Η Γερμανία βρίσκεται αντιμέτωπη με τη μεγαλύτερη εκλογική νίκη της Ακροδεξιάς σε κρατιδιακές εκλογές από την εποχή των ναζί, καθώς οι ψηφοφόροι στη Σαξονία-Άνχαλτ, έδωσαν στο ακροδεξιό κόμμα Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD) μια συντριπτική πρωτιά με ποσοστό 44%.

Για πρώτη φορά μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, ένα γερμανικό κρατίδιο βρίσκεται στα πρόθυρα να αποκτήσει ακροδεξιά κυβέρνηση, μετά τη μεγάλη νίκη του AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, σύμφωνα με ανάλυση της Guardian. Το γερμανικό περιοδικό Der Spiegel χαρακτήρισε το αποτέλεσμα πολιτικό «σεισμό» μεγέθους 9,0 βαθμών.

• Διαβάστε: Γερμανία / Σαρωτική νίκη του AfD στο κρατίδιο Σαξονία – Άνχαλτ, χωρίς κοινοβουλευτική αυτοδυναμία

Τι συνέβη και γιατί έχει σημασία;

Το AfD επικράτησε με διαφορά σχεδόν 27 ποσοστιαίων μονάδων από τους συγκυβερνώντες Χριστιανοδημοκράτες (CDU), το συντηρητικό κόμμα του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς, πετυχαίνοντας μια εκλογική ανατροπή που αναμένεται να προκαλέσει ισχυρές αναταράξεις σε ολόκληρη τη Γερμανία, αλλά και πέρα από τα σύνορά της.

Εφόσον καταφέρει να αναλάβει τη διακυβέρνηση του κρατιδίου, το AfD θα αποκτήσει σημαντικές αρμοδιότητες σε τομείς όπως η εκπαίδευση, ο πολιτισμός και η εσωτερική ασφάλεια.

Μεταξύ άλλων, το κόμμα έχει υποσχεθεί να ξεκινήσει μια ευρείας κλίμακας εκστρατεία για «επαναμετανάστευση» και απελάσεις, να απαγορεύσει τις σημαίες του ουράνιου τόξου στα σχολεία και να σταματήσει την κατασκευή νέων αιολικών πάρκων.

Η επικράτηση του AfD ενίσχυσε επίσης τις αμφιβολίες για το κατά πόσο ο αντιδημοφιλής Μερτς μπορεί να παραμείνει στην εξουσία, μετά την τόσο σαφή απόρριψη των πολιτικών και της ηγεσίας του, μόλις 16 μήνες μετά την ανάληψη της καγκελαρίας.

Η συμπρόεδρος του AfD, Άλις Βάιντελ, δήλωσε σε δημοσιογράφους στο Βερολίνο ότι το κόμμα της στοχεύει σε ποσοστό 40% στις επόμενες ομοσπονδιακές εκλογές, οι οποίες είναι προγραμματισμένες για το 2029. Αυτή τη στιγμή, το AfD προηγείται στις δημοσκοπήσεις με ποσοστό 28%.

• Διαβάστε: Φωτεινή Λαμπρίδη / Δεν είμαι εγώ, άρα δεν με αφορά. Πόσο μακριά είναι η Γερμανία;

Τι μπορεί να ακολουθήσει;

Η ηγεσία του AfD σε εθνικό επίπεδο, όπως και ο επικεφαλής υποψήφιος του κόμματος στη Σαξονία-Άνχαλτ, ο πρώην πωλητής αρωμάτων Ούλριχ Ζίγκμουντ, δήλωσαν ότι οι ψηφοφόροι έδωσαν στο κόμμα σαφή εντολή να κυβερνήσει.

Ωστόσο, καθώς το AfD δεν διαθέτει απόλυτη πλειοψηφία στο κρατιδιακό κοινοβούλιο, θα χρειαστεί συμμάχους ή την υποστήριξη άλλων κομμάτων, είτε μέσω συμμετοχής σε κυβέρνηση συνασπισμού, είτε μέσω της ανοχής μιας κυβέρνησης μειοψηφίας.

Ο Ζίγκμουντ είχε δηλώσει επανειλημμένα πριν από τις εκλογές ότι θα διεκδικούσε την πρωθυπουργία του κρατιδίου μόνο εφόσον υπήρχε σαφής πλειοψηφία. Τα υπόλοιπα κόμματα έχουν αποκλείσει το ενδεχόμενο να λειτουργήσουν ως «ρυθμιστές» και να του προσφέρουν επίσημη στήριξη.

Ωστόσο, η BSW, ένα μικρό κόμμα που προέρχεται από την αριστερά, αλλά εκφράζει ταυτόχρονα συντηρητικές θέσεις και κατάφερε οριακά να ξεπεράσει το όριο του 5% για την είσοδό του στο κοινοβούλιο, έχει αφήσει να εννοηθεί ότι θα μπορούσε να υπάρξει σιωπηρή συνεργασία.

Πριν από τις εκλογές, ορισμένοι Χριστιανοδημοκράτες στη Σαξονία-Άνχαλτ είχαν εκφράσει ανοιχτά αμφιβολίες για την πολιτική του «τείχους προστασίας» (firewall), δηλαδή την άρνηση συνεργασίας με το AfD.

Ο Ζίγκμουντ δήλωσε ότι τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες θα κινηθεί «με απλωμένο χέρι», διερευνώντας κατά πόσο μπορεί να καμφθεί η μέχρι σήμερα αποφασιστική αντίσταση των άλλων κομμάτων στο ενδεχόμενο να οδηγηθεί το AfD στην εξουσία.

Εάν δεν καταφέρει να σχηματίσει κυβέρνηση συνασπισμού, ο Ζίγκμουντ άφησε ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων εκλογών, κάτι που θα απαιτούσε πλειοψηφία δύο τρίτων στο κρατιδιακό κοινοβούλιο.

Τι δείχνει το αποτέλεσμα για την πολιτική του «τείχους προστασίας»;

Το αποτέλεσμα στη Σαξονία-Άνχαλτ ενίσχυσε τις αμφιβολίες σχετικά με τη βιωσιμότητα της πολιτικής που ακολουθούν τα παραδοσιακά κόμματα.

Η μοναδική περίπτωση κατά την οποία το AfD κέρδισε εκλογές σε γερμανικό κρατίδιο ήταν στη γειτονική Θουριγγία το 2024. Εκεί, όμως, η νίκη του ήταν λιγότερο καθοριστική και τα υπόλοιπα κόμματα κατάφεραν να σχηματίσουν έναν ετερόκλητο κυβερνητικό συνασπισμό.

Με δεδομένη τη διαφορά με την οποία επικράτησε το AfD στη Σαξονία-Άνχαλτ, είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς ότι το ταπεινωμένο CDU θα μπορούσε αυτή τη φορά να συγκροτήσει μια αντίστοιχη «κυβέρνηση Φρανκενστάιν», αποτελούμενη από κόμματα με μεγάλες ιδεολογικές διαφορές.

Ο πρωθυπουργός του κρατιδίου, Σβεν Σούλτσε, αναγνώρισε ότι το κόμμα του δεν διαθέτει πλέον την εντολή για να επιχειρήσει κάτι τέτοιο.

Τι σημαίνει το αποτέλεσμα για το CDU και τον Φρίντριχ Μερτς;

Οι εκλογές της Κυριακής αποτέλεσαν σφοδρή αποδοκιμασία για τον Μερτς και το CDU.

Ο καγκελάριος, εμφανώς καταβεβλημένος, παραδέχθηκε ότι το αποτέλεσμα τον έχει «βαθιά σοκάρει».

• Διαβάστε: Μερτς / Η νίκη του AfD μας έχει κλονίσει συθέμελα – Δεν μπορούμε να συνεχίσουμε έτσι

Οι δημοσκοπήσεις έδειξαν ότι οι ψηφοφόροι είναι εξοργισμένοι από τις ανεκπλήρωτες υποσχέσεις του για αναζωογόνηση της γερμανικής οικονομίας και ενίσχυση της δημοσιονομικής πειθαρχίας.

Οι υψηλές τιμές της ενέργειας, οι οποίες έχουν επιβαρυνθεί από τον πληθωρισμό και τον πόλεμο στο Ιράν, έχουν πλήξει ιδιαίτερα τους ψηφοφόρους στη Σαξονία-Άνχαλτ, το φτωχότερο κρατίδιο της Γερμανίας.

Τα ζητήματα που αφορούν το κόστος ζωής φαίνεται ότι υπερίσχυσαν σημαντικά της μετανάστευσης ως παράγοντα κινητοποίησης των ψηφοφόρων, παρότι η αντιμεταναστευτική πολιτική αποτελεί το βασικό σύνθημα του AfD.

Παρότι η υποστήριξη προς το AfD είναι ισχυρότερη στο ανατολικό τμήμα της χώρας, το κόμμα σημείωσε σημαντικά κέρδη και σε δύο εκλογικές αναμετρήσεις σε δυτικά κρατίδια νωρίτερα φέτος, εν μέσω αυξανόμενων φόβων για την αποβιομηχάνιση.

Το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα (SPD), ο μικρότερος κυβερνητικός εταίρος στη συμμαχία του Μερτς, δήλωσε τη Δευτέρα ότι θα ήταν διατεθειμένο να περιορίσει τις προγραμματισμένες αλλαγές στο ακριβό και προβληματικό σύστημα κοινωνικής πρόνοιας της Γερμανίας, προκειμένου να κατευνάσει τη δυσαρέσκεια των ψηφοφόρων.

Ο Μερτς, ωστόσο, επέμεινε ότι τα μέτρα για τα συστήματα υγείας και συντάξεων είναι απαραίτητα και δεσμεύτηκε να παραμείνει στη μάχη για την υλοποίησή τους «προς το συμφέρον των παιδιών και των εγγονιών μας».

Διαβάστε: Αρβανίτης / Οι υπεύθυνοι για τη νίκη του ΑfD στη Γερμανία έχουν ονοματεπώνυμο

Τι γίνεται με τις δύο επόμενες εκλογές;

Οι ψηφοφόροι στο Βερολίνο και στο κρατίδιο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, δύο από τα 16 γερμανικά κρατίδια, θα προσέλθουν στις κάλπες στις 20 Σεπτεμβρίου.

Η δυναμική που έχει αποκτήσει το AfD, σε συνδυασμό με τη γενικευμένη δυσαρέσκεια απέναντι στον Μερτς και την κεντροδεξιά-κεντροαριστερή κυβέρνησή του με το SPD, καθιστούν και αυτές τις αναμετρήσεις ιδιαίτερα κρίσιμες για τα κόμματα του ομοσπονδιακού κυβερνητικού συνασπισμού.

Στο Μεκλεμβούργο-Δυτική Πομερανία, το AfD προηγείται οριακά του συγκυβερνώντος SPD, χωρίς ωστόσο να φαίνεται προς το παρόν ικανό να εξασφαλίσει απόλυτη πλειοψηφία.

Η εικόνα στο Βερολίνο,  παραμένει συγκεχυμένη, καθώς το CDU, το κόμμα της Αριστεράς (Linke) και το AfD διεκδικούν την πρώτη θέση.

Ακόμη και αν το CDU καταφέρει να διατηρήσει το προβάδισμά του μέχρι την ημέρα των εκλογών, θα αντιμετωπίσει σοβαρές δυσκολίες στον σχηματισμό ενός ιδεολογικά συνεκτικού κυβερνητικού συνασπισμού.

• Διαβάστε: Νίκος Μπίστης / Η νίκη της γερμανικής ακροδεξιάς σήμα κινδύνου, κάλεσμα για ενότητα

Μια τέτοια εξέλιξη θα αποτελούσε ακόμη ένα ισχυρό πλήγμα για τον Μερτς και το κόμμα του και θα μπορούσε να εντείνει την πολιτική αστάθεια στην ομοσπονδιακή κυβέρνηση.