Το υψηλότερο σημείο του πλανήτη, το όρος Έβερεστ – γνωστό στο Νεπάλ ως Σαγκαρμάθα, «μέτωπο στον ουρανό» – δεν αποτελεί πλέον μόνο σύμβολο ανθρώπινης υπέρβασης, αλλά και ένα από τα πιο ανησυχητικά παραδείγματα περιβαλλοντικής επιβάρυνσης.

Πίσω από τον μύθο της κατάκτησης της κορυφής, αποκαλύπτεται μια σκληρή πραγματικότητα, με τόνους απορριμμάτων, ανθρώπινα λείψανα και ένα οικοσύστημα που δοκιμάζεται.

Φέτος, ο στρατός του Νεπάλ απομάκρυνε 11 τόνους απορριμμάτων, τέσσερα πτώματα και έναν σκελετό από το Έβερεστ και τις γειτονικές κορυφές Νούπτσε και Λότσε, ύστερα από επιχείρηση 55 ημερών.

Ωστόσο, η παρέμβαση αυτή αποτελεί απλώς μια σταγόνα στον ωκεανό, καθώς εκτιμάται ότι στο βουνό παραμένουν πάνω από 50 τόνοι σκουπιδιών και περισσότερα από 200 πτώματα ορειβατών.

Από το 2019, το Νεπάλ πραγματοποιεί ετήσιες εκστρατείες καθαρισμού, συγκεντρώνοντας μέχρι σήμερα συνολικά 119 τόνους απορριμμάτων και δεκάδες σορούς.

Παρ’ όλα αυτά, το Έβερεστ εξακολουθεί να αποκαλείται «η ψηλότερη χωματερή του κόσμου», αποτέλεσμα της υπερσυγκέντρωσης ορειβατών και της ελλιπούς διαχείρισης αποβλήτων.

Mount Everest is no longer clean in many areas, as it is covered with trash like gas cylinders, plastic, and abandoned tents, especially around base camps, which harms the environment. pic.twitter.com/2bzpQJdZoZ

— Weather Monitor (@WeatherMonitors) March 31, 2026

Η «έκρηξη» του τουρισμού και το τίμημα της δημοφιλίας

Από την πρώτη κατάκτηση της κορυφής το 1953 από τον Έντμουντ Χίλαρι και τον Τένζινγκ Νοργκέι, χιλιάδες άνθρωποι επιχειρούν κάθε χρόνο να φτάσουν στην κορυφή των 8.849 μέτρων.

Μόνο φέτος, περίπου 600 άτομα ανέβηκαν στο Έβερεστ, ενώ εκδόθηκαν 421 άδειες – λιγότερες από τις 478 της προηγούμενης χρονιάς.

Η μείωση αυτή αποδίδεται σε οικονομικούς λόγους, σε ανταγωνισμό από την Κίνα αλλά και σε πολιτικές εξελίξεις, όπως οι εκλογές στην Ινδία.

Παράλληλα, το Ανώτατο Δικαστήριο του Νεπάλ έχει ζητήσει περιορισμό του αριθμού των αδειών, ανοίγοντας τον δρόμο για αυστηρότερο έλεγχο της προσέλευσης.

Η υπερσυγκέντρωση ορειβατών δεν δημιουργεί μόνο κινδύνους ασφάλειας – με ουρές αναμονής σε ακραίες συνθήκες κοντά στην κορυφή – αλλά επιβαρύνει δραματικά και το περιβάλλον.

Κάθε ορειβάτης αφήνει πίσω του κατά μέσο όρο περίπου 8 κιλά απορριμμάτων, όπως άδειες φιάλες οξυγόνου, σκηνές, συσκευασίες τροφίμων και άλλα.

Μια οικολογική κρίση σε εξέλιξη

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην εικόνα του βουνού. Τα απορρίμματα και τα λύματα καταλήγουν στο υδρολογικό σύστημα της περιοχής, απειλώντας την υγεία των τοπικών κοινοτήτων.

Το εθνικό πάρκο Σαγκαρμάθα, που φιλοξενεί περίπου 100.000 επισκέπτες ετησίως, αντιμετωπίζει ήδη έντονη πίεση για την αποψίλωση δασών, την διάβρωση μονοπατιών και την μόλυνση υδάτων.

Η κλιματική αλλαγή επιδεινώνει την κατάσταση, καθώς η τήξη των πάγων αποκαλύπτει απορρίμματα και σορούς που ήταν θαμμένα για δεκαετίες, εντείνοντας τόσο την περιβαλλοντική όσο και την ηθική διάσταση του προβλήματος.

Μέτρα περιορισμού και νέες λύσεις

Οι αρχές επιχειρούν να αντιδράσουν με αυστηρότερα μέτρα: υποχρεωτικές συσκευές εντοπισμού για τους ορειβάτες, υποχρέωση επιστροφής αποβλήτων – ακόμη και ανθρώπινων – και σύστημα εγγύησης, όπου επιστρέφονται χρήματα μόνο αν οι ορειβάτες κατεβάσουν τα σκουπίδια τους.

Παράλληλα, εξετάζεται η δημιουργία ειδικού σώματος «φρουρών βουνού» για την επιτήρηση της ρύπανσης, καθώς και η αύξηση της χρηματοδότησης για καθαρισμούς.

Σημαντικό ρόλο παίζουν και πρωτοβουλίες όπως η Επιτροπή Ελέγχου Ρύπανσης Σαγκαρμάθα (SPCC), που διαχειρίζεται απορρίμματα και εκπαιδεύει επισκέπτες, καθώς και καινοτόμα σχέδια όπως το Everest Biogas Project, το οποίο στοχεύει στη μετατροπή ανθρώπινων αποβλήτων σε ενέργεια.

Ανάμεσα στην οικονομία και την προστασία

Παρά τα προβλήματα, το Έβερεστ παραμένει κρίσιμη πηγή εσόδων για το Νεπάλ, μια χώρα όπου σημαντικό ποσοστό του πληθυσμού ζει κάτω από το όριο της φτώχειας.

Οι άδειες αναρρίχησης αποφέρουν εκατομμύρια δολάρια, ενώ ο τουρισμός δημιουργεί θέσεις εργασίας για οδηγούς, μεταφορείς και τοπικές επιχειρήσεις.

Αυτή η οικονομική εξάρτηση καθιστά δύσκολη την επιβολή αυστηρών περιορισμών, δημιουργώντας ένα διαρκές δίλημμα ανάμεσα στην ανάπτυξη και την προστασία του περιβάλλοντος.

Ελπίδα για την «ιερή κορυφή»

Για τους Σέρπα, το Έβερεστ – ή Τσομολούνγκμα, «Μητέρα Θεά του Κόσμου» – είναι ιερός τόπος.

Παρά τη σημερινή του εικόνα, υπάρχει ακόμη ελπίδα ότι με συντονισμένες προσπάθειες κρατικών φορέων, οργανώσεων και των ίδιων των ορειβατών, το βουνό μπορεί να αποκαταστήσει μέρος της χαμένης του καθαρότητας.

Η μεγαλύτερη πρόκληση, ωστόσο, παραμένει ίδια, δηλαδή πώς θα διατηρηθεί η ισορροπία ανάμεσα στο ανθρώπινο όνειρο της κατάκτησης και στον σεβασμό ενός από τα πιο εύθραυστα οικοσυστήματα του πλανήτη.

Με πληροφορίες από το BBC και το National Geographic