Πόσες φορές δεν έχουμε βρεθεί εγκλωβισμένοι σ΄ ένα «κελί» νιώθοντας πως αυτό συνεχώς μικραίνει; Τότε δεν αποζητάμε να αποδράσουμε με τον έναν ή τον άλλο τρόπο; Να απαλλαγούμε από λάθη και να κάνουμε μια καινούργια αρχή γιατί θεωρούμε πως μια έντιμη αρχή θα χαρίσει ελπίδα στο αδιέξοδο.

Πώς το πετυχαίνει κανείς αυτό; Πόσο εφικτή είναι τελικά η «φυγή»; Και αν ναι, την συνοδεύει η ελευθερία χωρίς τίμημα;

Με όλα αυτά αναμετριέται ο ήρωας του Ράσελ Μπάνκς (1940-2023, Μασαχουσέτη) στο βιβλίο του «Oh, Canada» και το αποτέλεσμα είναι ένα απολαυστικό ανάγνωσμα.

Πρωταγωνιστής ο 78χρονος Λέοναρντ Φάιφ, Καναδός σκηνοθέτης ντοκιμαντέρ, ένθερμος αριστερός, παντρεμένος τα τελευταία σαράντα χρόνια με την Έμμα Φλυν. Γνωρίζει πως του απομένουν λίγες μέρες ζωής, γεγονός που τον ελευθερώνει και συνενεί για μια συνέντευξη – εξομολόγηση μποστά στην κάμερα του Μάλκολμ Μακλίοντ που έχει υπάρξει μαθητής του.

Έχοντας ζήσει μια ζωή ταγμένος να ξεσκεπάζει το ψέμα, την υποκρισία και τη διαφθορά αποφασίζει πως είναι η ώρα να αφηγηθεί τη δική του ιστορία ζωής, τα δικά του ψέματα, τη δική του διαφθορά και υποκρισία. Μοναδική προυπόθεση: χρειάζεται κοντά του την Έμμα. Να της εξομολογηθεί τις συγκυρίες που καθόρισαν τη νιότη του, όλα τα «κακά» πράγματα που έκανε κι εκείνη δεν γνωρίζει. Μέσα από όσες περισσότερες λεπτομέρειες μπορεί, θέλει να ξεθάψει το παρελθόν του, να αναγνωρίσει τα λάθη του αδιαφορώντας για την υστεροφημία του. Θέλει να μιλήσει για όλους αυτούς που τον αγάπησαν και δεν ανταπέδωσε την αγάπη τους.

Για παράδειγμα, ο πατέρας του, ένας άνδρας που ζει σα να ντρέπεται που υπάρχει και η μητέρα του, βασανίσμενη σίγουρα από κάποια ψυχική ασθένεια. Όλοι μαζί ζούνε σαν τέλειοι ξένοι ως τη στιγμή της φυγής του από το πατρικό σπίτι. Θέλει να κυνηγήσει το όνειρο του, να γίνει συγγραφέας. Είναι σχεδόν 20 χρόνων όταν ο φόβος της μοναξιάς τον οδηγεί σ’ ένα γάμο με μια 18χρονη κοπέλα και όταν γεννιέται το παιδί τους τίποτα δεν μπορεί να φρενάρει τη φυγή του. Δύο χρόνια αργότερα, ένας δεύτερος γάμος που κρατάει πολύ περισσότερο, ένα ακόμη παιδί μέχρι τη στιγμή που η απόγνωση τον σπρώχνει ξανά σε ακραίες αποφάσεις. Είναι άνοιξη του 1968 και μεταναστεύει από τις Ηνωμένες Πολιτείες στον Καναδά.

Σε κάθε ιστορία η Έμμα ουρλιάζει από αγωνία, τον παρακαλά να σταματήσει και να ξεκουραστεί. Προσπαθεί να πείσει όλους όσοι εργάζονται στο συνεργείο πως η μνήμη του Φάιφ είναι χτυπημένη από τα φάρμακα αλλά εκείνος μένει ανένδοτος και σταθερός στην απόφασή του.

Αλήθεια, γιατί ο Φάιφ δεν μπορεί να ορίσει την αγάπη ενώ είναι πάντα παρούσα δίπλα του και τον περιμένει; Γιατί φοβάται τη δύναμή της και δειλιάζει να την αγκαλιάσει; Γιατί εγκαταλείπει ανθρώπους και τους αφήνει να χάνονται, να εξαφανίζονται από τη ζωή του;

Ο Ράσελ Μπάνκς σ’ αυτό το βαθιά ανθρώπινο και συγκινητικό βιβλίο, όπου το παρελθόν μπλέκεται υπέροχα με το παρόν, χωρίς στιγμή να γίνει μελό, αφήνει τον ήρωά του να μας γοητεύσει και να μας κατακτήσει. Μέσα από έναν χείμαρρο μνήμης, πραγματικό ή μη, φτάνει στις τελευταίες στιγμές του, παλεύοντας να αγαπήσει και να αγαπηθεί.

Με αφοπλιστική ειλικρίνεια εξομολογείται τις ενοχές του γιατί δεν αντέχει να είναι πλέον αυτός και το παρελθόν του εχθροί. Με θάρρος αγωνίζεται να λυτρωθεί, χωρίς ψέματα θαμμένα κάτω από αλήθειες, χωρίς ένοχα μυστικά. Να αλλάξει αυτό που ήταν και είναι, έστω και την ύστατη στιγμή, αν θέλει να εξιλεωθεί για όλα όσα έχει διαπράξει.

Τελικά είσαι αυτό που είσαι και δεν γίνεται να αλλάξεις; Ή μήπως γίνεται;

Oh, Canada / Russell Banks
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ ΑΝΝΑ ΜΑΡΑΓΚΑΚΗ/ ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΠΟΛΙΣ