Πόσο εύκολο είναι για μια γυναίκα να παραδεχθεί δημόσια ότι ο σύντροφός της την κακοποιεί; Πώς να βρει τις λέξεις να περιγράψει τη βία που εισβάλλει σταδιακά στην καθημερινότητά της; Τα τραύματά της κάποιες φορές είναι ορατά και άλλες όχι, πάντοτε όμως ικανά να περιορίζουν τις συμπεριφορές, τις συναναστροφές φτάνοντας να καθορίζουν ακόμη και τον τόνο της φωνής της. Η ντροπή τη διαλύει και εκείνη απαντά με σιωπή.

Aν ακόμη και σήμερα μια τέτοια παραδοχή φαντάζει σχεδόν αδύνατη, η Σιμπίλα Αλεράμο (Ιταλία, 1876-1960) τολμάει και την καταθέτει, σχεδόν έναν αιώνα πριν. Το σπουδαίο μυθιστόρημά της “Μια γυναίκα” είναι η εξομολόγηση της δικής της ζωής. Σε μια εποχή όπου η βία στον γάμο υπάρχει ως κανονικότητα, ως η «μοίρα» που μια γυναίκα πρέπει να υπομένει, η Αλεράμο μάς υπενθυμίζει πως κάθε κατάκτηση έχει το τίμημά της.

Η αφηγήτρια ζει τα παιδικά της χρόνια στο Μιλάνο και μεγαλώνει με τα τρία μικρότερα αδέρφια της. Η δυναμική παρουσία του πατέρα της ενισχύει την ανάγκη της για ανεξαρτησία και τη γεμίζει φιλοδοξίες. Θαυμάζει τη σκέψη και την αυτοπεποίθησή του, την ίδια στιγμή που σχεδόν ασυναίσθητα απομακρύνεται από τη μητέρα της, μια γυναίκα υποχωρητική και ευάλωτη που δίνει τη μάχη της με την κατάθλιψη.

Όταν η οικογένεια μετακομίζει σε μια μικρή επαρχιακή πόλη στον Νότο, η καθημερινότητά της αλλάζει δραματικά. Ο πατέρας της αναλαμβάνει τη διεύθυνση ενός εργοστασίου και εκείνη, στην αρχή της εφηβείας πια, εργάζεται στο γραφείο δίπλα του. Η γνωριμία μ’ έναν συνάδελφο αρκετά χρόνια μεγαλύτερό της, ξεκινά σαν παιχνίδι από πλευράς της. Έχοντας απομακρυνθεί ψυχικά από τον πατέρα της, απογοητευμένη από τις επιλογές του και σε συνδυασμό με την κατάρρευση της μητέρας της αισθάνεται χωρίς στήριγμα. Τη στιγμή που το απλό φλέρτ καταλήγει στον βιασμό της και σημαδεύει βαθιά τη ζωή της, νιώθει αδύναμη να αντιδράσει.

Οδηγείται, τελικά, σε γάμο με αυτόν τον άντρα, που την κρατά εγκλωβισμένη στον ρόλο της συζύγου και την αντιμετωπίζει σαν ένα αντικείμενο, ένα σώμα πάντα διαθέσιμο στις σεξουλικές του ανάγκες. Ακόμη κι όταν γεννιέται ο γιος της, η χαρά και η τρυφερότητα που φέρνει δεν μπορούν να χαλαρώσουν την ασφυκτική καθημερινότητα, ούτε να απομακρύνουν τις σκέψεις θανάτου˙ αυτές που θεωρεί ως απελευθέρωση, ειδικά όταν ο σύζυγος, πλημμυρισμένος από ζήλια και θυμό, τη δέρνει ανελέητα. Γαντζώνεται στη λογοτεχνία λες και είναι το μοναδικό όπλο να κερδίσει ξανά τη ζωή.

Ακολουθεί η απόλυσή του συζύγου, η οικονομική ανασφάλεια και η μετακόμισή τους στη Ρώμη, εκεί όπου οι συζητήσεις για τη γυναικεία χειραφέτηση ξυπνούν μέσα της όνειρα ελευθερίας και ζητάει διαζύγιο. Ο σύζυγος, φυσικά, ξεσπά την οργή του με απειλές και η ίδια έρχεται αντιμέτωπη με το πιο σκληρό δίλημμα: αν τον εγκαταλείψει, εκείνος θα την πολεμήσει κρατώντας το παιδί μακριά της.

Η γραφή για την Αλεράμο γίνεται πράξη αντίστασης, σ’ ένα βαθιά πολιτικό βιβλίο. Η συγγραφέας επιλέγει την ανωνυμία για τους χαρακτήρες, δίνοντας έμφαση στους ρόλους και όχι στα πρόσωπα. Μιλάει για τον έρωτα, τον γάμο, τη μητρότητα, την οικογένεια. Πάνω απ΄όλα, όμως, για την αφύπνιση της γυναικείας συνείδησης. Αναδεικνύει ερωτήματα που εξακολουθούν να μας απασχολούν: τι σημαίνει αληθινή ελευθερία για μια γυναίκα και ποιο είναι το τίμημα που πρέπει να πληρώσει;

Έχουν περάσει 120 χρόνια από την πρώτη έκδοση αυτού του καθηλωτικού βιβλίου. Κι όμως, η γυναίκα ακόμη υπερασπίζεται τ’ αυτονόητα δικαιώματά της. Ακόμη καλείται ν’ αποδείξει την αξία της. Σε κάθε ρόλο, ο πήχης μένει πεισματικά ψηλά όχι από επιλογή της αλλά από μια επίμονα σκληρή πατριαρχική κοινωνία που συνεχίζει ν’ υψώνει εμπόδια. Κι εκείνη πρέπει να τα ξεπερνά. Ν’ αγκαλιάζει κάθε πράξη αυτονομίας σαν μια μικρή επανάσταση.

Μέχρι να λυγίσει η λογική αυτού του κόσμου.

ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΑ / Sibilla Aleramo
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΔΟΤΣΗ / ΕΚΔΟΣΕΙΣ ΔΙΟΠΤΡΑ