Η εικόνα μιας Ευρώπης η οποία κάθε καλοκαίρι παραδίδεται στις φλόγες δεν αποτελεί πλέον μια έκτακτη συνθήκη αλλά  νέα πραγματικότητα. Το καλοκαίρι του 2026 επιβεβαιώνει με δραματικό τρόπο ότι οι πυρκαγιές έχουν μετατραπεί σε μόνιμο χαρακτηριστικό της ευρωπαϊκής ηπείρου, με τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου να βρίσκονται στην πρώτη γραμμή μιας κρίσης που συνδέεται άμεσα με την κλιματική αλλαγή, την εγκατάλειψη της υπαίθρου και την ελλιπή πρόληψη.

Γαλλία, Ισπανία, Πορτογαλία, Ελλάδα, αλλά ακόμη και η Νορβηγία, βρέθηκαν αντιμέτωπες μέσα σε λίγες εβδομάδες με καταστροφικές πυρκαγιές που ανάγκασαν εκατοντάδες χιλιάδες ανθρώπους να εγκαταλείψουν τα σπίτια τους, όπως γράφουν στο αναλυτικό ρεπορτάζ τους η Ζανίν Λουλούδη και ο Κώστας Ζαφειρόπουλος στο Voxeurop.

Στη νοτιοδυτική Γαλλία περισσότερα από 420.000 στρέμματα έγιναν στάχτη, ενώ στην Ισπανία είχαν ήδη καεί πάνω από 1.100.000 στρέμματα μέσα από 29 μεγάλες πυρκαγιές, με τουλάχιστον δώδεκα νεκρούς.

Στην Πορτογαλία οι φωτιές ανάγκασαν την κυβέρνηση να ζητήσει ευρωπαϊκή βοήθεια, ενώ στην Ελλάδα περιοχές όπως η Εύβοια, η Αττική, η Χίος και ο Έβρος συνεχίζουν να πληρώνουν το τίμημα των επαναλαμβανόμενων καταστροφών.

• Διαβάστε: Φωτιές σε Γαλλία – Ισπανία / Πάνω από 1,23 εκατ. στρέμματα καμένα 

Μια διασυνοριακή έρευνα του δικτύου European Data Journalism Network, με ανάλυση στοιχείων του Ευρωπαϊκού Συστήματος  Πληροφοριών για τις Δασικές Πυρκαγιές (European Forest Fire Information System – EFFIS), αποτυπώνει την πραγματική έκταση του προβλήματος.

Από το 2015 έως το 2025 καταγράφηκαν σχεδόν 24.000 πυρκαγιές σε 26 ευρωπαϊκές χώρες, οι οποίες κατέκαψαν περισσότερα από 45 δισεκατομμύρια στρέμματα γης – μια έκταση μεγαλύτερη από ολόκληρη την Εσθονία. Και τα στοιχεία αυτά είναι πιθανότατα υποεκτιμημένα, καθώς δεν περιλαμβάνουν τις μικρότερες πυρκαγιές που δεν καταγράφονται από τους δορυφόρους.

Η εποχή των μεγάλων πυρκαγιών

Η μεγαλύτερη ανησυχία των επιστημόνων δεν αφορά μόνο την αύξηση του αριθμού των πυρκαγιών αλλά κυρίως την εμφάνιση ολοένα και περισσότερων «μεγα-πυρκαγιών» όπως τις ονομάζει ο διεθνής τύπος και επιστήμονες, δηλαδή πυρκαγιών που ξεπερνούν τα 100.000 στρέμματα και χαρακτηρίζονται από εξαιρετικά υψηλή ένταση και ταχύτητα εξάπλωσης.

Μεταξύ 2015 και 2025 η Ευρώπη κατέγραψε 134 ακραίες πυρκαγιές άνω των 50.000 στρεμμάτων, εκ των οποίων οι 61 ήταν μεγαπυρκαγιές. Οι περισσότερες σημειώθηκαν αποκλειστικά στον ευρωπαϊκό Νότο:

• 25 στην Ισπανία,
• 24 στην Πορτογαλία και
• 8 στην Ελλάδα.

Η μεγαλύτερη που έχει καταγραφεί ποτέ από το EFFIS ήταν εκείνη του Έβρου το 2023, όταν κάηκαν σχεδόν 970.000 στρέμματα. Είχαν προηγηθεί η καταστροφή στη βόρεια Εύβοια το 2021 με περισσότερα από 510.000 στρέμματα και η πυρκαγιά στη Ζαμόρα της Ισπανίας το 2022.

Τα στοιχεία δείχνουν ότι μετά το 2021 οι ακραίες πυρκαγιές εμφανίζονται πλέον σχεδόν κάθε χρόνο, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για μια νέα κανονικότητα και όχι για μεμονωμένα ακραία περιστατικά.

Η κλιματική αλλαγή δεν είναι η μοναδική αιτία

Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η άνοδος της θερμοκρασίας δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για μεγαλύτερες και εντονότερες πυρκαγιές. Το 2025 ήταν το τρίτο θερμότερο έτος που έχει καταγραφεί ποτέ στην Ευρώπη, ενώ οι διαδοχικοί καύσωνες και οι παρατεταμένες περίοδοι ξηρασίας επιμηκύνουν σημαντικά την αντιπυρική περίοδο.

Ωστόσο, η κλιματική αλλαγή δεν αρκεί από μόνη της για να εξηγήσει το φαινόμενο.

Ο αναπληρωτής καθηγητής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Ιωάννης Μητσόπουλος, υπογραμμίζει ότι η εγκατάλειψη της υπαίθρου έχει παίξει καθοριστικό ρόλο. Η μείωση της βόσκησης, της υλοτομίας και της συλλογής ρητίνης έχει οδηγήσει στη συσσώρευση τεράστιων ποσοτήτων καύσιμης ύλης. Έτσι, όταν μια πυρκαγιά ξεφεύγει από τον έλεγχο, μετατρέπεται πολύ ευκολότερα σε μεγάλη πυρκαγιά.

Είναι χαρακτηριστικό ότι στην Ελλάδα μόλις το 4-5% των πυρκαγιών ευθύνεται για το 70-80% των συνολικών καμένων εκτάσεων.

Δεν καίγονται μόνο τα δάση

Ένα ακόμη εύρημα της έρευνας είναι ότι οι περισσότερες καμένες εκτάσεις δεν αφορούν πυκνά δάση αλλά θαμνώδεις εκτάσεις, εγκαταλελειμμένες αγροτικές περιοχές και μεταβατικά δασικά οικοσυστήματα.

Παράλληλα, οι οικονομικές συνέπειες για την αγροτική παραγωγή είναι τεράστιες. Από το 2015 έως το 2025 κάηκαν περισσότερα από 9.260.000 στρέμματα γεωργικής γης. Η Ιταλία καταγράφει τις μεγαλύτερες απώλειες, ακολουθούμενη από την Πορτογαλία, την Ισπανία και την Ελλάδα.

Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η καταστροφή προστατευόμενων οικοσυστημάτων. Σχεδόν 13 εκατομμύρια στρέμματα περιοχών Natura 2000 επλήγησαν μέσα σε μία δεκαετία, ενώ πολλές από αυτές καίγονται επανειλημμένα. Στην Ελλάδα χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Δαδιά, η Πάρνηθα, τα Γεράνεια, η βόρεια Χίος, η Μάνη και περιοχές της Εύβοιας.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι όταν ένα μεσογειακό οικοσύστημα καίγεται δύο ή τρεις φορές μέσα σε λίγες δεκαετίες, χάνει σταδιακά την ικανότητα φυσικής αναγέννησης και οδηγείται σε υποβάθμιση ή ακόμη και ερημοποίηση.

• Διαβάστε: Φωτιές / Οι οκτώ κινήσεις που μπορούν να σώσουν ζωές – Το μάθημα από την Ισπανία

Η πρόληψη είναι το μεγάλο στοίχημα

Παρά τη δημιουργία της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής δύναμης πυρόσβεσης, με εκατοντάδες πυροσβέστες και δεκάδες εναέρια μέσα, οι ειδικοί συμφωνούν ότι η καταστολή από μόνη της δεν αρκεί.

Η επένδυση πρέπει να μετατοπιστεί από την κατάσβεση στην πρόληψη: καλύτερη διαχείριση των δασών, καθαρισμοί, αντιπυρικές ζώνες, έγκαιρος εντοπισμός των εστιών και ολοκληρωμένος σχεδιασμός. Όπως επισημαίνουν οι επιστήμονες, η επιτυχία της Πορτογαλίας, που επενδύει πλέον περισσότερο στην πρόληψη, δείχνει τον δρόμο.

Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δεσμεύσει τουλάχιστον 3,5 δισεκατομμύρια ευρώ για δράσεις αντιμετώπισης των πυρκαγιών έως το 2027. Ωστόσο, ακόμη και το Ευρωπαϊκό Ελεγκτικό Συνέδριο έχει επισημάνει ότι η αξιοποίηση των κονδυλίων χαρακτηρίζεται από έλλειψη μακροπρόθεσμου σχεδιασμού και διαφάνειας.

Οι ειδικοί είναι πλέον κατηγορηματικοί: η Ευρώπη δεν αντιμετωπίζει απλώς περισσότερες πυρκαγιές. Αντιμετωπίζει πυρκαγιές πολύ μεγαλύτερες, πιο έντονες και πιο καταστροφικές. Και όσο η κλιματική κρίση επιδεινώνεται, χωρίς ουσιαστική επένδυση στην πρόληψη και στη διαχείριση των δασικών οικοσυστημάτων, οι μεγάλες φωτιές δεν θα αποτελούν την εξαίρεση αλλά το μόνιμο καλοκαιρινό τοπίο της Ευρώπης.