Παρακολούθησα το NAZA, τη νέα δουλειά των ισραηλινών δημιουργών Γιουβάλ Αμπραχάμ και Ρέιτσελ Ζορ για τη γενοκτονία στη Γάζα, και ομολογώ ότι εντυπωσιάστηκα κυρίως για την αυθεντικότητα και ειλικρίνεια που καταγράφει καταστάσεις.

Δεν είδα, όπως θα περίμενε κανείς, εικόνες από ισοπεδωμένα οικοδομικά τετράγωνα. Ούτε σκηνές από εκατόμβες νεκρών ή τραυματισμένων αμάχων στις οποίες υπήρξα αυτόπτης μάρτυρας όταν την επισκέφθηκα στη διάρκεια των ισραηλινών βομβαρδισμών το 2009.

Δεν άκουσα μαρτυρίες παλαιστίνιων γιατρών, εκκλήσεις για να σπάσει το εμπάργκο προκειμένου να φτάσει η ανθρωπιστική βοήθεια, ή ακόμη τον σπαραγμό μιας μάνας για την απώλεια του παιδιού της.

Η σκηνοθετική προσέγγιση των δημιουργών είναι ασκητική, σχεδόν απογυμνωμένη από κάθε ίχνος συναισθηματικού εντυπωσιασμού. Το μεγαλύτερο μέρος του ντοκιμαντέρ διαδραματίζεται τη νύχτα, σε σκοτεινές ταράτσες του Τελ Αβίβ.  Στο βάθος, τα φώτα της πόλης, η κανονικότητα της καθημερινότητας, η απόλυτη ησυχία δημιουργούν μια ανατριχιαστική αντίθεση με τα όσα περιγράφονται.

Το ΝΑΖΑ, που στα εβραϊκά σημαίνει «παράπλευρες απώλειες», δείχνει πώς αυτή η ορολογία στο έγκλημα κατά της Γάζας δεν υποδηλώνει απλά μια στρατιωτική παράμετρο που έχει εισαχθεί από την 11^η Σεπτεμβρίου με την έναρξη των (δήθεν) ανθρωπιστικών πολέμων, αλλά κάτι πολύ χειρότερο. Το ΝΑΖΑ είναι ο μαθηματικός υπολογισμός των αμάχων που το αλγοριθμικό σύστημα των ισραηλινών δυνάμεων θεωρεί αποδεκτό να εξοντωθούν.

Αυτό προκύπτει από τις αφηγήσεις εικοσιτεσσάρων στελεχών των IDF και των μυστικών υπηρεσιών, που εμφανίζονται ως  σκοτεινές σιλουέτες προφανώς για να μην ταυτοποιηθούν, μιλούν ανώνυμα και με αλλοιωμένες φωνές. Έτσι αφηγούνται τη χρήση του συστήματος τεχνητής νοημοσύνης Lavender για την αυτόματη δημιουργία καταλόγων με στόχους που θα έπρεπε να πληγούν και για τα όρια των ανθρώπινων παράπλευρων απωλειών.

Ακόμη πιο εφιαλτική είναι η αποκάλυψη για το πώς τα συστήματα γεωεντοπισμού κινητών τηλεφώνων χρησιμοποιούνται για να ειδοποιήσουν τις ισραηλινές δυνάμεις πότε ένας στόχος επιστρέφει στο σπίτι του, ώστε το πλήγμα να γίνει εκεί, γνωρίζοντας εκ των προτέρων ότι μαζί του θα εξοντωθεί ολόκληρη η οικογένειά του και συγκάτοικοι στην ίδια οικοδομή.

Διαβάστε: ΝΑΖΑ / Γιατί το ντοκιμαντέρ προκάλεσε τόσο μεγάλη συσπείρωση στο Ισραήλ – Η μιντιακή αφωνία για τη Γάζα

Για στόχους χαμηλής βαθμίδας της Χαμάς, οι διαδικασίες προέβλεπαν την αποδοχή ως παράπλευρων απωλειών περίπου 20 αμάχων. Για υψηλόβαθμα στελέχη, το όριο μπορούσε να ανέλθει σε εκατοντάδες αμάχους.

Αυτό που συγκλονίζει, κοντολογίς, είναι πως η τεχνητή νοημοσύνη και τα συστήματα μαζικής παρακολούθησης έχουν μετατρέψει τους βομβαρδισμούς σε μια βιομηχανοποιημένη διαδικασία, ή καλύτερα γραφειοκρατία θανάτου, που καταρρίπτει την ισραηλινή προπαγάνδα περί δήθεν δικαιώματος στην  αυτοάμυνα και θυμίζει εν πολλοίς τις πρακτικές των ναζί.

Παραθέτω μερικά αποσπάσματα από τις αφηγήσεις όπως τα κατέγραψα στη διάρκεια της προβολής. «Είναι πιο εύκολο να σκοτώνεις ανθρώπους όταν το κάνεις μέσα από μια οθόνη».

«Γνωρίζαμε τα πάντα. Παρακολουθούσαμε τα κινητά τηλέφωνα. Γνωρίζαμε ότι το σπίτι που θα βομβαρδίζαμε είναι γεμάτο παιδιά. Ακούγαμε τα μωρά να κλαίνε, κι όμως διέταζαν την επίθεση».

Ένας άλλος περιγράφει τη χρήση αυτής της παρακολούθησης σε ένα 12χρονο κορίτσι:

«Χακάρεις το τηλέφωνό της και μετά τη σκοτώνεις».

Ενδιαφέρον έχει και η αντίληψη που έχουν οι ίδιοι οι συνεντευξιαζόμενοι στρατιωτικοί για ό,τι έχουν πράξει. Ακούγονται να μιλούν για ανθρώπινες ζωές σαν να πρόκειται για «κουκκίδες» σε οθόνη, για ένα video game ή μια καθημερινή δουλειά γραφείου. Κάποιοι δηλώνουν απλά «μικρά γρανάζια» του μηχανισμού, άλλος νιώθει υπερήφανος και άλλος ενοχές, ενώ ένας, όταν ερωτάται ευθέως αν θεωρεί πως το Ισραήλ διαπράττει γενοκτονία, απαντά χωρίς δισταγμό: «Ναι. Απόλυτα».

Άλλος πάλι ανακαλεί μια επίσκεψη στους τόπους-σύμβολα του Ολοκαυτώματος όταν ήταν νεαρός, ενθυμούμενος που αναρωτιόταν τότε πώς ο γερμανικός λαός μπορούσε να ενεργεί με αυτόν τον τρόπο, για να αναλογιστεί στη συνέχεια το παρόν: «Συνεχίζω να βλέπω τους ναζί ως το κακό… αλλά αυτό τι σημαίνει ότι είμαι εγώ;».

Το NAZA δεν είναι απλώς ένα εξαιρετικά τεκμηριωμένο δημοσιογραφικό ντοκουμέντο. Είναι ένα αμείλικτο κατηγορώ απέναντι στην απανθρωποποίηση, στη μετατροπή της ανθρώπινης ζωής σε στατιστική μεταβλητή. Το γεγονός ότι αυτή η αποκάλυψη έρχεται από τα σπλάχνα της ίδιας της ισραηλινής κοινωνίας, από δύο δημιουργούς, τον Γιουβάλ Αμπραχάμ και την Ρέιτσελ Ζορ, που ρισκάρουν τα πάντα για να γίνουν αυτόπτες μάρτυρες της αλήθειας, για να υπερασπιστούν πανανθρώπινες αξίες, προσδίδει στην ταινία μια τεράστια πολιτική και ηθική βαρύτητα.

Όπως είπαν, άλλωστε, σε μια συνέντευξή τους στο Flix «εμάς δεν μπορεί κανείς να μας κατηγορήσει για αντισημιτισμό. Το Ολοκαύτωμα δεν μπορεί να είναι ένα ιστορικό κειμήλιο που προστατεύει το Ισραήλ από κάθε κριτική. Πρέπει να λειτουργεί ως μάθημα για το παρόν… Και σκέφτομαι πώς θα γιατρέψουμε το συλλογικό τραύμα μας, τις ενοχές μας όταν συνειδητοποιήσουμε τι κάναμε; Όταν μάς ρωτήσουν οι επόμενες γενιές “οι Γερμανοί δεν ήξεραν. Εσείς όμως;”».

Διαβάστε: «Naza» / Οι Ισραηλινοί Γιουβάλ Άμπραχαμ και Ρέιτσελ Σορ αποκωδικοποιούν το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ

Φεύγοντας από την αίθουσα, η σιωπή είναι το μόνο που απομένει, μαζί με την αίσθηση ότι μόλις γίναμε μάρτυρες μιας από τις πιο σκοτεινές σελίδες της σύγχρονης ιστορίας.

*Ο Παύλος Νεράντζης είναι δημοσιογράφος και παραγωγός ντοκιμαντέρ, διδάκτωρ του Τμήματος Δημοσιογραφίας και ΜΜΕ του ΑΠΘ, συγγραφέας του βιβλίου «Η αλήθεια βομβαρδίζεται. Τα ΜΜΕ και ο πόλεμος με το βλέμμα ενός πολεμικού ανταποκριτή».