Χιλιάδες ντόντο θα μπορούσαν να ξαναπερπατήσουν στον Μαυρίκιο μέσα στην επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με την εταιρεία «απο-εξαφάνισης» ζωικών ειδών Colossal Biosciences – αν και οι ειδικοί προειδοποιούν για τον «ηθικό κίνδυνο» ενός τέτοιου εγχειρήματος, το οποίο είναι όντως τρομακτικό, καθότι ενδέχεται να δημιουργηθεί ένα πτηνό ‘Φράνκενστάιν’.

Το πουλί ντόντο, που εξαφανίστηκε τον 17ο αιώνα, έχει γίνει διαχρονικό σύμβολο της εξαφάνισης των ειδών.

Όμως, η Colossal ανακοίνωσε μια σημαντική επιστημονική πρόοδο, που θεωρεί «καθοριστικό βήμα» για την επιστροφή του πτηνού που δεν πετούσε, για πρώτη φορά έπειτα από περισσότερους από τρεις αιώνες.

Η εταιρεία, με έδρα το Τέξας, ανακοίνωσε ότι κατάφερε να καλλιεργήσει πρωτογενή γεννητικά κύτταρα περιστεριών, από τα οποία προκύπτουν σπέρμα και ωάρια. Δεδομένου ότι το ντόντο ανήκε στην οικογένεια των περιστεριών, η εξέλιξη αυτή ανοίγει τον δρόμο για την αναβίωσή του.

Η Colossal, γνωστή ήδη για τα σχέδιά της να «αναστήσει» το μαμούθ και τον προϊστορικό λύκο, έχει επίσης δημιουργήσει γενετικά τροποποιημένα κοτόπουλα που θα λειτουργήσουν ως υποκαταστάτες ‘γονείς’.

Σε αυτά θα εμφυτευθούν κύτταρα από περιστέρια του νησιού Νικομπάρ (στον Ινδικό ωκεανό), τους στενότερους εν ζωή συγγενείς του ντόντο. Με κατάλληλες γενετικές επεμβάσεις, τα πουλιά αυτά θα αποκτήσουν σταδιακά τα σωματικά και μορφολογικά χαρακτηριστικά του εξαφανισμένου είδους.

«Υπολογίζουμε ότι βρισκόμαστε περίπου πέντε με επτά χρόνια μακριά από την επιστροφή του ντόντο – σίγουρα όχι είκοσι», δήλωσε ο διευθύνων σύμβουλος της Colossal, Μπεν Λαμ.

Η εταιρεία ήδη συνεργάζεται με περιβαλλοντικές οργανώσεις για την ανεύρεση ασφαλών περιοχών στον Μαυρίκιο, χωρίς αρουραίους και άλλα ξενικά/εισβολικά είδη, ώστε το πτηνό να μπορέσει να ξανακατοικήσει στον φυσικό του βιότοπο.

«Στόχος μας δεν είναι να δημιουργήσουμε δύο ή τρία πτηνά, αλλά χιλιάδες ντόντο με επαρκή γενετική ποικιλία, ώστε να επιστρέψουν σε ένα υγιές οικοσύστημα», είπε ο Λαμ.

Το ντόντο, σύμβολο εξαφάνισης των ειδών

Το ντόντο περιπλανιόταν στα δάση της Μαυρίκιου, στον Ινδικό Ωκεανό, χωρίς φυσικούς εχθρούς μέχρι την άφιξη των Ευρωπαίων εξερευνητών. Το ανελέητο κυνήγι, η απώλεια ενδιαιτημάτων και η εισαγωγή ξενικών ειδών όπως πίθηκοι, χοίροι και αρουραίοι που λεηλατούσαν τις φωλιές του, οδήγησαν γρήγορα το είδος στην εξαφάνιση.

Η τελευταία αξιόπιστη μαρτυρία χρονολογείται από το 1662, όταν ένας Ολλανδός ναύτης το περιέγραψε ως «μια πολύ μεγάλη χήνα»!

Έκτοτε, το όνομά του έγινε συνώνυμο με την οριστική εξαφάνιση των ειδών. Η Colossal, ωστόσο, δηλώνει βέβαιη ότι η τεχνολογία γονιδιακής επεξεργασίας Crispr μπορεί να αντιστρέψει τον χρόνο.

Η επικεφαλής επιστήμονας της εταιρείας, Μπεθ Σαπίρο – που έχει μάλιστα τατουάζ με ντόντο στο χέρι της – τόνισε πως το επίτευγμα είναι «υπερβολικά συναρπαστικό», ειδικά επειδή η γενετική τροποποίηση πτηνών είναι πολύ πιο περίπλοκη από εκείνη των θηλαστικών.

«Δεν πρόκειται να ρίξουμε ξαφνικά χιλιάδες ντόντο στον Μαυρίκιο. Θα είναι μια αργή, προσεκτική και μελετημένη διαδικασία», είπε, εκτιμώντας ότι η επανένταξη του μεγάλου καρποφάγου πτηνού ίσως φέρει «ευχάριστες εκπλήξεις» στο οικοσύστημα.

Οι επιφυλάξεις των ειδικών

Παρά τον ενθουσιασμό, αρκετοί επιστήμονες εκφράζουν σκεπτικισμό. Ο εξελικτικός βιολόγος Λεονάρντο Καμπάνια, από το Cornell Lab of Ornithology, υπογράμμισε ότι το εγχείρημα είναι γεμάτο αβεβαιότητες:

Είναι δύσκολο να γνωρίζουμε τι ακριβώς καθόρισε γενετικά το ντόντο, τι το έκανε δηλαδή αυτό που ήταν – από τη δομή του γονιδιώματός του μέχρι την αλληλεπίδραση με το περιβάλλον. Το να αναπαράγουμε ένα πτηνό που απλώς μοιάζει με όσα νομίζουμε ότι ξέρουμε για τον ντόντο είναι ένα εξαιρετικά δύσκολο έργο. Και ακόμα κι αν το καταφέρουμε, θα είναι πραγματικά ντόντο;».

Άλλοι επιστήμονες προειδοποιούν ότι τέτοιες προσπάθειες ίσως λειτουργούν ως «επικίνδυνη απόσπαση» από την πραγματική κρίση της βιοποικιλότητας.

Ο Ριτς Γκρένιερ, βιολόγος στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, τόνισε ότι η «αναβίωση» ειδών μπορεί να λειτουργήσει ως ηθικός κίνδυνος, ενθαρρύνοντας την καταστροφή οικοσυστημάτων και την αλόγιστη εκμετάλλευση που προκαλεί ζωικές εξαφανίσεις.

«Τα γενετικά τροποποιημένα ζώα είναι στην καλύτερη περίπτωση προσομοιώσεις», είπε, «όχι αληθινές επιστροφές ειδών».

Η άνθηση της Colossal και τα ‘μεγάλα σχέδια’

Παρά τις αντιδράσεις, η Colossal ανακοίνωσε την Τετάρτη ότι άντλησε επιπλέον 120 εκατ. δολάρια (και για το συγκεκριμένο πρότζεκτ – μεταξύ άλλων) ανεβάζοντας την χρηματιστηριακή της αποτίμησή στα 10,2 δισ. δολάρια.

Ανάμεσα στους επενδυτές της βρίσκονται διασημότητες όπως ο Τομ Μπρέιντι, η Πάρις Χίλτον και ο Τάιγκερ Γούντς, ενώ ο σκηνοθέτης Πίτερ Τζάκσον συμμετέχει ενεργά στην καμπάνια για την αναβίωση του γιγάντιου πτηνού Μοά στη Νέα Ζηλανδία.

Ο Λαμ παρομοίασε τις πρόσφατες εξελίξεις με «μια στιγμή αντίστοιχη της Ντόλι», του διάσημου κλωνοποιημένου προβάτου.

«Κάποιοι θα ισχυριστούν ότι αυτά δεν είναι ντόντο, αλλά κάτι άλλο. Δεν μας ενδιαφέρει πώς θα τα αποκαλέσουν – αρκεί να τα αποκαλούν με κάποιο όνομα. Όσο μεγαλύτερη η συζήτηση, τόσο αυξάνονται οι αριθμοί μας», κατέληξε…