Στην Ελλάδα κάθε καλοκαίρι, πέρα από τις φωτιές, έχουμε και τις επετείους των μπλόκων που πονούν. Tο 1944, το πρώτο μπλόκο των Ναζί και των δωσίλογων συνεργατών τους έγινε την άνοιξη, στην Καλογρέζα της Νέας Ιωνίας.
Ακολούθησαν το καλοκαίρι συνεχείς σφαγές στο Δουργούτι (Νέο Κόσμο) με πάνω 200 εκτελεσμένους, η ματωμένη επέτειος ήταν την περασμένη Κυριακή. Τον Ιούλιο είχε σειρά το Περιστέρι, τον Αύγουστο ο Βύρωνας και το μεγαλύτερο και πιο αιματηρό στην Κοκκινιά. Τη Δευτέρα κλείνουν 82 χρόνια.
Ακολούθησαν της Καλλιθέας και του Αιγάλεω στον Σεπτέμβριο, λίγο πριν αποχωρήσουν τα στρατεύματα κατοχής. Φυσικά είχαμε και φρικιαστικά εγκλήματα σε όλη τη χώρα εκείνη την εποχή, στο Δίστομο, στα Γιαννιτσά, στον Χορτιάτη και δεκάδες άλλα. Με κορυφαίο το ολοκαύτωμα στα Καλαβρυτα.
Ο θείος μου Γιώργος Διαμαντόπουλος
Στο μπλόκο του Βύρωνα εκτέλεσαν και τον θείο μου Γιώργο Διαμαντόπουλο. Ηταν ο σύζυγος της αδελφής του πατέρα μου. Είχαν μόλις ένα μήνα παντρεμένοι. Τον ξεχώρισε από το πλήθος και τον κατέδωσε ένας κουκουλοφόρος, όπως γινόταν και στα άλλα μπλόκα.
Εχω μερικές σκόρπιες διηγήσεις από την οικογενειακή συμφορά, αν και, γιαγιά μου, θείες και λοιποί συγγενείς, απέφευγαν να μιλούν. Δεν ήθελαν να θυμούνται.
Γερμανικά στρατεύματα και ταγματασφαλίτες κύκλωσαν τη γειτονιά και κάλεσαν όλους τους άνδρες να συγκεντρωθούν στην πλατεία, στο δημαρχείο. Ο παππούς μου ο Δημήτρης, από την άλλη πλευρά, της μητέρας μου, βγήκε με ένα μπαστούνι και έκανε τον ηλικιωμένο.
Τραγικές στιγμές περνούσαν οι γυναίκες, που είχαν μείνει πίσω, τις είχαν χωρίσει από τους άνδρες. Ακουγαν τις ριπές από τα αυτόματα, αλλά μόνο μετά την αποχώρηση των δολοφόνων μπόρεσαν να τρέξουν για να δουν ποιοι είχαν εκτελεστεί.
Η θεία μου, η αγαπημένη μας Ελλη, διηγείτο ότι δεν είδε τον άντρα της ανάμεσα στους νεκρούς και αναθάρρησε.
Ο νιόπαντρος είχε προσπαθήσει να το σκάσει πηδώντας τη μάντρα του Μορκεντάου, ενός από τα λίγα μη προσφυγικά κτήρια της περιοχής. Ενας χωροφύλακας ή ταγματασφαλίτης, τον πυροβόλησε πισώπλατα. Ηταν 25 ετών ( η φωτογραφία του άρθρου από την τιμητική πλάκα).
Ο άνθρωπος που σώθηκε γιατί λιποθύμησε
Από αυτούς που είχαν στήσει στον τοίχο, ένας σώθηκε. Λιποθύμησε την ώρα της εκτέλεσης και όπως έπεσαν πάνω του οι εκτελεσμένοι, γλίτωσε και τη χαριστική βολή.
Μετά την απελευθέρωση προσελήφθη από τον Δήμο Βύρωνα ως οδοκαθαριστής. Εμενε στην οδό Βουτζά, σε ένα προσφυγικό ακριβώς απέναντι από αυτό της θείας μου της Ελλης, της χήρας Διαμαντόπουλου. Μου είπε κάποια πράγματα τη δεκαετία του 80, αλλά δεν είχε ποτέ συνέλθει από το σοκ.
Το μεγάλο μακελειό έγινε στην Κοκκινιά. Συνολικά 350 αγωνιστές εκτελέστηκαν. Άλλοι 8.000 από τους συγκεντρωθέντες στην πλατεία της Οσίας Ξένης, μεταφέρθηκαν στο στρατόπεδο του Χαϊδαρίου. Από κει 1.200 περίπου κατέληξαν στα κολαστήρια του Άουσβιτς, του Νταχάου, του Μπούχενβαλντ και τα άλλα στρατόπεδα που θαυμάζουν ο Κασιδιάρης και ο Μιχαλολιάκος.
Το ιστορικό κινηματογραφικό Μπλόκο
Τα γεγονότα της Κοκκινιάς μεταφέρθηκαν στον κινηματογράφο από τον Άδωνι Κύρου, στη συγκλονιστική ταινία του 1964 «Το Μπλόκο». Με πρωταγωνιστή τον Μάνο Κατράκη και μία άλλη ομάδα εξαίρετων ηθοποιών (Κώστας Καζάκος, Κώστας Μπακοδήμος, Ξένια Καλογεροπούλου, Αλεξάνδρα Λαδικού, Γιάννης Φέρτης). Απόσπασμα από την ταινία στη συνέχεια.
Ο Κύρου ήταν εξόριστος στο Παρίσι και αξιοποίησε την πρόσκαιρη φιλελευθεροποίηση της εποχής για να μιλήσει για τον δωσολογισμό και την αντίσταση.
Αυτές οι δύο τελευταίες λέξεις ήταν σχεδόν απαγορευμένες μέχρι το 1982, όταν αναγνωρίστηκε επί κυβέρνησης Ανδρέα Παπανδρέου η Εθνική Αντίσταση. Για την ακρίβεια, συντάξεις αντιστασιακών είχαν πάρει οι συνεργάτες των Γερμανών, ενώ οι αντιστασιακοί εκτελούνταν ή σάπιζαν στις φυλακές.
Οι ατιμώρητοι δωσίλογοι – Μια χαρακτηριστική περίπτωση
Ο γερμανοντυμένος Ξενοφών Γιοσμάς, συνεργάτης της γερμανικής ασφάλειας και μέλος των φιλοναζιστικών Ταγμάτων Θανάτου επί κατοχής, είχε ιδρύσει τον «Σύνδεσμο Αγωνιστών και Θυμάτων Εθνικής Αντιστάσεως Βορείου Ελλάδος». Πρόκειται για τον παρακρατικό μηχανισμό που δολοφόνησε το 1963 τον Λαμπράκη στη Θεσσαλονίκη.
Με την απελευθέρωση της Ελλάδας διέφυγε με τα γερμανικά στρατεύματα και κατέληξε στη Βιέννη, όπου συμμετείχε στην τελευταία κατοχική κυβέρνηση Τσιρονίκου, ως υπουργός Προπαγάνδας.
Μετά την ήττα του Χίτλερ υποχρεώθηκε να γυρίσει στην Ελλάδα. Συνελήφθη όντας ήδη καταδικασμένος σε θάνατο, ο βασιλιάς Παύλος του μείωσε την ποινή και το 1952 αφέθηκε ελεύθερος. Το 1960 ήταν παράγοντας στην Τούμπα. Ο «φον Γιοσμάς» είναι χαρακτηριστική περίπτωση, δεν είναι εξαίρεση.
Η δικαιοσύνη, τότε και τώρα
Παρά η συνεργασία με τον κατακτητή αφορούσε το λιγότερο δεκάδες χιλιάδες άτομα, στις δίκες των δωσιλόγων που έγιναν με την απελευθέρωση, ελάχιστοι τιμωρήθηκαν.
Στο μνημειώδες βιβλίο του «Οι δωσίλογοι – Ένοπλη πολιτική και οικονομική συνεργασία στα χρόνια της Κατοχής» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια), ο Μενέλαος Χαραλαμπίδης καταγράφει πολλές εξοργιστικές περιπτώσεις, όπου συνεργάτες, ταγματασφαλίτες, κουκουλοφόροι και δεν συμμαζεύεται, όχι μόνο πέφτουν στα μαλακά, αλλά αποκτούν αξιώματα και κυριαρχούν στη μεταπολεμική Ελλάδα.
Ο ρόλος των δικαστών σε αυτό το όργιο ύβρεως και ατιμωρησίας είναι καθοριστικός. Το άσπρο γίνεται μαύρο, οι θύτες θύματα. Η στρεψοδικία, οι αποφάσεις αυτών των φοβισμένων, υποτελών, ή εξαγορασμένων δικαστών, μοιάζουν σαν δυο σταγόνες νερό με ορισμένες από τις κρίσιμες αποφάσεις της σημερινής ηγεσίας της Δικαιοσύνης. Σε όλα τα πράγματα υπάρχει συνέχεια..
Δεν είναι σύμπτωση η πορεία της χώρας από τότε έχει προδιαγραφεί. Τα εγκλήματα που έμειναν ατιμώρητα στα Καλάβρυτα, στα μαρτυρικά χωριά της Κρήτης ή την Κοκκινιά δεν αποτελούν απλά ανοιχτή πληγή της ιστορίας μας. Την οδηγούν κιόλας.
Ολα τριγύρω αλλάζουνε κι όλο τα ίδια μένουν
Τίποτα δεν έχει αλλάξει, στον τρόπο που κυβερνάται η χώρα από μία χούφτα κυνικών και άπληστων ανθρώπων. Την περιέγραφε στην έκθεση του προς το Κογκρέσο ο Αμερικανός διπλωμάτης Πολ Πόλσον επικεφαλής του κλιμακίου εμπειρογνωμόνων που ήρθε στην Ελλάδα τον χειμώνα του 1947, μιλώντας για την ελληνική κυβέρνηση:
«στόχος της είναι να χρησιμοποιήσει την ξένη βοήθεια ως μέσο για τη διαιώνιση των προνομιών μίας μικρής κλίκας εμπόρων και τραπεζιτών, οι οποίοι αποτελούν την αόρατη εξουσία στην Ελλάδα.
Οι περισσότεροι απ’ αυτούς είναι άνθρωποι πολύ γοητευτικοί, που μιλάνε πολύ καλά τ’ αγγλικά. Είναι πάντοτε πρόθυμοι, όταν πρόκειται να εξυπηρετήσουν την αμερικανική αποστολή για τα δικά τους συμφέροντα.
Η κλίκα αυτή είναι αποφασισμένη να υπερασπίσει με κάθε μέσο τα οικονομικά της συμφέροντα και δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το τι μπορεί να στοιχίσει αυτό στην οικονομία της χώρας».
ΥΓ. Τον Μάρτιο, τιμήσαμε τη μνήμη του Ιταλού αντιφασίστα που εκτελέστηκε στο Μπλόκο της Καλογρέζας, σε συνεργασία με τους συγγενείς του και Ιταλούς προοδευτικούς ανθρώπους. Ελπίζω να καταφέρουμε το ίδιο για τον Μαρτσέλο Μπαραβάλε, τον Ιταλό στρατιώτη που είχε προσχωρήσει στην αντίσταση και εκτελέστηκε στον Βύρωνα, 82 χρόνια πριν.
Διαβάστε: Μπλόκο Καλογρέζας / Μαρτυρίες και συγκίνηση για τον Ιταλό αντιφασίστα που εκτελέστηκε [Βίντεο]
