Οι φονικές πυρκαγιές δεν είναι πλέον ένα ακραίο και σπάνιο φαινόμενο, αλλά μια νέα πραγματικότητα που απαιτεί διαφορετική στρατηγική.

Η τραγωδία που εκτυλίχθηκε στις 9 Ιουλίου στο Λος Γκαγιάρδος της Ανδαλουσίας, όπου έχασαν τη ζωή τους 13 άνθρωποι, ανέδειξε με δραματικό τρόπο ότι η παραδοσιακή λογική της κατάσβεσης δεν αρκεί, τονίζει άρθρο του theconversation.

Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η ουσιαστική προστασία περνά πλέον μέσα από την πρόληψη, την προετοιμασία και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των τοπικών κοινωνιών.

• Διαβάστε επίσης: Ισπανία / Μαίνεται η μεγάλη φωτιά βόρεια της Μαδρίτης – Πάνω από 120.000 στρέμματα έχουν καεί

Η πυρκαγιά που αποκάλυψε τις αδυναμίες

Όταν οι φλόγες πλησίασαν το χωριό Μπένταρ, στην επαρχία Αλμερία της Ανδαλουσίας, ο δήμαρχος έδωσε εντολή να χτυπήσουν οι καμπάνες της εκκλησίας, σε μια απέλπιδα προσπάθεια να ειδοποιηθούν οι κάτοικοι. Η προειδοποίηση, όμως, δεν στάθηκε αρκετή.

Η φωτιά στο Λος Γκαγιάρδος εξελίχθηκε στην τρίτη πιο πολύνεκρη δασική πυρκαγιά που έχει καταγραφεί στην Ισπανία, αφήνοντας πίσω της 13 νεκρούς και περίπου 70.000 στρέματα καμένης γης.

Τα περισσότερα θύματα ήταν συνταξιούχοι αλλοδαποί που κατοικούσαν σε απομονωμένες κατοικίες.

Πολλοί εγκλωβίστηκαν μέσα στα οχήματά τους ή προσπάθησαν να διαφύγουν πεζή από αδιέξοδα μονοπάτια, σε μια περιοχή με πυκνή θαμνώδη βλάστηση και δύσβατο ανάγλυφο, που δυσχέρανε τόσο τη διαφυγή όσο και την επέμβαση των πυροσβεστικών δυνάμεων.

Οι πολύ υψηλές θερμοκρασίες και η παρατεταμένη ξηρασία είχαν μετατρέψει θάμνους, χαμηλή βλάστηση και χορτολιβαδικές εκτάσεις σε εξαιρετικά εύφλεκτη καύσιμη ύλη, ενώ το ορεινό τοπίο ευνόησε την ταχύτατη και απρόβλεπτη εξάπλωση της φωτιάς.

Οι πυρκαγιές αλλάζουν χαρακτήρα

Παρότι η νομοθεσία της Ανδαλουσίας προβλέπει σχέδια πολιτικής προστασίας για περιοχές υψηλού κινδύνου, καθώς και σχέδια αυτοπροστασίας για μεμονωμένες κατοικίες και οικισμούς, στην πράξη η εφαρμογή τους παραμένει ελλιπής.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι το πρόβλημα δεν πρόκειται να περιοριστεί όσο συνεχίζουμε να αντιμετωπίζουμε τις πυρκαγιές αποκλειστικά ως περιστατικά που πρέπει να κατασβεστούν.

Οι συνθήκες έχουν αλλάξει ριζικά. Οι μεγάλες και ιδιαίτερα καταστροφικές πυρκαγιές αυξάνονται, ενώ ολοένα περισσότερες κατοικίες ανεγείρονται στη ζώνη όπου ο αστικός ιστός συναντά τα δάση και τη φυσική βλάστηση.

Παράλληλα, ο κίνδυνος μεγαλώνει ταχύτερα σε θαμνώδεις και χορτολιβαδικές εκτάσεις, περιοχές που μέχρι πρόσφατα δεν θεωρούνταν ιδιαίτερα επικίνδυνες. Το αποτέλεσμα είναι ότι πολλές κοινότητες βρίσκονται αντιμέτωπες με μια απειλή για την οποία δεν έχουν εμπειρία ούτε επαρκή προετοιμασία.

Οι οκτώ προτάσεις που μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο

Οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι η διαχείριση των πυρκαγιών πρέπει να μετατοπιστεί από την αντίδραση στην πρόληψη. Προτείνουν οκτώ βασικούς άξονες πολιτικής.

1. Προστασία των πιο ευάλωτων πολιτών

Οι πυρκαγιές πλήττουν δυσανάλογα όσους έχουν περιορισμένες δυνατότητες να προστατευθούν.

Ηλικιωμένοι, άνθρωποι που ζουν μόνοι σε απομονωμένες κατοικίες, κάτοικοι με οικονομικές δυσκολίες ή όσοι δεν γνωρίζουν καλά την περιοχή χρειάζονται ειδικό σχεδιασμό.

Αντίστοιχα, ευάλωτες είναι και πολλές επιχειρήσεις, ιδιαίτερα όταν εξαρτώνται από κρίσιμες υποδομές, αλυσίδες εφοδιασμού ή εγκαταστάσεις υψηλής επικινδυνότητας.

Η χαρτογράφηση αυτών των κινδύνων αποτελεί βασική προϋπόθεση για αποτελεσματική πρόληψη.

2. Περισσότερες λύσεις βασισμένες στη φύση

Οι φυσικές παρεμβάσεις μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τον κίνδυνο εξάπλωσης μιας πυρκαγιάς.

Σε αυτές περιλαμβάνονται:

• ελεγχόμενη βόσκηση
• δημιουργία ζωνών με λιγότερο εύφλεκτη βλάστηση
• πράσινες αντιπυρικές λωρίδες
• αποκατάσταση φυσικών υδάτινων δικτύων ώστε να αυξάνεται η υγρασία του περιβάλλοντος

Εκτός από την αντιπυρική προστασία, τέτοιες παρεμβάσεις ενισχύουν τη βιοποικιλότητα και την τοπική οικονομία.

3. Ρεαλιστικά σχέδια έκτακτης ανάγκης και συνεχής εκπαίδευση

Κάθε περιοχή υψηλού κινδύνου χρειάζεται επικαιροποιημένα σχέδια έκτακτης ανάγκης, προσβάσιμα στους πολίτες.

Αυτά πρέπει να περιλαμβάνουν:

• σημεία υδροληψίας
• υδροστόμια
• αξιόπιστα συστήματα προειδοποίησης
• ασφαλείς διαδρομές διαφυγής
• ειδικές προβλέψεις για ευάλωτους κατοίκους

Ωστόσο, τα σχέδια δεν επαρκούν χωρίς συστηματική εκπαίδευση.

Οι κάτοικοι πρέπει να γνωρίζουν πώς να προστατεύουν την κατοικία τους, ποια είναι τα σημεία συγκέντρωσης και πότε απαιτείται παραμονή στο σπίτι αντί για εκκένωση.

Οι τακτικές ασκήσεις θεωρούνται απαραίτητες, καθώς η οργανωμένη εκκένωση διαφέρει ουσιαστικά από τον πανικό της φυγής.

4. Ενεργός συμμετοχή των τοπικών κοινωνιών

Η μείωση του κινδύνου είναι πιο αποτελεσματική όταν αποτελεί υπόθεση ολόκληρης της κοινότητας.

Τοπική αυτοδιοίκηση, πολίτες, επιχειρήσεις και κοινωνικοί φορείς πρέπει να συμμετέχουν από κοινού στον σχεδιασμό των μέτρων προστασίας.

Με αυτόν τον τρόπο ενισχύονται η εμπιστοσύνη, η ετοιμότητα και το αίσθημα συλλογικής ευθύνης.

5. Συντονισμένη διακυβέρνηση

Η αντιπυρική προστασία δεν μπορεί να αποτελεί αποκλειστική ευθύνη της δασικής υπηρεσίας ή της πυροσβεστικής.

Κάθε δημόσια υπηρεσία που λαμβάνει αποφάσεις για μια περιοχή οφείλει να ενσωματώνει τον κίνδυνο πυρκαγιάς στον σχεδιασμό της.

Αυτό σημαίνει:

• περιορισμό νέας δόμησης σε επικίνδυνες περιοχές
• ειδικούς οικοδομικούς κανόνες
• ζώνες ασφαλείας ανάμεσα σε διαφορετικές χρήσεις γης
• αξιοποίηση δραστηριοτήτων που συμβάλλουν στη διατήρηση ανθεκτικών τοπίων

6. Οικονομικά κίνητρα για πρόληψη

Οι ειδικοί θεωρούν ότι η πρόληψη πρέπει να γίνει και οικονομικά συμφέρουσα.

Αυτό μπορεί να επιτευχθεί μέσω:

• επιδοτήσεων για σωστή διαχείριση της γης
• ανταμοιβών για περιβαλλοντικές υπηρεσίες
• ασφαλιστικών προγραμμάτων που επιβραβεύουν όσους μειώνουν τον κίνδυνο στις ιδιοκτησίες τους

Στόχος είναι οι ασφαλείς πρακτικές να αποτελούν την πιο εύκολη και συμφέρουσα επιλογή.

7. Σύγχρονα συστήματα παρακολούθησης και έγκαιρης προειδοποίησης

Η τεχνολογία μπορεί να βελτιώσει καθοριστικά την αντιμετώπιση των πυρκαγιών.

Συστήματα παρακολούθησης σε πραγματικό χρόνο, αισθητήρες, δορυφορικές εικόνες, μοντέλα πρόβλεψης της συμπεριφοράς της φωτιάς και εφαρμογές προειδοποίησης επιτρέπουν ταχύτερες αποφάσεις και ασφαλέστερες εκκενώσεις.

Οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η ενσωμάτωση αυτών των εργαλείων στα τοπικά σχέδια πολιτικής προστασίας αποτελεί πλέον αναγκαία επένδυση.

8. Επενδύσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα

Η πρόληψη αποδίδει πολύ περισσότερο από την αποκατάσταση μετά την καταστροφή.

Η αυξανόμενη χρηματοδότηση μέσω περιβαλλοντικών επενδυτικών εργαλείων, όπως πιστώσεις άνθρακα, προγράμματα βιοποικιλότητας και ειδικά ομόλογα, μπορεί να ενισχύσει τις δράσεις πρόληψης.

Οι επιστήμονες διευκρινίζουν, ωστόσο, ότι οι ιδιωτικές επενδύσεις πρέπει να λειτουργούν συμπληρωματικά και όχι να υποκαθιστούν τη δημόσια χρηματοδότηση.

Ένα νέο μοντέλο διαχείρισης

Η τραγωδία στο Λος Γκαγιάρδος αποτελεί, σύμφωνα με τους ερευνητές, μια ισχυρή υπενθύμιση ότι η αντιμετώπιση των πυρκαγιών χρειάζεται θεμελιώδη αλλαγή φιλοσοφίας.

Η έγκαιρη προετοιμασία, ο καλύτερος συντονισμός μεταξύ κράτους, τοπικών κοινωνιών και ιδιωτικού τομέα, καθώς και οι επενδύσεις στην πρόληψη, μπορούν να κάνουν τη διαφορά όταν σημάνει ο επόμενος συναγερμός.

Το ζητούμενο δεν είναι μόνο να σβήνουμε τις φωτιές, αλλά να δημιουργήσουμε κοινωνίες που θα είναι πραγματικά έτοιμες να τις αντιμετωπίσουν.