Η Melanie Joy έρχεται στην Αθήνα και μας καλεί να κοιτάξουμε κατάματα μία από τις μεγαλύτερες αντιφάσεις της σχέσης μας με τα ζώα. Γιατί κάποια τα αγαπάμε, ενώ κάποια άλλα τα τρώμε;

Ένας σκύλος κοιμάται στον καναπέ μας. Του έχουμε δώσει όνομα. Γνωρίζουμε τι φοβάται, τι τον κάνει χαρούμενο, πότε θέλει χάδι και πότε θέλει να μείνει μόνος. Αν πονέσει, θα ανησυχήσουμε. Αν αρρωστήσει, θα τον πάμε στον κτηνίατρο. Αν κάποιος τον κακοποιήσει, θα θυμώσουμε.

Λίγα μέτρα πιο πέρα, στο τραπέζι, μπορεί να βρίσκεται ένα άλλο ζώο. Χωρίς όνομα. Χωρίς ιστορία. Χωρίς να αναρωτηθούμε αν φοβήθηκε, αν πόνεσε ή αν ήθελε κι εκείνο να ζήσει. Γιατί;

Αυτό το φαινομενικά απλό ερώτημα βρίσκεται εδώ και χρόνια στο επίκεντρο του έργου της ψυχολόγου και συγγραφέα Melanie Joy, η οποία έρχεται στην Αθήνα, προσκεκλημένη της Vegan Life NGO, για ένα workshop αφιερωμένο στην επικοινωνία, την ενσυναίσθηση και την αποτελεσματικότερη δράση για τα ζώα.

Η Joy έγινε ευρύτερα γνωστή μέσα από το βιβλίο της Why We Love Dogs, Eat Pigs, and Wear Cows, αλλά κυρίως μέσα από την προσπάθειά της να δώσει όνομα σε κάτι που για τους περισσότερους ανθρώπους παραμένει αόρατο. Τον καρνισμό (carnism).

Ένα σύστημα που δεν μάθαμε να βλέπουμε

Σύμφωνα με τη Melanie Joy, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν κάθισαν κάποια στιγμή στη ζωή τους για να αποφασίσουν συνειδητά ότι ορισμένα ζώα αξίζουν την αγάπη και την προστασία μας, ενώ άλλα μπορούν να μετατραπούν σε τροφή.

Γεννιόμαστε μέσα σε μια πραγματικότητα όπου αυτή η διάκριση υπάρχει ήδη.

Μαθαίνουμε ότι ο σκύλος είναι φίλος, το γουρούνι τροφή, η αγελάδα γάλα και δέρμα. Οι κατηγορίες μοιάζουν αυτονόητες επειδή τις συναντάμε παντού, από πολύ μικρή ηλικία. Και ακριβώς επειδή μοιάζουν αυτονόητες, σπάνια αισθανόμαστε την ανάγκη να τις εξετάσουμε.

Η Joy χρησιμοποίησε τον όρο «καρνισμός» για να περιγράψει το σύστημα πεποιθήσεων που μας επιτρέπει να θεωρούμε φυσιολογική την κατανάλωση συγκεκριμένων ζώων.

Και εδώ βρίσκεται ίσως η πιο ενδιαφέρουσα πλευρά της σκέψης της. Δεν στρέφει απλώς το βλέμμα σε αυτό που υπάρχει στο πιάτο μας. Το στρέφει στους ψυχολογικούς μηχανισμούς που μας επιτρέπουν να απομακρυνόμαστε από το ζώο που υπήρξε πριν από αυτό.

Για να μπορεί ένας άνθρωπος που αγαπά τα ζώα να συμμετέχει ταυτόχρονα σε ένα σύστημα που τα χρησιμοποιεί και τα σκοτώνει, χρειάζεται μια μορφή αποσύνδεσης. Το ζώο γίνεται προϊόν. Η ζωή γίνεται συσκευασία. Το «ποιος» γίνεται «τι». Και όσο μεγαλύτερη είναι αυτή η απόσταση, τόσο ευκολότερο είναι να μη βλέπουμε την αντίφαση.

«Χωρίς επίγνωση, δεν υπάρχει ελεύθερη επιλογή»

Η φράση της Melanie Joy αγγίζει κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια συζήτηση για το τι τρώμε.

Γιατί για να είναι μια επιλογή πραγματικά ελεύθερη, πρέπει πρώτα να γνωρίζουμε ότι υπάρχει κάτι που μπορούμε να επιλέξουμε. Αν μια συμπεριφορά παρουσιάζεται από τη γέννησή μας ως η μοναδική φυσιολογική πραγματικότητα, πόσο συχνά θα σταματήσουμε για να την αμφισβητήσουμε;

Η επίγνωση, στη σκέψη της Joy, είναι ακριβώς αυτή η στιγμή της διακοπής. Η στιγμή που το αυτονόητο παύει να είναι αυτονόητο. Δεν σημαίνει ότι κάποιος θα αλλάξει αυτομάτως τη ζωή του. Σημαίνει όμως ότι μπορεί πλέον να κοιτάξει τις πράξεις του και να αναρωτηθεί αν βρίσκονται σε συμφωνία με τις αξίες που ο ίδιος θεωρεί σημαντικές: τη συμπόνια, τη δικαιοσύνη, τη μη βία. Και τότε η επιλογή αποκτά διαφορετικό βάρος.

Από το «ποιος έχει δίκιο» στο «πώς μιλάμε»

Υπάρχει όμως και ένα δεύτερο ερώτημα, ιδιαίτερα σημαντικό για όσους υπερασπίζονται τα δικαιώματα των ζώων.

Τι συμβαίνει όταν αποκτήσεις αυτή την επίγνωση και προσπαθήσεις να τη μεταφέρεις σε κάποιον άλλον;

Οι συζητήσεις γύρω από τον veganισμό μπορούν πολύ εύκολα να γίνουν συγκρουσιακές. Αγγίζουν συνήθειες, οικογενειακές παραδόσεις, πολιτισμικές ταυτότητες και βαθιά ριζωμένες αντιλήψεις. Η πληροφορία από μόνη της δεν αρκεί πάντοτε. Ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούμε μπορεί να καθορίσει αν ο άνθρωπος απέναντί μας θα θελήσει να ακούσει ή θα υψώσει ακόμη μεγαλύτερες άμυνες.

Εκεί επικεντρώνεται το workshop «Communication and Interpersonal Skills to Increase the Impact and Resilience of Vegan Organizations and Advocates», που θα πραγματοποιηθεί στην Αθήνα.

Η Melanie Joy θα παρουσιάσει αρχές και πρακτικά εργαλεία για την ανάπτυξη αποτελεσματικών επικοινωνιακών και διαπροσωπικών δεξιοτήτων, με στόχο οι συμμετέχοντες να μπορούν να συζητούν ακόμη και έντονα συναισθηματικά φορτισμένα θέματα με μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ενσυναίσθηση.

Μέσα από εξηγήσεις και καθοδηγούμενες πρακτικές ασκήσεις, το εργαστήριο θα εστιάσει επίσης στη διαχείριση των διαφορών, στην καλύτερη κατανόηση μεταξύ των ανθρώπων και στη λήψη πιο στρατηγικών αποφάσεων – δεξιότητες σημαντικές τόσο για μεμονωμένους advocates όσο και για οργανώσεις και ομάδες του vegan και animal advocacy κινήματος.

Μετά το workshop θα ακολουθήσει συνάντηση ειδικά για ανθρώπους που βρίσκονται σε ηγετικές θέσεις σε οργανώσεις υπεράσπισης των ζώων. Στόχος των Leadership Meetings είναι η στρατηγική αποτίμηση του κινήματος, η δημιουργία συμμαχιών και η συζήτηση ζητημάτων που μπορεί να φτάνουν μέχρι τη διαχείριση εσωτερικών συγκρούσεων. Γιατί ένα κίνημα που μιλά για ενσυναίσθηση χρειάζεται να μπορεί να την εφαρμόζει και στο εσωτερικό του.

Μια ιστορία για εκείνους που δεν μπορούν να την αφηγηθούν

Ίσως τελικά αυτή να είναι και η ουσία της επίσκεψης της Melanie Joy στην Αθήνα. Όχι να μας δώσει ακόμη μία απάντηση, αλλά να μας κάνει να σταματήσουμε μπροστά σε μία ερώτηση που έχουμε μάθει να προσπερνάμε.

Γιατί σκύλος και όχι γουρούνι;

Γιατί φίλος και όχι τροφή;

Και ποιος αποφάσισε αυτή τη διαφορά πριν προλάβουμε εμείς να αποφασίσουμε για τον εαυτό μας;

Οι «Ιστορίες χωρίς φωνή» υπάρχουν για τα πλάσματα των οποίων η ιστορία συνήθως αφηγείται από άλλους. Για εκείνα που δεν μπορούν να μπουν στη συζήτηση, να υπερασπιστούν τη ζωή τους ή να αμφισβητήσουν τις κατηγορίες στις οποίες τα τοποθετήσαμε.

Η επίγνωση δεν μας υπαγορεύει τι θα κάνουμε μετά.

Μας στερεί, όμως, την πολυτέλεια να λέμε ότι δεν είδαμε. Και ίσως εκεί ακριβώς αρχίζει η πραγματική επιλογή.

info

Δημοτική Αγορά Κυψέλης, Φωκίωνος Νέγρη 42

27 Σεπτεμβρίου

10:00 – 15:30

Το workshop θα πραγματοποιηθεί στα Αγγλικά.

10:00 – 14:00

Communication and Interpersonal Skills to Increase the Impact and Resilience of Vegan Organizations and Advocates

14:00 – 15:30

Leadership Meetings – για άτομα σε ηγετικές θέσεις σε ομάδες και οργανώσεις υπεράσπισης των ζώων.

Πληροφορίες και κρατήσεις θέσεων: Vegan Life NGO.