Πώς βρίσκεις λόγια για ένα βιβλίο που σου μαθαίνει ν’ ακούς φωνές που ξεφεύγουν από τ’ ανθρώπινα όρια και αγκαλιάζουν τη φύση; Που ανοίγει έναν κόσμο όπου κάθε ύπαρξη έχει δικαίωμα να μιλήσει καλώντας τον αναγνώστη να σταθεί με σεβασμό και ταπεινότητα μπροστά στον ορατό και τον αόρατο κόσμο;

Κάπως έτσι θα μπορούσε κανείς να παρουσιάσει το απολαυστικό μυθιστόρημα της Ιρένε Σολά (Καταλονία, 1990) με το οποίο κέρδισε τέσσερα λογοτεχνικά βραβεία συμπεριλαμβανομένου του Ευρωπαϊκού Βραβείου Λογοτεχνίας 2020.

Άνθρωποι, σύννεφα, μανιτάρια του δάσους, ένα ζαρκάδι, ένας σκύλος και στοιχειά της φύσης αποκτούν φωνή και λειτουργούν ως αφηγητές μεταφέροντας όσα συμβαίνουν σ’ έναν μικρό τόπο στα Πυρηναία Όρη.

Το βιβλίο ξεκινά με τον αιφνίδιο θάνατο από κεραυνό του Ντομένεκ, ενός νέου άνδρα που βρίσκεται μόνος στο βουνό, κατά τη διάρκεια μιας καταιγίδας. Αυτό το γεγονός σηματοδοτεί τις αφηγήσεις που ακολουθούν. Τη σκυτάλη παίρνει η σύζυγός του, Σιό, η οποία μένει μόνη με δύο μικρά παιδιά, τη Μία και τον Ιλάρι. Προσπαθεί να διαχειριστεί την απώλεια και να συνεχίσει τη ζωή της. Μέσα από τη δική της αφήγηση, αποτυπώνεται το πένθος, η μοναξιά ενώ ζωντανεύουν οι στιγμές που μοιράστηκε μαζί του.

Η Μία και ο Ιλάρι μεγαλώνουν και τους συναντάμε να αφηγούνται κομμάτια της δικής τους ζωής. Παρέα τους πάντα ο Ζάουμε, γνωστός στο χωριό για τη σωματική του δύναμη. Μοιράζονται την καθημερινότητά τους, τα μυστικά και τα όνειρα. Ο Ζάουμε και η Μία αναπτύσσουν ένα δέσιμο που ξεπερνά τη φιλία, που γίνεται πρώτη αγάπη. Ο Ιλάρι με την ποιητική του φύση λειτουργεί ως γέφυρα ανάμεσά τους. Καθώς η ζωή στο βουνό κρύβει εκπλήξεις που μπορούν ν’ ανατρέψουν τα πάντα, ένα τραγικό γεγονός αλλάζει ολοκληρωτικά την πορεία τους.

Στη σκιά αυτής της «πληγής», γνωρίζουμε ανθρώπους που διασταυρώνονται με τους ήρωες όπως τη Νέους, μια γυναίκα δεμένη με τον κόσμο των νεκρών, τον Οριόλ που σημαδεμένος από μια σφαίρα στο κεφάλι αναζητά ένα νέο ξεκίνημα, την Κριστίνα που ύστερα από είκοσι χρόνια επιστρέφει στο πατρικό της με τη γυναίκα και τα πεντάχρονα δίδυμα παιδιά τους, την Παλομίτα που αποκαλεί τον Ιλάρι «αδελφούλη» και, τέλος, τις «μυθικές γυναίκες του νερού».

Οι αφηγήσεις όλων αυτών συνδέουν το παρόν με το παρελθόν αποκαλύπτοντας παλιές τραγωδίες, οικογενειακά μυστικά και ανεπούλωτα τραύματα. Ένα πλέγμα ιστοριών που δεν μένει ανεπηρέαστο από τα ίχνη του Ισπανικού Εμφυλίου. Αν και ο πόλεμος έχει τελειώσει, οι συνέπειές του παραμένουν ζωντανές στους φόβους των ανθρώπων καθώς οι πληγές κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά. Το βουνό λειτουργεί ως φορέας μνήμης και πόνου, ως σιωπηλός μάρτυρας που έχει δει τη βία και τις εκτελέσεις, τα σώματα που έμειναν άταφα, τους ανθρώπους που χάθηκαν χωρίς ίχνος, τα σπίτια που εγκαταλείπονται βιαστικά, τις οικογένειες να χωρίζονται.

Οι ήρωες θυμούνται, θρηνούν, επιβιώνουν. Η Ιρένε Σολά, με ποιητική σχεδόν γραφή, συνθέτει ένα εκθαμβωτικό μωσαϊκό φωνών, μια ηχώ του τόπου της που κάλλιστα θα μπορούσε να είναι και ο δικός μας τόπος. Η συγγραφέας χαρίζει φωνή σε ανθρώπους, ζώα, τοπία και το αποτέλεσμα είναι μαγικό. Μιλάει, χωρίς μελοδραματισμούς για τη βία, την απώλεια, για τη σύνδεση του ανθρώπου με τη φύση, εκεί όπου όλα έχουν λόγο και όλα έχουν αξία. Ένα τρυφερό μυθιστόρημα που σου επιτρέπει, έστω και πρόσκαιρα, ν’ αντικρίσεις με μια διαφορετική ματιά τον αέναο κύκλο δύο άρρηκτα συνδεδεμένων εννοιών: της ζωής και του θανάτου.

Η Ιρένε Σολά καλεί ν’ αφουγκραστούμε οτιδήποτε ξεπερνά τα όρια μας.

Μπορούμε πραγματικά να το τολμήσουμε ή φοβόμαστε να δοκιμάσουμε;

ΤΡΑΓΟΥΔΩ ΕΓΩ ΚΑΙ ΤΟ ΒΟΥΝΟ ΧΟΡΕΥΕΙ / Irene Solà
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: Μαρία Παλαιολόγου / ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΙΚΑΡΟΣ