Η Κλιματική Αλλαγή, ανεξάρτητα από το αν κάποιοι διαφωνούν με την ύπαρξή της, κάνει όλο και συχνότερα αισθητή την παρουσία της στον πλανήτη. Την ώρα που η Ανατολή μαστίζεται από ξηρασία, η Δύση πλήττεται από καταστροφικές πλημμύρες.

Ειδικότερα στη ΝΑ Ευρώπη και στη δική μας Μεσογειακή περιοχή, η Κλιματική Αλλαγή εμφανίζει το καταστροφικό της πρόσωπο με συχνή εναλλαγή ξηρών και υγρών περιόδων.

Που σημαίνει ότι τα ιδιαίτερα θερμά και ξηρά καλοκαίρια τα δάση πλήττονται από καταστροφικές πυρκαγιές και οι ευάλωτες υδατικά περιοχές λόγω αστικής, αγροτικής ή τουριστικής ανάπτυξης πλήττονται από λειψυδρία.

Ενώ τους υγρούς χειμώνες, οι ίδιες περιοχές πλήττονται από εκτεταμένες καταστροφικές πλημμύρες.

Η περιοχή μας, δηλαδή, χαρακτηρίζεται από πολύ νερό τον χειμώνα, το οποίο κατακλύζει τις χαμηλές περιοχές και καταστρέφει τη φύση, το ζωικό κεφάλαιο και τις περιουσίες. Και το οποίο, τελικά, χάνεται στη θάλασσα. Καθώς δεν υπάρχουν εγγειοβελτιωτικά έργα για τη συγκράτησή του, ούτε όμως και αντιπλημμυρικά έργα για την έγκαιρη ανάσχεση και τον μετριασμό των καταστροφικών πλημμυρικών απορροών στις χαμηλές περιοχές.

Και από την άλλη, η περιοχή μας χαρακτηρίζεται από απουσία νερού τα θερμά και ξηρά καλοκαίρια, τότε που οι ανάγκες σε νερό λόγω αγροτικής, αστικής και τουριστικής ανάπτυξης μεγιστοποιούνται, καθώς δεν υπάρχουν έργα εκταμίευσης και αποθήκευσης μέρους του πλεονάζοντος νερού που εμφανίζεται με τη μορφή των πλημμυρικών απορροών.

Εκείνο που χαρακτηρίζει επίσης τη δική μας Μεσογειακή περιοχή και κάνει την Κλιματική Αλλαγή να γίνεται ακόμη πιο καταστροφική, είναι ότι υπάρχει συνέργεια μεταξύ των αλλεπάλληλων φυσικών καταστροφών. Η μια καταστροφή, δηλαδή, επιδεινώνει τις άλλες.

Γι’ αυτό και οι φυσικές καταστροφές που προκαλούνται λόγω Κλιματικής Αλλαγής ονομάζονται «συνδυασμένες καταστροφές», (compound hazards).

Οι δασικές πυρκαγιές το καλοκαίρι προκαλούν τη διάβρωση και την ερημοποίηση του εδάφους στις ανάντη ορεινές περιοχές. Με συνέπεια αφενός μεν να μην ευνοείται ο εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφορέων κατά την υγρή περίοδο και αφετέρου να μην επιτυγχάνεται και η επιθυμητή ανάσχεση και καθυστέρηση των πλημμυρικών απορροών, με αποτέλεσμα την επιδείνωση των πλημμυρικών καταστροφών  στα κατάντη πεδινά.

Οι δασικές πυρκαγιές, δηλαδή, επιδεινώνουν τα προβλήματα λειψυδρίας και συγχρόνως γίνονται αιτία για ακόμη μεγαλύτερες πλημμυρικές καταστροφές.

Τι οφείλει να κάνει μια Πολιτεία που έχει ως στόχο την προστασία τόσο των πολιτών, της περιουσίας τους και του ζωικού τους κεφαλαίου, όσο όμως και του φυσικού περιβάλλοντος απέναντι σε αυτές τις συνδυασμένες φυσικές καταστροφές;

Εκείνο που στοιχειωδώς οφείλει να κάνει ένα κράτος πρόνοιας είναι να εφαρμόσει δημόσιες πολιτικές και να σχεδιάσει δημόσια έργα πρόληψης των φυσικών καταστροφών και μετριασμού των συνεπειών τους.

Συγκεκριμένα:

1. Να εφαρμόσει πολιτικές και να σχεδιάσει έργα πρόληψης των δασικών πυρκαγιών, καθώς και αναδάσωσης, εκ των υστέρων, των καμένων περιοχών στα ορεινά. Ώστε η δασοκάλυψη και η φυτοκάλυψη να συνεχίσουν να λειτουργούν σαν φυσικά εμπόδια για τις πλημμυρικές απορροές, αλλά και σαν μέσα για τον εμπλουτισμό των υδροφορέων.
2. Να σχεδιάσει μικρά και προσαρμοσμένα στη φύση δημόσια έργα ανάσχεσης και καθυστέρησης των πλημμυρικών αιχμών, με σειρά αναβαθμών και μικρών ξύλινων, πέτρινων ή και χωμάτινων φραγμάτων, ώστε και να μειωθεί το μέγεθος και η ένταση των πλημμυρικών κυμάτων που θα φτάσουν στις κατοικημένες περιοχές, αλλά και να συνεχίσει ο εμπλουτισμός των υπόγειων υδροφορέων με το νερό από τις πλημμυρικές απορροές.
3. Συμπληρωματικά και σε συνεργασία με τα έργα ορεινής υδρονομίας, θα πρέπει να σχεδιαστούν και αντιπλημμυρικά έργα στα πεδινά, για τον καθαρισμό και την διάνοιξη/διεύρυνση της κοίτης των ποταμών και των χειμάρρων, για την εκτόνωση των πλημμυρικών απορροών σε λεκάνες εκτόνωσης και για τη διευθέτηση των ρεμάτων εντός αστικών περιοχών, αποκαθιστώντας υπογειοποιημένα ρέματα και εφαρμόζοντας τις γνωστές και σαν λύσεις που βασίζονται στη φύση, (Nature based Solutions).

Τι από όλα αυτά κάνει επτά, σχεδόν, χρόνια τώρα η κυβέρνηση Μητσοτάκη;

1. Έχει καταργήσει κάθε έργο πρόληψης των δασικών πυρκαγιών και μετριασμού των συνεπειών τους, εφαρμόζοντας μόνο μέτρα εκ των υστέρων καταστολής. Έχει αναβαθμίσει, δηλαδή, την πυρόσβεση ως το μοναδικό μέσον για την αντιμετώπιση των πυρκαγιών.
2. Ιδιωτικοποιεί τις καμένες δασικές περιοχές, εκχωρώντας τες σε επιχειρηματικά συμφέροντα είτε για ξενοδοχειακές, είτε και για ενεργειακές επενδύσεις. Αφού, όπως δήλωσε χαρακτηριστικά ο ίδιος ο πρωθυπουργός, «τα δάση κάποτε θα καούν». Και αφού, όπως και πάλι ο ίδιος επέμεινε, οι ιδιώτες προστατεύουν καλύτερα τη φύση από ό,τι το δημόσιο. Μια πολιτική που συμβάλλει, εκτός των άλλων, και στην εγκατάλειψη και την ερημοποίηση της υπαίθρου.
3. Δεν σχεδιάζει έργα ορεινής υδρονομίας για την ανάσχεση των πλημμυρικών φαινομένων και για τον εμπλουτισμό των υδροφορέων, με τη δικαιολογία ότι οι δασικές υπηρεσίες, τις οποίες συνεχίζει να υποβαθμίζει σε πόρους και προσωπικό, δεν ανήκουν στις περιφέρειες που σχεδιάζουν τα αντίστοιχα έργα και συνεπώς δεν συνεργάζονται με αυτές. Η πρότασή μας προς την περιφέρεια Κ. Μακεδονίας, να συνάψει μνημόνιο συνεργασίας με τις δασικές υπηρεσίες για τον ολοκληρωμένο σχεδιασμό της αντιπλημμυρικής προστασίας από τα ανάντη μέχρι τα κατάντη της Λεκάνης Απορροής, μάλλον έπεσε βαριά σε μια περιφέρεια που τα τελευταία χρόνια απλώς εφαρμόζει την κυβερνητική πολιτική και δεν αναλαμβάνει αυτοδιοικητικές πρωτοβουλίες.
4. Σχεδιάζει αποσπασματικά και κατακερματισμένα έργα, εκτός πνεύματος ολοκληρωμένης αντιπλημμυρικής προστασίας σε επίπεδο Λεκάνης Απορροής, εντοπισμένα μόνο στις χαμηλές κατοικημένες περιοχές. Τα έργα αυτά, από μόνα τους και χωρίς τη συνέργεια των έργων στα ανάντη ορεινά της υδρολογικής λεκάνης, δεν μπορούν να είναι αποτελεσματικά.
5. Υποβαθμίζει συνεχώς τους πόρους που κατευθύνονται σε έργα προσαρμογής στις συνθήκες της Κλιματικής Αλλαγής. Μια ματιά στην κατανομή και την απορρόφηση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, το οποίο μας δόθηκε ακριβώς για τον σκοπό αυτόν, μαρτυρεί ότι η μερίδα του λέοντος των πόρων του Ταμείου κατευθύνθηκε στον ιδιωτικό τομέα και συγκεκριμένα στις ολιγοπωλειακές μεγάλες επιχειρήσεις που συστηματικά ευνοούνται από την κυβέρνηση. Μόνο που η Βιώσιμη Ανάπτυξη, στην οποία ορκίζεται επικοινωνιακά η κυβέρνηση Μητσοτάκη, προϋποθέτει Κοινά, δηλαδή δημόσια και όχι ιδιωτικοποιημένα Φυσικά Αγαθά.
6. Αναθέτει τον σχεδιασμό για τη διαχείριση του νερού σε ιδιωτικές εταιρείες, όπως στη Θεσσαλία μετά τις πλημμυρικές καταστροφές. Καταστρατηγώντας και πάλι την αρχή της Βιώσιμης Ανάπτυξης, που θέλει το Νερό δημόσιο αγαθό και τη διαχείρισή του να υλοποιείται με δημόσιες πολιτικές και δημόσια έργα.
7. Εξακολουθεί, ακόμη και σήμερα, να σχεδιάζει έργα αντιπλημμυρικής προστασίας με υδρολογικά δεδομένα προ της εποχής της Κλιματικής Αλλαγής. Εξακολουθεί, δηλαδή, να σχεδιάζει έργα αναποτελεσματικά και να σπαταλά εκατομμύρια ευρώ ουσιαστικά σε πελατειακές και κομματικές εξυπηρετήσεις. Αφού τα έργα αυτά σε κάθε πλημμύρα καταστρέφονται, για να υποσχεθούν στο πελατειακό τους κοινό και πάλι την κατασκευή των ίδιων αναποτελεσματικών έργων. Λεφτά υπάρχουν, δηλαδή, αλλά μόνο για έργα βιτρίνας και για εξυπηρέτηση πελατειακών και κομματικών συμφερόντων.
8. Η λειψυδρία αντιμετωπίζεται με την αύξηση της τιμής του νερού της ύδρευσης. Καμία προληπτική δημόσια πολιτική και κανένα δημόσιο έργο εξοικονόμησης νερού δεν αντικαθιστά τη μετάθεση του κόστους της λειψυδρίας στον ίδιο τον πολίτη.
9. Και τέλος, το μέτρο που έχει υποκαταστήσει όλον αυτόν τον κύκλο των δημόσιων παρεμβάσεων που είτε έχουν καταργήσει εντελώς, είτε έχουν υποβαθμίσει σε βαθμό εξαφάνισης, είναι το 112. Η εφαρμογή, δηλαδή, της πολιτικής της ατομικής ευθύνης. Αφού, όταν ηχεί το 112, η ευθύνη για τις όποιες καταστροφές ή και τους θανάτους εξ αιτίας της ανυπαρξίας προστασίας φεύγει από τους υπεύθυνους πολιτικούς και πηγαίνει στους αδύναμους πολίτες, τους οποίους το κράτος και οι περιφέρειες όφειλαν να έχουν προστατεύσει προληπτικά.

 Στην Ελλάδα του κ. Μητσοτάκη, η θεμελιώδης υποχρέωση του κράτους να προστατεύει τους πολίτες, τις περιουσίες τους αλλά και τη φύση, μέσω έργων προσαρμογής στην Κλιματική Αλλαγή, έχει υποκατασταθεί από την πολιτική της ατομικής ευθύνης.

Οι πινακίδες που προειδοποιούν για έντονα πλημμυρικά φαινόμενα, μεταφέροντας την ευθύνη της διέλευσης από τις ευάλωτες περιοχές στους ίδιους τους πολίτες, είναι η απόδειξη της αποτυχίας κάθε προληπτικής πολιτικής και κάθε πολιτικής προσαρμογής της χώρας στις συνθήκες της Κλιματικής Αλλαγής.

«ΕΠΙΒΙΩΝΕΤΕ ΜΕ ΔΙΚΗ ΣΑΣ ΕΥΘΥΝΗ» είναι το μόνιμο σύνθημα της κυβέρνησης.

Είτε πρόκειται για πλημμύρες, είτε για λειψυδρία, είτε για έργα μεταφοράς, όπως  σιδηρόδρομο, αεροπλάνα κλπ, είτε και για εργαζόμενους σε βιομηχανίες, η πολιτική της ατομικής ευθύνης έχει υποκαταστήσει κάθε άλλη πολιτική.

Η κυβέρνηση, άλλωστε, υπάρχει για να κάνει business και deals με τα φιλικά της επιχειρηματικά συμφέροντα.

• Καθηγητής Πολυτεχνικής Σχολής, πρώην Πρύτανης ΑΠΘ – Επικεφαλής της παράταξης ΑΛΛΑΓΗ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΦΕΡΕΙΑ Κ. ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ