«Να παίρνεις ό,τι είναι να πάρεις και μετά να τραβάς παρακάτω. Να μη σταματάς πουθενά». Υπάρχουν φράσεις που μπαίνουν στη ζωή μας σαν συμβουλές και, χωρίς να το καταλάβουμε, γίνονται ο τρόπος με τον οποίο στεκόμαστε απέναντί της. Λειτουργούν σαν προστασία, σαν ελπίδα, σαν υπόσχεση ελευθερίας. Επηρεάζουν τις επιλογές μας και καθορίζουν τις αποστάσεις που κρατάμε από τους ανθρώπους και τους τόπους μας. Μπορεί, όμως, αυτή η φυγή που γεννιέται σαν υπόσχεση ελευθερίας να καταλήξει βάρος; Ή ακόμη περισσότερο, καταδίκη;

Ένας από τους σημαντικότερους συγγραφείς της Αμερικής του 20ου αιώνα, ο Robert Penn Warren (1905-1989), στο καθηλωτικό μυθιστόρημα «Ένας τόπος για να επιστρέφεις», παίρνει αυτή την απλή συμβουλή που μπορεί να δοθεί σ’ ένα παιδί – να μορφωθεί, να προχωρήσει, να φύγει μακριά- και την ακολουθεί σ’ ολόκληρη τη διαδρομή μιας ζωής. Τοποθετεί τον ήρωά του, τον Τζεντ, στη μέση ηλικία και τον αναγκάζει να αναμετρηθεί με τις μνήμες του αναζητώντας τη συμφιλίωση μαζί τους.

Ο Τζεντ γνωρίζει από πολύ νωρίς το βάρος της απώλειας και της ντροπής. Σε ηλικία εννέα ετών, ο θάνατος του αλκοολικού πατέρα του γίνεται αφορμή για χλευασμό στη μικρή κοινωνία του Ντάγκτον, αφήνοντας μέσα του ένα βαθύ τραύμα.

Η μητέρα του, πεπεισμένη πως η μόρφωση είναι η μόνη διέξοδος από τη φτώχεια, τον μεγαλώνει με μια διαρκή προτροπή: να παίρνει ό,τι είναι να πάρει και μετά να τραβά παρακάτω, να μη σταματά πουθενά. Ο Τζεντ στρέφεται στη γνώση και ιδιαίτερα στα λατινικά που γίνονται η αφορμή να γνωρίσει τη Ροζέλ, μια κοπέλα που κουβαλά κι εκείνη το δικό της οικογενειακό βάρος.

Η βραδιά της αποφοίτησης, όμως, καταλήγει σε μια ακόμη δημόσια ταπείνωση. Επιστρέφοντας μεθυσμένος στο σπίτι, έρχεται αντιμέτωπος με το βίαιο ξέσπασμα της μητέρας του, που θα του αφήσει ένα σημάδι για όλη του τη ζωή.

Με επιμονή που αγγίζει τα όρια της εμμονής, ο Τζεντ κερδίζει τη θέση του στον κόσμο της γνώσης. Στο Σικάγο, όπου συνεχίζει τις σπουδές του, γνωρίζει τον καθηγητή Στάλμαν, έναν άνθρωπο που επηρεάζει καθοριστικά την πορεία του. Μετά τον θάνατό του κατατάσσεται εθελοντικά στον στρατό και πολεμά στο πλευρό των Ιταλών παρτιζάνων. Η φρίκη του πολέμου τον σημαδεύει βαθιά.

Επιστρέφοντας, ο Τζεντ προσπαθεί να ξαναχτίσει τη ζωή του. Μέσα από δύο γάμους ανακαλύπτει δύο εντελώς διαφορετικές μορφές αγάπης. Ο πρώτος γάμος τον φέρνει αντιμέτωπο με την απώλεια και το πένθος ενώ ο δεύτερος, χρόνια αργότερα, του χαρίζει την πατρότητα και μαζί την ευκαιρία να γίνει ο πατέρας που ο ίδιος στερήθηκε.

Στα χρόνια που μεσολαβούν, η ακαδημαϊκή του καρριέρα γνωρίζει σημαντική καταξίωση και μια νέα θέση στο Νάσβιλ, τον φέρνει ξανά κοντά στη Ροζέλ. Αν και εκείνη είναι πλέον παντρεμένη, οι δυο τους ζουν έναν παράνομο και θυελλώδη έρωτα, καθώς, όπως λέει ο ίδιος, είναι «κομμάτια του ίδιου βράχου». Όμως ένα σκοτεινό μυστικό από το παρελθόν της, δεν της επιτρέπει να φύγει μαζί του.

Χρόνια αργότερα, μια τιμητική διάκριση γίνεται η αφορμή για ένα ταξίδι στην Ιταλία όπου οι δρόμοι τους διασταυρώνονται ξανά και μια φαινομενικά ασήμαντη λεπτομέρεια -το χρώμα των νυχιών στα πόδια της- αρκεί για να ξυπνήσει μια ολόκληρη ζωή. Στη συνάντησή τους αναμετρώνται με όσα έζησαν και κυρίως με όσα δεν τόλμησαν να ζήσουν. Τότε, ένα γράμμα που τον πληροφορεί για τον θάνατο της μητέρας του αλλάζει τα δεδομένα και τον οδηγεί πίσω, εκεί από όπου ξεκίνησαν όλα.

Ο Robert Penn Warren ξεδιπλώνει ένα βαθιά ανθρώπινο μυθιστόρημα για τη μνήμη, την αγάπη, την απώλεια, το τραύμα, τον έρωτα. Με γραφή λιτή αλλά μεστή δημιουργεί εικόνες γεμάτες συναισθήματα που ριζώνουν μέσα μας.

Κάθε εικόνα γίνεται ένας τόπος επιστροφής, μέχρι ο ήρωας να κατανοήσει τον εαυτό του. Μέχρι να φτάσει στην εικόνα που φωτίζει όλες τις προηγούμενες: ένα στρωμένο κρεβάτι από μια καρδιά που δεν ζητά ανταλλάγματα.

Μια εικόνα απλή που αρκεί να διαλύσει τη ντροπή και ν’ αφήσει χώρο στην αλήθεια.

Ίσως, τελικά, να μην μπορούμε ν’ αλλάξουμε την αφετηρία μας. Μπορούμε όμως ν’ αλλάξουμε το βλέμμα με το οποίο επιστρέφουμε σε αυτήν.

Κι αυτή είναι η σημαντικότερη επιστροφή.

Ένας τόπος για να επιστρέφεις / Robert Penn Warren
Μετάφραση: Αθηνά Δημητριάδου / Εκδόσεις: Πόλις