Οι νεοναζί —δεν υπάρχει λόγος να χρησιμοποιούμε ευφημισμούς— μόλις πέτυχαν μια μεγάλη εκλογική νίκη σε μια αναμέτρηση στη Γερμανία που αντιστοιχεί, σε γενικές γραμμές, σε εκλογές πολιτείας στις ΗΠΑ. Ο κορυφαίος νεοναζί της Αμερικής —και πάλι, δεν υπάρχει λόγος για ευφημισμούς— συνεχάρη το AfD (στα γερμανικά) για το αποτέλεσμα και, ως ανταπόδοση, έλαβε τις «ευχαριστίες για την υποστήριξή σας» από τον επικεφαλής υποψήφιο του AfD.

Τις επόμενες ημέρες και εβδομάδες θα υπάρξουν πολλές αναλύσεις για τα αποτελέσματα και τις συνέπειές τους από ανθρώπους οι οποίοι, σε αντίθεση με εμένα, γνωρίζουν κάτι για τη γερμανική πολιτική. Προς το παρόν, επιτρέψτε μου να κάνω κάτι πιο περιορισμένο και να γράψω για το τι μπορεί να μας διδάξει η εκλογική αναμέτρηση στη Σαξονία-Άνχαλτ σχετικά με την πολιτική οικονομία των ΗΠΑ.

Ας μιλήσουμε, λοιπόν, για την Αμερική: Το Make America Great Again σήμαινε διαφορετικά πράγματα για διαφορετικούς ανθρώπους — ο ρατσισμός, φυσικά, αποτελούσε βασικό συστατικό του. Αλλά στο μυαλό του Ντόναλντ Τραμπ σήμαινε επίσης ξεκάθαρα την προσπάθεια να επιστρέψουν οι «ανδρικές» θέσεις εργασίας. Θα το πετύχαινε επιβάλλοντας δασμούς για να εξαλείψει τα εμπορικά ελλείμματα, τα οποία, στη συγκεχυμένη εκδοχή των οικονομικών που έχει στο μυαλό του, σημαίνουν ότι οι ΗΠΑ κάνουν τεράστια «δώρα» στις πλεονασματικές χώρες. Και αυτό, με τη σειρά του, θα οδηγούσε σε μια τεράστια αναγέννηση της απασχόλησης στη μεταποίηση στις ΗΠΑ.

Γιατί έχει σημασία η Γερμανία σε αυτή την ιστορία; Επειδή, τόσο από την άποψη των εμπορικών ισοζυγίων όσο και από την άποψη της μεταποίησης, η Γερμανία είναι ουσιαστικά η αντι-Αμερική. Ενώ εμείς πράγματι έχουμε μεγάλα εμπορικά ελλείμματα, η Γερμανία καταγράφει τεράστια πλεονάσματα. Και ενώ η Γερμανία, όπως κάθε άλλη προηγμένη οικονομία, έχει δει το μερίδιο της μεταποίησης στην απασχόληση να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, παραμένει περισσότερο βιομηχανική χώρα απ’ ό,τι είναι οι Ηνωμένες Πολιτείες από τη δεκαετία του 1980 και μετά.

Πράγματι, σε σχέση με το μέγεθος της οικονομίας της, η Γερμανία καταγράφει εμπορικά πλεονάσματα και διατηρεί απασχόληση μεγάλης κλίμακας στη μεταποίηση σε βαθμό που ξεπερνά κατά πολύ ακόμη και τα πιο τρελά όνειρα των Trumponomics.

Και τίποτε από όλα αυτά δεν φαίνεται να κάνει την παραμικρή διαφορά στη δυσαρέσκεια που βρίσκεται στη βάση του δεξιού εξτρεμισμού και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού.

Ας αρχίσουμε από το εμπόριο:

Οι ΗΠΑ, όπως τονίζει διαρκώς ο Τραμπ, αγοράζουν σταθερά περισσότερα πράγματα από άλλες χώρες απ’ όσα αγοράζουν εκείνες από εμάς. Στο μυαλό του αυτό σημαίνει ότι μας εκμεταλλεύονται — σε αντίθεση με το ότι προσελκύουμε μεγάλες εισροές ξένων επενδύσεων, κάτι που, ως καθαρά λογιστικό ζήτημα, συνεπάγεται αναγκαστικά ότι έχουμε εμπορικά ελλείμματα. Σε κάθε περίπτωση, όμως, οι Γερμανοί θα έπρεπε να αισθάνονται ικανοποιημένοι με τον εαυτό τους επειδή καταγράφουν μεγάλα εμπορικά πλεονάσματα και, επομένως, εκμεταλλεύονται τον υπόλοιπο κόσμο, σωστά;

Κατά κάποιον τρόπο, δεν αισθάνονται έτσι.

Το μεγάλο εμπορικό έλλειμμα των ΗΠΑ στα μεταποιημένα προϊόντα πράγματι σημαίνει ότι έχουμε λιγότερες θέσεις εργασίας στη μεταποίηση απ’ όσες θα είχαμε αν αυτό το εμπόριο ήταν ισοσκελισμένο. Ο Ρόμπερτ Λόρενς του Peterson Institute for International Economics εκτιμά ότι η εξάλειψη του ελλείμματος θα αύξανε το μερίδιο της μεταποίησης στη συνολική απασχόληση από 7,9% σε 9,7%, αποτέλεσμα παρόμοιο με τους δικούς μου πρόχειρους υπολογισμούς. Αντίστοιχα, η Γερμανία, με τα μεγάλα πλεονάσματά της στα μεταποιημένα προϊόντα, έχει σχετικά υψηλότερο ποσοστό απασχόλησης στη μεταποίηση επί της συνολικής απασχόλησης.

Ακόμη και η Γερμανία έχει σταδιακά «αποβιομηχανοποιηθεί», αλλά ακόμη και σήμερα παραμένει περισσότερο βιομηχανική χώρα, αν το μετρήσουμε με βάση το πού βρίσκονται οι θέσεις εργασίας, απ’ ό,τι υπήρξαν οι Ηνωμένες Πολιτείες τουλάχιστον τα τελευταία 35 χρόνια. Την προστάτευσε αυτό από την πικρία και τον πολιτικό εξτρεμισμό που πολλοί Αμερικανοί παρατηρητές αποδίδουν στην αποβιομηχάνιση; Προφανώς όχι.

Ένας τρόπος, λοιπόν, να σκεφτούμε την πολιτική οικονομία του ζητήματος είναι ο εξής. Η οικονομική συνιστώσα του MAGA θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένα σχέδιο —ή ίσως ως η ιδέα ενός σχεδίου— για να γίνει η αμερικανική οικονομία περισσότερο όπως ήταν τη δεκαετία του 1950, όταν δεν είχαμε εμπορικά ελλείμματα και πολύ περισσότεροι άνδρες εργάζονταν στη βιομηχανία.

Αλλά αυτό θα μπορούσε επίσης να περιγραφεί ως η ιδέα ενός σχεδίου για να γίνει η Αμερική περισσότερο σαν τη Γερμανία. Και αυτό που δείχνουν τα αποτελέσματα στη Σαξονία-Άνχαλτ είναι ότι, ακόμη κι αν ένα τέτοιο σχέδιο έφερνε τα αποτελέσματα που υπόσχεται —κάτι που δεν θα έκανε—, ελάχιστα ή και καθόλου θα συνέβαλλε στη μείωση της δυσαρέσκειας που οδηγεί σε πολιτική ριζοσπαστικοποίηση.

Θα πρέπει να αναφέρω ακόμη ένα δίδαγμα από τη νίκη του AfD, το οποίο με κάνει να επανεξετάσω ορισμένες από τις δικές μου πεποιθήσεις.

Πολλοί Αμερικανοί παρατηρητές, μεταξύ των οποίων και εγώ, έχουμε δώσει ιδιαίτερη έμφαση στο πρόβλημα των περιοχών που έχουν «μείνει πίσω» — αγροτικές περιοχές και μικρές πόλεις τις οποίες προσπέρασε η άνοδος της οικονομίας της γνώσης, καθώς αυτή έτεινε να ευνοεί τις μεγάλες μητροπολιτικές περιοχές με υψηλό μορφωτικό επίπεδο. Αυτές οι οικονομικά περιθωριοποιημένες περιοχές έχουν πληγεί ιδιαίτερα από τη μείωση της απασχόλησης μεταξύ των ανδρών που βρίσκονται στην κύρια παραγωγική ηλικία, μια μείωση που με τη σειρά της συνδέεται τόσο με κοινωνικά προβλήματα όσο και με την ισχυρή υποστήριξη προς τον Τραμπ και, γενικότερα, προς πολιτικούς της σκληρής Δεξιάς.

Για πολλά χρόνια ήταν συνηθισμένο να αντιμετωπίζουμε την πρώην Ανατολική Γερμανία, στην οποία ανήκει και η Σαξονία-Άνχαλτ, ως ένα από τα πολλά ευρωπαϊκά αντίστοιχα αυτού που οι Austin, Glaeser και Summers αποκάλεσαν «Eastern Heartland». Πράγματι, η Ανατολική Γερμανία, η οποία κάποτε είχε σχεδόν πλήρη απασχόληση μεταξύ των ανδρών εργάσιμης ηλικίας, πέρασε μετά τη γερμανική επανένωση μια παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία πολλοί άνδρες δεν εργάζονταν.

Αλλά αυτή η ιστορία έχει πλέον ξεπεραστεί εδώ και πολύ καιρό. Οι κάτοικοι της πρώην Λαοκρατικής Δημοκρατίας της Γερμανίας (DDR) εξακολουθούν να θεωρούν ότι βρίσκονται σε οικονομικά μειονεκτική θέση και τα εισοδήματά τους είναι κάπως χαμηλότερα από τον εθνικό μέσο όρο — αν και, απ’ όσο μπορώ να διαπιστώσω, όχι τόσο χαμηλά σε σχετικούς όρους όσο εκείνα των φτωχότερων πολιτειών των ΗΠΑ. Σε κάθε περίπτωση, όμως, η εικόνα της Ανατολικής Γερμανίας ως μιας περιοχής σε βαθιά οικονομική ύφεση δεν ανταποκρίνεται πλέον στα πραγματικά δεδομένα.

Ποιο είναι, λοιπόν, το συμπέρασμα αυτής της ανάλυσης; Κυρίως είναι ένα αρνητικό συμπέρασμα: Οι απλοϊκοί οικονομικοί παράγοντες δεν εξηγούν τη στροφή προς τον φασισμό στη Γερμανία. Και τα Trumponomics, ακόμη κι αν λειτουργούσαν —κάτι που δεν συμβαίνει— δεν θα έβαζαν τέλος στη δυσαρέσκεια που τροφοδοτεί το δικό μας αυταρχικό κίνημα.

Πηγή: Paul Krugman – Substack – Μετάφραση: kreport.gr