Σε κλίμα συγκίνησης πραγματοποιήθηκε στα γραφεία της ΕΣΗΕΑ συνέντευξη Τύπου για την επέτειο του Μπλόκου της Καλογρέζας, με τη συμμετοχή του δημάρχου Νέας Ιωνίας Παναγιώτη Μανούρη, ερευνητών και δύο Ιταλών καλεσμένων, συνδικαλιστών και απογόνων του αντιφασίστα αγωνιστή Αντόνιο Πελεγκρίνο.

Κεντρικός στόχος της εκδήλωσης ήταν η ανάδειξη της ιστορικής μνήμης και η αποκατάσταση άγνωστων πτυχών της περιόδου της Κατοχής. Η εκδήλωση οργανώθηκε από τον Δήμο Νέας Ιωνίας και τη συντόνισε ο Στέλιος Κούλογλου.

Ξεκινώντας τη συνέντευξη, ο Στέλιος Κούλογλου έκανε ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη συμβολή των ερευνητών Όλγας Νάση και Παντελή Σταματελόπουλου, οι οποίοι, μέσα από μακρόχρονη έρευνα, κατάφεραν να εντοπίσουν συγγενείς εκτελεσθέντων και να προσκαλέσουν  στην Ελλάδα απογόνους τους.

Όπως τονίστηκε, η ιστορική μνήμη κινδυνεύει να χαθεί, γεγονός που καθιστά τέτοιες πρωτοβουλίες ακόμη πιο αναγκαίες.

Το Μπλόκο και ο δικτάτορας Παπαδόπουλος

Στην τοποθέτησή του, ο δήμαρχος Νέας Ιωνίας υπογράμμισε τη σημασία της διατήρησης της μνήμης για τα γεγονότα της 15ης Μαρτίου 1944, όταν δυνάμεις των Ταγμάτων Ασφαλείας, της χωροφυλακής και των Γερμανών πραγματοποίησαν εκτεταμένες συλλήψεις στην Καλογρέζα.

Αναφέρθηκε ότι:

• Συνελήφθησαν εκατοντάδες κάτοικοι, άνδρες και γυναίκες.
• Περίπου 100 οδηγήθηκαν στο στρατόπεδο Χαϊδαρίου, ενώ άλλοι στάλθηκαν σε στρατόπεδα συγκέντρωσης στη Γερμανία.
• 22 άτομα εκτελέστηκαν στο ρέμα του Ποδονίφτη.

Ο δήμαρχος σημείωσε ότι η επιχείρηση εντασσόταν στα αντίποινα των κατοχικών αρχών, σε μια περίοδο έντονης δράσης της Αντίστασης. Παράλληλα, αναφέρθηκε σε μαρτυρίες της εποχής που καταγράφουν τόσο τη βιαιότητα των εκτελέσεων όσο και μεμονωμένες περιπτώσεις αξιωματικών που αρνήθηκαν να συμμετάσχουν.

Ιδιαίτερη αίσθηση προκάλεσε η επισήμανση ότι για τα γεγονότα του μπλόκου ελάχιστοι τιμωρήθηκαν μεταπολεμικά, ενώ αρκετοί από τους εμπλεκόμενους αθωώθηκαν ή έτυχαν χάριτος. Και ότι ανάμεσα στους συνεργάτες των Γερμανών ήταν ο μετέπειτα δικτάτορας Γεώργιος Παπαδοπουλος. Ολόκληρη η ομιλία του σε διπλανές στήλες.

Ο Αντόνιο Πελεγκρίνο: από κατακτητής σε αντιστασιακός

Κεντρικό πρόσωπο της εκδήλωσης ήταν ο Ιταλός στρατιώτης Αντόνιο Πελεγκρίνο, ο οποίος, μετά την ιταλική ανακωχή του 1943, λιποτάκτησε και εντάχθηκε στην ελληνική Αντίσταση. Η ερευνήτρια Ολγα Νάσση σκιαγράφησε τη φυσιογνωμία του:

• Προερχόταν από φτωχή αγροτική οικογένεια της νότιας Ιταλίας.
• Υπηρετούσε στη Guardia di Finanza.
• Μετά την κατάρρευση του ιταλικού στρατού, επέλεξε να ενταχθεί στις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ.

Συνελήφθη κατά το Μπλόκο της Καλογρέζας και εκτελέστηκε μαζί με Έλληνες αγωνιστές. Σύμφωνα με μαρτυρίες, η τελευταία του κραυγή ήταν υπέρ της Καλογρέζας, γεγονός που τον καθιέρωσε συμβολικά ως «δικό τους άνθρωπο» για την τοπική κοινωνία. (σε διπλανές στήλες η ομιλία της)

Παρεμβάσεις Ιταλών καλεσμένων

Οι Ιταλοί προσκεκλημένοι, μεταξύ των οποίων συγγενής του Πελεγκρίνο και συνδικαλιστής από την Ιταλική Γενική Συνομοσπονδία, υπογράμμισαν τη σημασία της αντιφασιστικής μνήμης ως κοινού ευρωπαϊκού τόπου.

Τόνισαν ότι:

• Ο αντιφασιστικός αγώνας αποτέλεσε τη βάση για τα σύγχρονα δημοκρατικά δικαιώματα στην Ευρώπη.
• Η μνήμη δεν είναι τελετουργική, αλλά πολιτική πράξη.
• Η αλληλεγγύη των εργαζομένων υπερβαίνει τα εθνικά σύνορα.

Έκαναν επίσης αναφορά στις εργατικές κινητοποιήσεις στην Ιταλία το 1943, οι οποίες συνέβαλαν στην πτώση του φασιστικού καθεστώτος του Μουσολίνι. (σε διπλανές στήλες οι ομιλίες τους)

Μνήμη, δικαιοσύνη και ιστορικά κενά

Στη διάρκεια της συζήτησης επισημάνθηκε ότι πολλά αρχεία της περιόδου – τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Ιταλία – παραμένουν ελλιπή ή μη προσβάσιμα. Οι ομιλητές υπογράμμισαν την ανάγκη:

• Να ανοίξουν τα αρχεία της αστυνομίας και της χωροφυλακής.
• Να ενισχυθεί η ιστορική έρευνα χωρίς πολιτικές σκοπιμότητες.
• Να αποδοθεί δικαιοσύνη σε επίπεδο ιστορικής αλήθειας, έστω και καθυστερημένα.

Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στο γεγονός ότι η μη απόδοση ευθυνών μετά τον πόλεμο συνέβαλε στη διαιώνιση φαινομένων αυταρχισμού στις επόμενες δεκαετίες.

Η εκδήλωση κατέληξε με την επισήμανση ότι η διατήρηση της ιστορικής μνήμης δεν αφορά μόνο το παρελθόν, αλλά και το παρόν. Όπως τόνισε ο Στέλιος Κούλογλου, η άνοδος της ακροδεξιάς σε πολλές χώρες καθιστά αναγκαία την επαναφορά των αξιών της Αντίστασης: ελευθερία, ειρήνη και κοινωνική δικαιοσύνη.

Παράλληλα, ανακοινώθηκε η πρόθεση για περαιτέρω συνεργασίες μεταξύ ελληνικών και ιταλικών φορέων, καθώς και η συνέχιση της έρευνας για άλλους Ιταλούς αντιστασιακούς που εκτελέστηκαν στην Ελλάδα.