφίμων

Η κλιματική κρίση δημιουργεί ταυτόχρονα έναν ακόμη πονοκέφαλο για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα: τον πληθωρισμό των τροφίμων.

Οι υψηλές θερμοκρασίες και η ξηρασία περιορίζουν τις γεωργικές αποδόσεις και αυξάνουν το κόστος παραγωγής, με τις μεγαλύτερες ανατιμήσεις να εμφανίζονται συνήθως στις ήδη θερμότερες χώρες.

Σύμφωνα με τον ερευνητή του Barcelona Supercomputing Center, Μαξιμίλιαν Κοτς, η ακραία ζέστη του 2022 πρόσθεσε περίπου 0,34 ποσοστιαίες μονάδες στον πληθωρισμό της Ευρωζώνης, κυρίως μέσω των αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων. Και πάλι, οι χώρες του Νότου επωμίστηκαν δυσανάλογα μεγάλο μέρος της επιβάρυνσης.

Παράλληλα, τα προβλήματα στις ποτάμιες μεταφορές δυσχεραίνουν τη διακίνηση καυσίμων σε ορισμένες περιοχές, διευρύνοντας τις αποκλίσεις στις τιμές ενέργειας μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών.

Πίεση στα δημόσια ταμεία – Και ένα νέο δίλημμα για την ΕΚΤ

Η κλιματική κρίση δημιουργεί μια ιδιαίτερα δύσκολη δημοσιονομική εξίσωση. Οι κυβερνήσεις βλέπουν τα φορολογικά τους έσοδα να περιορίζονται εξαιτίας της απώλειας οικονομικής δραστηριότητας, ενώ την ίδια στιγμή πρέπει να δαπανούν περισσότερα για έκτακτες ανάγκες και για την προσαρμογή των υποδομών στις νέες συνθήκες.

Η Allianz εκτιμά ότι οι απώλειες ετήσιων φορολογικών εσόδων θα μπορούσαν να φτάσουν το 1,8% στη Γαλλία και το 1,3% σε Ιταλία και Ισπανία, καθώς στα προοδευτικά φορολογικά συστήματα τα κρατικά έσοδα μπορούν να μειώνονται ταχύτερα από την ίδια την παραγωγή.

Ταυτόχρονα, η συμπίεση των εταιρικών περιθωρίων κέρδους μπορεί να περιορίσει τις επενδύσεις, επιτείνοντας τις μακροπρόθεσμες οικονομικές απώλειες.

Το πρόβλημα, σύμφωνα με τη Χέδερ Γκραμπ του ευρωπαϊκού think tank Bruegel, είναι ότι πολλές χώρες εξακολουθούν να βασίζονται υπερβολικά σε έκτακτες παρεμβάσεις όταν έχει ήδη ξεσπάσει η κρίση – μια πρακτική που αποδεικνύεται ακριβή και συχνά αναποτελεσματική.

Οι κυβερνήσεις χρειάζονται πλέον τεράστιες επενδύσεις για ανθεκτικότερα ενεργειακά δίκτυα, υποδομές μεταφορών και προστασία από ακραία φαινόμενα.

Όλα αυτά, όμως, έρχονται σε μια περίοδο κατά την οποία αρκετές ευρωπαϊκές οικονομίες διαθέτουν ήδη υψηλό δημόσιο χρέος και καλούνται παράλληλα να χρηματοδοτήσουν την άμυνα και την ενεργειακή μετάβαση.

Η πίεση αυτή θα μπορούσε τελικά να φτάσει μέχρι την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Εάν οι αυξανόμενες κρατικές δαπάνες οδηγήσουν σε ακόμη υψηλότερο χρέος και οι αγορές αντιδράσουν με μαζικές πωλήσεις κρατικών ομολόγων, δεν αποκλείεται να ενταθούν οι πιέσεις προς την ΕΚΤ για νέα παρέμβαση.