Μια ομάδα εκκεντρικών Αμερικανών αρχαιολόγων, γνωστή ως “Greek Desk” και ενταγμένη στο Γραφείο Στρατηγικών Υπηρεσιών (OSS) -τον πρόδρομο της CIA- έδρασε στην κατοχή με αποστολή της τη διάσωση των ελληνικών αρχαιοτήτων;

Αυτό υποστηρίζει το βιβλίο «Η ΑΜΕΡΙΚΑΝΙΚΗ ΣΧΟΛΗ ΚΑΤΑΣΚΟΠΩΝ: Οι αρχαιολόγοι που πολέμησαν τους Ναζί και έσωσαν τους θησαυρούς της Αρχαίας Ελλάδας» του Στέφαν Τάλτι που κυκλοφόρησε πρόσφατα.

Επικεφαλής αυτής της ομάδας ήταν ο εύπορος κλασικιστής Ρόντνεϊ Γιανγκ, ο οποίος περιγράφεται ως μια προσωπικότητα που θύμιζε τον ηθοποιό Κάρι Γκραντ.

Η ομάδα του, αποτελούμενη από ακαδημαϊκούς και ειδικούς σε αμφορείς, ήταν εντελώς ξένη προς την τέχνη της κατασκοπείας, καθώς, όπως σημειώνει ο συγγραφέας επρόκειτο για μια ομάδα αποτελούμενη αποκλειστικά από άνδρες της ανώτερης τάξης, χωρίς κανέναν Ελληνοαμερικανό στους κόλπους της .

Η απειλή για την πολιτιστική κληρονομιά της Ελλάδας ήταν τεράστια, τροφοδοτούμενη από τη θεωρία του Χάινριχ Χίμλερ, ο οποίος υποστήριζε ότι ο αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ήταν δημιούργημα των Αρίων, καθιστώντας τα κειμήλια «δικαιωματική ιδιοκτησία» της Γερμανίας.

Για να αποτρέψουν τη λεηλασία, σύμφωνα πάντα με το βιβλίο, οι Έλληνες αξιωματούχοι, σε συνεργασία με τους Αμερικανούς πράκτορες, δημιούργησαν την Επιτροπή Απόκρυψης και Ασφάλειας. Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, οι εργαζόμενοι προχώρησαν σε μια δραστική κίνηση: έσκαψαν λάκκους στα δάπεδα του μουσείου, έθαψαν τα αγάλματα και τα αγγεία, και στη συνέχεια τα κάλυψαν με στρώματα από μπετόν.

Το βιβλίο περιγράφει ένα «παράδοξο παιχνίδι», όπου οι Γερμανοί απαιτούσαν την παράδοση αρχαιοτήτων, ενώ οι Έλληνες επιδίδονταν σε παιχνίδια καθυστερήσεων, ισχυριζόμενοι απώλεια αρχείων ή έλλειψη εργαλείων, την ίδια στιγμή που στους δρόμους της Αθήνας η φρίκη της πείνας και των εκτελέσεων ήταν καθημερινή πραγματικότητα.

Η δικαίωση αυτών των προσπαθειών ήρθε στις 4 Ιουνίου 1946, όταν οι αρχαιολόγοι άνοιξαν ξανά τα δάπεδα του Μουσείου. Ένας αυτόπτης μάρτυρας περιέγραψε την αποκάλυψη των αγαλμάτων ως «ένα χορό αναστημένων», λέει το βιβλίο.

Η επιχείρηση διάσωσης των ελληνικών αρχαιοτήτων από τους Ναζί κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο είναι γνωστή και αποτελεί ένα από τα συνταρακτικά κεφάλαια της ελληνικής ιστορίας. Αρχαιολόγοι και φύλακες, πριν τη γερμανική εισβολή, προχώρησαν σε άμεση απόκρυψη χιλιάδων εκθεμάτων, τα οποία έθαψαν σε αυτοσχέδιες κρυψώνες.

Οι κρυψώνες και ο τρόπος απόκρυψης

• Στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο (Αθήνα):Τα αγάλματα θάφτηκαν εντός του περιβάλλοντος χώρου του μουσείου σε λάκκους και στη συνέχεια σκεπάστηκαν προσεκτικά με χώμα.
• Ειδικά καταφύγια:Χρησιμοποιήθηκαν το σπήλαιο της Εννεάκρουνου (κοντά στον Ιλισό) και οι Φυλακές του Σωκράτη, όπου αποθηκεύτηκαν δεκάδες κιβώτια με πολύτιμα αντικείμενα.
• Θησαυροί στα θησαυροφυλάκια:Τα χρυσά ευρήματα (όπως τα ευρήματα των Μυκηνών) και τα πολύτιμα κοσμήματα τοποθετήθηκαν σε ειδικά κιβώτια και σφραγίστηκαν στα υπόγεια θησαυροφυλάκια της Τράπεζας της Ελλάδος.

Αλλά η εμπλοκή και ο ρόλος Αμερικανών κατασκόπων- αρχαιολόγων παραπέμπει μάλλον σε σενάριο κινηματογραφικής ταινίας.