Μπορεί οι φυσητήρες να φαίνονται εντελώς ξένοι προς τον ανθρώπινο κόσμο, αλλά αυτά τα  τεράστια θαλάσσια θηλαστικά που ζουν σε βάθη ωκεανών, έχουν κάτι κοινό με εμάς, σύμφωνα με νέα επιστημονική μελέτη: ο τρόπος με τον οποίο επικοινωνούν παρουσιάζει εντυπωσιακές ομοιότητες με την ανθρώπινη γλώσσα.

Η έρευνα δείχνει ότι ο  δεν ανταλλάσσουν απλώς ήχους, αλλά χρησιμοποιούν ένα εξαιρετικά σύνθετο σύστημα επικοινωνίας. Οι χαρακτηριστικοί «κώδικες» τους – γνωστοί ως codas – αποτελούνται από σειρές σύντομων κλικ. Μέχρι πρόσφατα, αυτά τα κλικ θεωρούνταν απλά μοτίβα. Πλέον, όμως, οι επιστήμονες διαπιστώνουν ότι λειτουργούν σαν ένα είδος «αλφαβήτου», με δομές που θυμίζουν φωνήεντα και κανόνες που παραπέμπουν άμεσα στην ανθρώπινη φωνητική και φωνολογία.

Σύμφωνα με τη μελέτη, που δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Proceedings of the Royal Society B, οι φυσητήρες μπορούν να διαφοροποιούν «φωνήεντα» μεταβάλλοντας τη διάρκεια των κλικ ή το ύψος του τόνου τους, ανεβοκατεβάζοντας δηλαδή τον τόνο τους.  Οι μηχανισμοί αυτοί θυμίζουν τη λειτουργία γλωσσών όπως τα μανδαρινικά ή ακόμα και ευρωπαϊκές γλώσσες, όπου μικρές αλλαγές στον ήχο αλλάζουν το νόημα.

Οι επιστήμονες κάνουν λόγο για «στενές παραλληλίες» με την ανθρώπινη γλώσσα, υποστηρίζοντας ότι πρόκειται για ένα παράδειγμα ανεξάρτητης εξέλιξης: δύο εντελώς διαφορετικά είδη ανέπτυξαν παρόμοιες επικοινωνιακές δομές χωρίς να σχετίζονται άμεσα.

Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί μέρος της δουλειάς του Project CETI, μιας πρωτοβουλίας που επιχειρεί να «αποκωδικοποιήσει» τη γλώσσα των κητωδών, μελετώντας το συγκεκριμένο είδος. Το εγχείρημα συνδυάζει βιολογία, γλωσσολογία και τεχνητή νοημοσύνη, με στόχο να κατανοήσει τι ακριβώς «λένε» αυτά τα ζώα.

Όπως εξηγεί ο δημιουργός του προγράμματος, David Gruber, τα ευρήματα αποτελούν μια υπενθύμιση ότι οι άνθρωποι δεν είναι το μόνο είδος με πολύπλοκη κοινωνική και πολιτισμική ζωή. «Αυτές οι φάλαινες ίσως μεταδίδουν πληροφορίες από γενιά σε γενιά εδώ και εκατομμύρια χρόνια», σημειώνει, τονίζοντας ότι η τεχνολογία απλώς μας επιτρέπει τώρα να αντιληφθούμε μια πολυπλοκότητα που υπήρχε πάντα.

Η μελέτη των φυσητήρων δεν είναι εύκολη υπόθεση. Τα ζώα αυτά μπορούν να καταδύονται για έως και 50 λεπτά σε μεγάλα βάθη αναζητώντας τροφή, ενώ παραμένουν στην επιφάνεια μόλις για λίγα λεπτά. Παρ’ όλα αυτά, είναι σε αυτές τις σύντομες στιγμές που φαίνεται να «συνομιλούν», συχνά φέρνοντας τα κεφάλια τους πολύ κοντά,  μια συμπεριφορά που θυμίζει ανθρώπους που σκύβουν για να μιλήσουν ιδιωτικά.

Αν και στα ανθρώπινα αυτιά οι ήχοι τους μοιάζουν με παραλλαγή του  κώδικα Μορς, οι ερευνητές κατάφεραν, αφαιρώντας τα κενά ανάμεσα στα κλικ, να εντοπίσουν μοτίβα που θυμίζουν έντονα ανθρώπινη ομιλία. Όπως εμείς αλλάζουμε τη θέση των φωνητικών χορδών για να μετατρέψουμε έναν ήχο, έτσι και οι φυσητήρες φαίνεται να «διαμορφώνουν» τα δικά τους ηχητικά σήματα για να αποδώσουν διαφορετικά νοήματα.

Ο γλωσσολόγος Gašper Beguš, επικεφαλής της μελέτης, τονίζει ότι η πολυπλοκότητα αυτή ξεπερνά ό,τι έχει παρατηρηθεί σε άλλα ζώα, όπως οι παπαγάλοι ή οι ελέφαντες. Παρά τις τεράστιες διαφορές στον τρόπο ζωής – οι φυσητήρες  κινούνται σε  μεγάλο εύρος  θαλάσσιου περιβάλλοντος και κοιμούνται κάθετα – παρουσιάζουν κοινωνικές συμπεριφορές που μοιάζουν εκπληκτικά με τις ανθρώπινες: φροντίζουν τα μικρά τους συλλογικά, διαθέτουν «γιαγιάδες» που συμμετέχουν στην ανατροφή και συνεργάζονται ακόμη και στη γέννα.

• Διαβάστε: Ουάσιγκτον / Νεκρή γκρίζα φάλαινα που κολύμπησε σε ποταμό – Γιατί μειώνεται διαρκώς ο πληθυσμός

Επιστήμονες που δεν συμμετείχαν στο πρόγραμμα επιβεβαιώνουν τη σημασία των ευρημάτων. Ο οικολογικός συμπεριφοριστής Mauricio Cantor σημειώνει ότι η επικοινωνία των φυσητήρων  δεν είναι απλώς μια ακολουθία ήχων, αλλά ένα πολυεπίπεδο σύστημα με δομές που αλληλεπιδρούν μεταξύ τους – κάτι που μέχρι σήμερα δεν είχε γίνει πλήρως αντιληπτό.

Το μεγάλο ερώτημα που ανοίγει είναι αν θα μπορέσουμε ποτέ να «καταλάβουμε» πραγματικά αυτές τις φωνές,  ή ακόμη και να επικοινωνήσουμε με τα ζώα, σημειώνει o Guardian. Το Project CETI θέτει έναν φιλόδοξο στόχο: μέσα στα επόμενα πέντε χρόνια να αναγνωρίσει τουλάχιστον 20 διαφορετικά «μηνύματα» που σχετίζονται με βασικές δραστηριότητες, όπως η κατάδυση ή ο ύπνος.

Η πλήρης κατανόηση της γλώσσας των φυσητήρων, παραμένει μακροπρόθεσμος στόχος. Ωστόσο, όπως λέει ο Gruber, δεν είναι πλέον επιστημονική φαντασία. «Είμαστε σαν ένα παιδί δύο ετών που μόλις αρχίζει να μιλά», σημειώνει. «Σε λίγα χρόνια ίσως φτάσουμε στο επίπεδο ενός πεντάχρονου».