Υπάρχουν στρατιωτικές αποτυχίες που οφείλονται στην κακή τύχη. Υπάρχουν και άλλες που γεννιούνται από την ανικανότητα, τον φανατισμό και την αλαζονεία. ‘Η από τη φαντασίωση μιας επιτυχίας με στόχο την παραμονή στην εξουσία.

Το σχέδιο του Μπέντζαμιν Νετανιάχου να ανατρέψει το καθεστώς της Τεχεράνης και να εγκαταστήσει στην εξουσία τον Μαχμούντ Αχμαντινετζάντ ανήκει σε άλλη κατηγορία: ένα σενάριο περισσότερο εμπνευσμένο από το Χόλιγουντ παρά από τη στρατηγική ανάλυση.

Το πιο εντυπωσιακό στοιχείο της υπόθεσης δεν είναι καν η στρατολόγηση του ανθρώπου που κάποτε αρνιόταν το Ολοκαύτωμα και απειλούσε ότι θα εξαφανίσει το Ισραήλ από τον χάρτη.

Οι μυστικές υπηρεσίες ανέκαθεν συνεργάζονταν με πρώην εχθρούς, όταν αυτό εξυπηρετούσε τα συμφέροντά του. Το πραγματικά αποκαλυπτικό στοιχείο είναι ότι σχεδόν όλοι όσοι είχαν θεσμική ευθύνη αξιολόγησης του σχεδίου προειδοποιούσαν ότι επρόκειτο για μια επικίνδυνη φαντασίωση.

Στο Ισραήλ, αποκαλύπτει μεγάλη έρευνα της Haaretz, οι αντιρρήσεις δεν προέρχονταν από πολιτικούς αντιπάλους του Νετανιάχου αλλά από τους ίδιους τους ανθρώπους που θα καλούνταν να υλοποιήσουν την επιχείρηση.

Ο επικεφαλής της στρατιωτικής υπηρεσίας πληροφοριών εκτιμούσε ότι οι πιθανότητες επιτυχίας ήταν ελάχιστες. Ο διευθυντής της Διεύθυνσης Έρευνας των στρατιωτικών πληροφοριών,, συνέταξε ολόκληρη έκθεση εξηγώντας γιατί το σχέδιο δεν στεκόταν.

• Διαβάστε επίσης: Ολο το σχέδιο / Πώς η Μοσάντ πήγε να στρατολογήσει τον πρώην Ιρανό πρόεδρο Αχμαντινετζάντ

Ο σύμβουλος εθνικής ασφαλείας αποχώρησε από τις συσκέψεις χαρακτηρίζοντας τις προτάσεις «επιστημονική φαντασία». Και όταν, τρεις ημέρες πριν από την επιχείρηση, ο αρχηγός του ισραηλινού στρατού Εγιάλ Ζαμίρ πληροφορήθηκε ότι όλο το σχέδιο προϋπέθετε τη δολοφονία του Χαμενεΐ, απαίτησε να σταματήσουν τα πάντα.

Με άλλα λόγια, όσοι είχαν την ευθύνη της στρατιωτικής αξιολόγησης προειδοποιούσαν ότι η επιχείρηση δεν είχε ρεαλιστική βάση. Ο μόνος που δεν άκουγε ήταν ο πρωθυπουργός.

Το ίδιο σκηνικό επαναλήφθηκε στην Ουάσιγκτον. Ο Ντόναλντ Τραμπ αρχικά φάνηκε να ενθουσιάζεται από την παρουσίαση του Νετανιάχου. Όταν όμως συγκάλεσε τους στενότερους συνεργάτες του, ήρθε η προσγείωση στην πραγματικότητα.

Ο αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς εξέφρασε σοβαρές επιφυλάξεις. Ο υπουργός Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο χαρακτήρισε το σχέδιο «ανοησία». Ο διευθυντής της CIA Τζον Ράτκλιφ το αντιμετώπισε ως φάρσα, ενώ οι αμερικανικές υπηρεσίες πληροφοριών κατέληξαν ότι η προσδοκία πως μια κουρδική εισβολή θα προκαλούσε κατάρρευση του ιρανικού καθεστώτος ήταν αποκομμένη από την πραγματικότητα.

Δεν ήταν μια διαφωνία τακτικής. Ήταν μια συνολική απόρριψη της βασικής υπόθεσης πάνω στην οποία είχε χτιστεί όλο το σχέδιο.

Το πιο αξιοσημείωτο είναι ότι οι επικριτές του σχεδίου για την αλλαγή καθεστώτος και ηγεσίας στο Ιράν δεν επικαλούνταν ιδεολογικά επιχειρήματα αλλά την ίδια την ιστορική εμπειρία. Το Ισραήλ είχε ήδη αποτύχει στον Λίβανο επιχειρώντας να διαμορφώσει την πολιτική πραγματικότητα μιας γειτονικής χώρας.

Οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν ξοδέψει τρισεκατομμύρια δολάρια στο Αφγανιστάν για να δουν τους Ταλιμπάν να επιστρέφουν στην εξουσία. Στη Γάζα, κάθε προσπάθεια κατασκευής εναλλακτικής πολιτικής ηγεσίας είχε καταρρεύσει.

Η ιδέα ότι δεκαέξι χιλιάδες Κούρδοι αντάρτες θα βάδιζαν προς την Τεχεράνη, θα ανέτρεπαν ένα κράτος 90 εκατομμυρίων κατοίκων και θα εγκαθιστούσαν στην εξουσία τον Αχμεντινετζάντ ανήκε περισσότερο στον κινηματογράφο παρά στη γεωπολιτική.

Η ειρωνεία είναι ότι ακόμη και πρώην αρχηγοί της Μοσάντ, οι οποίοι κάθε άλλο παρά περιστέρια μπορούν να χαρακτηριστούν, θεωρούσαν το εγχείρημα εξωπραγματικό. Ο Μεΐρ Νταγκάν είχε απορρίψει ήδη από τη δεκαετία του 2000 την ιδέα αλλαγής καθεστώτος στο Ιράν.

Ο Ταμίρ Πάρντο εξηγεί ότι επιχειρήσεις τέτοιου μεγέθους χρειάζονται δέκα ή δεκαπέντε χρόνια προετοιμασίας, όχι λίγους μήνες. Η κοινή τους θέση ήταν απλή: μπορείς να αποσταθεροποιήσεις έναν αντίπαλο, αλλά δεν μπορείς να σχεδιάσεις από το γραφείο σου ποιος θα κυβερνά την επόμενη ημέρα.

Η υπόθεση αποκαλύπτει επίσης κάτι βαθύτερο για τον τρόπο λήψης αποφάσεων του Νετανιάχου. Όσο περισσότερο συγκέντρωνε την εξουσία στα χέρια του, τόσο λιγότερο ανεχόταν τις αντίθετες απόψεις.

Δεν συγκάλεσε πρώην πρωθυπουργούς, δεν συμβουλεύτηκε τους προηγούμενους ηγέτες της Μοσάντ, δεν έφερε το σχέδιο σε ουσιαστική κοινοβουλευτική συζήτηση. Όπως προκύπτει από την έρευνα, η απόφαση για μία από τις πιο φιλόδοξες επιχειρήσεις στην ιστορία του Ισραήλ ελήφθη ουσιαστικά από έναν άνθρωπο.

Οι δημοκρατίες διαθέτουν θεσμούς ακριβώς για να φρενάρουν την υπερβολική αυτοπεποίθηση των ηγετών τους. Όταν στρατηγοί, αναλυτές πληροφοριών, σύμβουλοι εθνικής ασφαλείας και οι στενότεροι σύμμαχοι μιας χώρας λένε σχεδόν ομόφωνα ότι ένα σχέδιο δεν στέκει, ο ηγέτης οφείλει τουλάχιστον να αμφιβάλει για τον εαυτό του.

Ο Νετανιάχου έκανε το αντίθετο. Εμπιστεύτηκε περισσότερο το ένστικτό του παρά τους ειδικούς. Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο δίδαγμα αυτής της ιστορίας: οι ταινίες του Χόλιγουντ τελειώνουν πάντα με τον ήρωα να σώζει τον κόσμο. Η πραγματική γεωπολιτική, όμως, δεν συγχωρεί όσους μπερδεύουν το σενάριο με την πραγματικότητα.