Σύμφωνα με τον Τραμπ και τους αξιωματούχους του, αυτή είναι η κατάσταση του πολέμου με το Ιράν: Το Ιράν έχει ηττηθεί ολοκληρωτικά και απελπισμένα αναζητά μια συμφωνία – μάλιστα, ο Τραμπ έχει ανακοινώσει τουλάχιστον έξι διαφορετικές φορές ότι μια συμφωνία είναι επικείμενη. Παράλληλα, επειδή συμφωνία δεν υπάρχει και το Ιράν παραμένει αδιάλλακτο, ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ ετοιμάζει αυτό που αποκαλεί «οικονομική D-Day», δηλαδή οικονομικές κυρώσεις που θα γονατίσουν το ιρανικό καθεστώς – κάπως δύσκολο εγχείρημα, αφού, σύμφωνα με τους ίδιους αξιωματούχους, το Ιράν είναι ήδη γονατισμένο. Αλλά τέλος πάντων.

Διαβάστε: ΗΠΑ / Οι νέες κυρώσεις – «Ξεκινάμε μια οικονομική επίθεση κατά των χρηματοοικονομικών δικτύων του Ιράν σε όλο τον κόσμο»

Αυτό που πρέπει να γνωρίζετε είναι ότι αυτή η οικονομική εκστρατεία θα αποτύχει εξίσου ολοκληρωτικά με τη στρατιωτική εκστρατεία.

Το αμερικανικό σχέδιο – ή ίσως απλώς η ιδέα ενός σχεδίου – φαίνεται να είναι: «Θα με αποκλείσεις; Όχι, θα σε αποκλείσω εγώ!»

Από τη μία πλευρά, οι ΗΠΑ προσπαθούν να αποκαταστήσουν τη ροή πετρελαίου μέσω των Στενών του Ορμούζ, παρά τις ιρανικές απειλές. Τουλάχιστον ορισμένα δεξαμενόπλοια διασχίζουν τα στενά «στα σκοτεινά», έχοντας απενεργοποιήσει τους πομπούς τους. Οι ιδιωτικές ασφαλιστικές εταιρείες δεν αναλαμβάνουν να καλύψουν τους κινδύνους αυτών των δρομολογίων, οπότε η αμερικανική κυβέρνηση παρέχει η ίδια ασφαλιστική κάλυψη. Παράλληλα, αμερικανικές στρατιωτικές δυνάμεις προσφέρουν κάποια προστασία απέναντι σε ιρανικά drones και πυραύλους.

Αυτό το τμήμα του σχεδίου, τολμώ να πω, δεν είναι εντελώς ανόητο. Είναι σαφές ότι τουλάχιστον ένα μέρος του πετρελαίου καταφέρνει να βγει από τα στενά. Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι πρόκειται για 8 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, ποσότητα που θα ήταν σημαντική, εάν πράγματι ισχύει. Δυστυχώς, ο αριθμός προέρχεται από αξιωματούχους του Τραμπ, οι οποίοι δεν διαθέτουν καμία απολύτως αξιοπιστία, οπότε κανείς δεν ξέρει πραγματικά πόσο μεγάλος είναι ο αριθμός.

Διαβάστε: Στενά του Ορμούζ / Ποιον φοβούνται περισσότερο τα πλοία, το Ιράν ή τις ΗΠΑ;

Πιο σημαντικό, ωστόσο, είναι το γεγονός ότι ακόμη και μια επιτυχής επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ έχει πλέον πολύ μικρότερη σημασία απ’ ό,τι θα είχε πριν από μερικούς μήνες. Υπάρχουν δύο βασικοί λόγοι για τους οποίους ο τερματισμός του ιρανικού αποκλεισμού των Στενών, ακόμη κι αν είναι εφικτός, δεν θα είναι αποτελεσματικός.

Ο πρώτος είναι η τεράστια έκταση της αμερικανικής στρατιωτικής αποτυχίας στον Περσικό Κόλπο. Όχι μόνο οι αμερικανικές επιθέσεις εναντίον του Ιράν απέτυχαν να ανατρέψουν το καθεστώς, αλλά οι ιρανικές επιθέσεις ανάγκασαν τις ΗΠΑ να εγκαταλείψουν πολλές από τις βάσεις τους στην περιοχή. Η απώλεια αυτών των βάσεων, σε συνδυασμό με την εξάντληση των αμερικανικών αποθεμάτων αναχαιτιστικών πυραύλων και άλλων πυρομαχικών, σημαίνει ότι η Αμερική είναι ουσιαστικά ανίκανη να υπερασπιστεί τους συμμάχους της στον Κόλπο.

Τι θα συμβεί λοιπόν αν το Ιράν κρίνει ότι ο αποκλεισμός του Ορμούζ δεν προκαλεί αρκετή ζημιά; Μπορεί — και θα το κάνει — να κλιμακώσει τις επιθέσεις εναντίον πετρελαϊκών εγκαταστάσεων σε ολόκληρη την περιοχή. Και υπάρχουν πολύ λίγα πράγματα που θα μπορούσε να κάνει η Αμερική για να το σταματήσει.

Ο δεύτερος λόγος είναι ότι οι τιμές της ενέργειας για τους τελικούς καταναλωτές έχουν αποσυνδεθεί ολοένα περισσότερο από την τιμή του αργού πετρελαίου. Θυμηθείτε: οι άνθρωποι δεν καίνε αργό πετρέλαιο, αλλά βενζίνη και ντίζελ. Και οι τιμές αυτών των διυλισμένων προϊόντων έχουν αυξηθεί πολύ περισσότερο από τις τιμές του αργού. Το παρακάτω διάγραμμα δείχνει την τιμή του αργού πετρελαίου Brent, μαζί με τη χονδρική τιμή του ντίζελ και έναν σταθμισμένο μέσο όρο των χονδρικών τιμών του ντίζελ και της βενζίνης:

Το τεράστιο premium στις τιμές των διυλισμένων προϊόντων σε σχέση με την τιμή του αργού — το λεγόμενο «crack spread» — είναι αποτέλεσμα μιας παγκόσμιας έλλειψης δυναμικότητας διύλισης, η οποία οφείλεται εν μέρει στις ουκρανικές επιθέσεις εναντίον ρωσικών διυλιστηρίων. Έτσι, ακόμη και αν ο Μπέσεντ καταφέρει να αυξήσει τη ροή πετρελαίου μέσω του Ορμούζ και να ρίξει τις τιμές του αργού, η οικονομική πίεση που υφίστανται οι Αμερικανοί στα πρατήρια καυσίμων θα παραμείνει υψηλή.

Τι γίνεται με την απειλή του Μπέσεντ να απομονώσει οικονομικά το Ιράν, διακόπτοντας τόσο τις εξαγωγές όσο και τις εισαγωγές του; Υπάρχει μια μονολεκτική απάντηση: Κίνα. Όπως έγραψα πριν από μερικές εβδομάδες, η Κίνα είναι ο μεγάλος κερδισμένος από τον πόλεμο του Τραμπ.

Είναι αλήθεια ότι το αμερικανικό Πολεμικό Ναυτικό έχει σε μεγάλο βαθμό αποκλείσει τις ιρανικές εξαγωγές πετρελαίου — αν και η διατήρηση αυτού του αποκλεισμού είναι δυσκολότερη απ’ όσο μπορεί να φαίνεται. Άλλωστε, γνωρίζουμε ότι το Ναυτικό βρίσκεται υπό σοβαρή πίεση, αντιμετωπίζοντας κυριολεκτικά προβλήματα ακόμη και στο να εξασφαλίσει τροφή για τους ναύτες και να διατηρήσει σε λειτουργία τις υδραυλικές εγκαταστάσεις των πλοίων του.

Αυτές οι δυσκολίες, με τη σειρά τους, οφείλονται σε μεγάλο βαθμό στην απώλεια αμερικανικών βάσεων, ιδιαίτερα της βάσης στο Μπαχρέιν. Παρ’ όλα αυτά, αυτό σημαίνει ότι το Ιράν χάνει την κύρια πηγή εσόδων του από τις εξαγωγές. Το 2025, τα έσοδα αυτά ανέρχονταν περίπου στα 45 δισεκατομμύρια δολάρια.

Από την οπτική γωνία του Ιράν, πρόκειται για πολλά χρήματα — περίπου 7% του ΑΕΠ της χώρας το 2025. Είναι, όμως, μόλις περίπου 0,2% του ΑΕΠ της Κίνας.

Γιατί είναι σημαντική η Κίνα; Επειδή οι Κινέζοι προφανώς αποκομίζουν τεράστια γεωπολιτικά οφέλη από το τέλμα στο οποίο έχει οδηγήσει ο ίδιος ο Τραμπ τις ΗΠΑ στο Ιράν. Και, από τη δική τους οπτική γωνία, θα τους κόστιζε ελάχιστα να κρατήσουν τους Αμερικανούς παγιδευμένους σε αυτό το τέλμα, παρέχοντας στο ιρανικό καθεστώς αρκετά χρήματα ώστε να χρηματοδοτεί την αγορά βασικών εισαγόμενων αγαθών.

Δεν μπορούν οι ΗΠΑ να αποκλείσουν και τις ιρανικές εισαγωγές; Όχι. Ο Λούσιαν Τράσκοτ έχει γράψει ένα πολύ καλό άρθρο που εξηγεί πόσο θεμελιωδώς αδύνατο θα ήταν για τις ΗΠΑ να κλείσουν τις πάρα πολλές οδούς μέσω των οποίων τα εμπορεύματα μπορούν να εισέλθουν στο Ιράν.

Στις χθεσινές δηλώσεις του, ο Μπέσεντ έκανε πομπώδεις ισχυρισμούς ότι μπορούμε να απομονώσουμε το Ιράν επιβάλλοντας κυρώσεις σε χώρες και εταιρείες που συναλλάσσονται με το ιρανικό καθεστώς. Όμως η κυβέρνηση Τραμπ έχει ήδη επιβάλει δασμούς και άλλες κυρώσεις σε τόσο πολλές χώρες, για τόσο πολλούς υποτιθέμενους λόγους, και έχει κάνει πίσω τόσες πολλές φορές, ώστε η αξιοπιστία της έχει εξαντληθεί.

Επιπλέον, το Ιράν μπορεί να προμηθευτεί μεγάλο μέρος όσων χρειάζεται από την Κίνα. Πιστεύετε λοιπόν πραγματικά ότι μια αποδυναμωμένη Αμερική μπορεί να εξαναγκάσει την Κίνα να τη βοηθήσει να νικήσει το Ιράν; Και μάλιστα ενάντια στα ίδια τα στρατηγικά συμφέροντα της Κίνας; Αν το πιστεύετε, έχω να σας πουλήσω μερικά 30ετή ομόλογα.

Ναι, οι Ηνωμένες Πολιτείες εξακολουθούν να έχουν την ικανότητα να επιβάλουν σημαντικές οικονομικές δυσκολίες στο Ιράν. Αλλά είναι μια ακόμη φαντασίωση του Τραμπ να πιστεύει ότι μπορεί να εκφοβίσει ένα καθεστώς που έχει ήδη επιβιώσει από την εξόντωση του μεγαλύτερου μέρους της ηγεσίας του, έχει αντέξει μήνες έντονων βομβαρδισμών και έχει καταφέρει να ανταποδώσει τα χτυπήματα εναντίον των Αμερικανών συμμάχων στον Κόλπο.

Ο Σκοτ Μπέσεντ είναι ένας αξιοθρήνητος κόλακας, αλλά δεν είναι ανόητος. Σίγουρα γνωρίζει ότι αυτή η αξιολύπητη προσπάθεια άσκησης πίεσης στο Ιράν όχι μόνο δεν θα λειτουργήσει, αλλά αποπνέει και απόγνωση. Και ο πρώην χρηματιστής ομολόγων που κρύβει μέσα του γνωρίζει τι συμβαίνει όταν εκείνοι που πραγματικά κρατούν τα χαρτιά στα χέρια τους — η Κίνα, στην προκειμένη περίπτωση — μυρίζονται την απόγνωση.

Μπορώ με ασφάλεια να προβλέψω ότι οι Κινέζοι θα φροντίσουν να επιβιώσει το ιρανικό καθεστώς και ότι θα απολαύσουν ιδιαίτερα να παρακολουθούν τον Τραμπ να στριφογυρίζει αργά στον άνεμο εξαιτίας των Στενών του Ορμούζ.