Η Νίκη Ευελπίδου Καθηγήτρια στο Τμήμα Γεωλογίας και Γεωπεριβάλλοντος του ΕΚΠΑ δεν περιορίζεται στο επιστημονικό και ερευνητικό έργο της που βραβεύθηκε δυο φορές από την Ακαδημία Αθηνών.

Προσπαθεί να αφυπνίσει τα παιδιά για τις δραματικές συνέπειες της κλιματικής αλλαγής μέσα από την ιστορία της με τίτλο «Πού πήγε η άνοιξη;».

Πρόκειται για το δεύτερο βιβλίο μετά «Το ταξίδι της Σταγόνας» της σειράς γνώσεων «Περιβαλλοντικές Ιστορίες» της Ελληνοεκδοτικής.

Η συγγραφέας μιλά στο TVXS για την εξαφάνιση των εποχών, για την αποξένωσή μας από τη φύση που τη θλίβει αλλά και για την καθυστέρηση της Πολιτείας να αναλάβει δράση…

Δεν χάθηκε μόνο η άνοιξη αλλά και το φθινόπωρο εξαιτίας των συνεπειών της κλιματικής κρίσης. Αυτό μπορεί να το κατανοήσει ένας ενήλικας που το έχει ζήσει. Ένα παιδί που δεν έχει τη σχετική εμπειρία πώς μπορεί να το καταλάβει και να ευαισθητοποιηθεί;

Γι’ αυτό ακριβώς έγραψα για την εξαφάνιση της εποχής. Εμείς, που έχουμε μνήμες από τα χρόνια που οι εποχές ήταν τέσσερις και όχι δύο, θυμόμαστε ακόμη πώς άλλαζε η ζωή και η γκαρνταρόμπα μας με τον ρυθμό της φύσης. Τα παιδιά δεν έχουν αυτή την εμπειρία, μπορούν όμως να ευαισθητοποιηθούν μέσα από το παραμύθι. Στο «Πού πήγε η Άνοιξη;» η απουσία της παρουσιάζεται ως μυστήριο· έτσι τα παιδιά διερωτώνται, συζητούν στο σπίτι και στο σχολείο και αρχίζουν να αποκτούν δικά τους βιώματα. Εξάλλου, παρά τη μείωση της διάρκειάς τους, η Άνοιξη και το Φθινόπωρο εξακολουθούν να εμφανίζονται για λίγες μέρες, προσφέροντας στα παιδιά την ευκαιρία να τα γνωρίσουν.

Η έκδοση φλερτάρει με την ψηφιακή εποχή…

Οφείλουμε να χρησιμοποιήσουμε τα νέα εργαλεία με τρόπο εποικοδομητικό. Η τεχνολογία δεν είναι εχθρός μας. Στην έκδοση υπάρχει γλωσσάρι αλλά και QR-CODE που επιτρέπει την πρόσβαση σε ψηφιακούς αφηγηματικούς χάρτες για την κλιματική αλλαγή, τους οποίους έκανε ο Ευάγγελος Σπύρου, επίσης γεωλόγος-γεωμορφολόγος, ειδικός σε θέματα ψηφιακής χαρτογραφίας. Η σκιτσογράφος Zafouko Yamamoto (Ζαφειρούλα Σιμοπούλου) ακολούθησε πιστά το πνεύμα της ιστορίας και δημιούργησε όμορφα σκίτσα.

Για το «ταξίδι της σταγόνας», το πρώτο βιβλίο της σειράς «Περιβαλλοντικές ιστορίες» αφορμή στάθηκαν πλημμύρες στην Εύβοια. Υπήρξε αντίστοιχο έναυσμα για το «Πού πήγε η άνοιξη;»

Η αλήθεια είναι ότι εμπνέομαι από τη φύση και από τα πραγματικά γεγονότα. Ήθελα καιρό να γράψω ένα παιδικό βιβλίο για την κλιματική αλλαγή. Η ιδέα για τους ήρωες του βιβλίου ήταν οι πιέσεις κατοίκων της Νάξου προς τον Δήμαρχο για την αφαίρεση πλακών από την διάσημη παραλία της Πλάκας. Δημοσιεύματα σχετικά με το θέμα, μου έδωσαν την αφορμή να μιλήσω για το πώς οι ανθρώπινες συνήθειες προκαλούν αλυσιδωτές αντιδράσεις στο περιβάλλον. Το παραμύθι συνδέει την παιδική φαντασία με πραγματικά προβλήματα, ώστε τα παιδιά να κατανοήσουν την επίδραση των ανθρώπινων επιλογών στη φύση.

Βραβευθήκατε δύο φορές από την Ακαδημία Αθηνών για την προσφορά σας στη γεωλογική γνώση του ελληνικού χώρου. Πώς θα εξελιχθεί η κατάσταση στη χώρα μας τα επόμενα χρόνια;

Η Ελλάδα βρίσκεται στο «μάτι του κυκλώνα». Τα καλοκαίρια γίνονται πιο θερμά, οι καύσωνες παρατεταμένοι, οι πυρκαγιές και οι πλημμύρες εντείνονται. Η διάβρωση των εδαφών δυσκολεύει τις καλλιέργειες, το νερό χάνεται και οι υδροφόροι ορίζοντες αδειάζουν. Το μέλλον φαντάζει δυσοίωνο, ιδιαίτερα όσον αφορά στη λειψυδρία, στην ερημοποίηση και στην αύξηση της συχνότητας καταστροφών. Ωστόσο, μπορούμε να περιορίσουμε τις συνέπειες αν αλλάξουμε την πορεία των πραγμάτων και σίγουρα πρέπει να προσαρμοστούμε στις νέες συνθήκες.

Τί σας θλίβει ή σας τρομάζει περισσότερο;

Με θλίβει η απομάκρυνση της κοινωνίας από τη φύση. Ακόμη και στην επαρχία, οι άνθρωποι συγκεντρώνονται στις πόλεις και χάνουν την επαφή με τη φύση και την αίσθηση του περιβάλλοντος. Αυτό συχνά οδηγεί σε λανθασμένες ενέργειες, ακόμα κι όταν γίνονται με καλές προθέσεις. Για παράδειγμα, εθελοντικές δράσεις όπως καθαρισμοί παραλιών ή δεντροφυτεύσεις συχνά αγνοούν τις επιστημονικές οδηγίες και μπορεί να προκαλέσουν ζημιά.
Με τρομάζει η ταχύτητα με την οποία αλλάζει το κλίμα· οι συνέπειες είναι ήδη ορατές, και η κοινωνία κινδυνεύει να χάσει τη σύνδεσή της με τη φύση, κάνοντας ακόμα πιο δύσκολη την αντιμετώπιση των προβλημάτων.

Είναι ευθύνη των πολλών ή των «ολίγων» η κλιματική αλλαγή; Έχουμε να αντιμετωπίσουμε και τους αρνητές του φαινομένου…

Η ευθύνη είναι συλλογική. Οι «ολίγοι» που παίρνουν αποφάσεις καθορίζουν πολιτικές και στρατηγικές, αλλά χωρίς τη συμμετοχή των πολλών, η αλλαγή δεν θα έρθει. Κάθε πολίτης πρέπει να γνωρίζει τι μπορεί να κάνει στην καθημερινότητά του· έτσι οι σωστές επιλογές των πολλών οδηγούν και τους λήπτες αποφάσεων σε πράξεις που ωφελούν το κοινωνικό σύνολο. Οι αρνητές πράγματι υπάρχουν, ωστόσο, μπορούν εύκολα να αντιμετωπιστούν με γνώση και παραδείγματα από πραγματικά γεγονότα· η επιστήμη μιλάει πάντα πιο δυνατά από τη διάδοση ψευδών πληροφοριών.

Όσον αφορά στη χώρα μας, ποιες οι παραλείψεις της Πολιτείας και ποιο το μερίδιο των απλών πολιτών;

Η Πολιτεία έχει καθυστερήσει σε στρατηγικό σχεδιασμό, διαχείριση φυσικών πόρων και πρόληψη φυσικών καταστροφών. Η έλλειψη υποδομών και συντονισμένων δράσεων δυσχεραίνει την αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης. Παράλληλα, οι πολίτες μπορούν να παίξουν καθοριστικό ρόλο: αλλάζοντας συνήθειες, μειώνοντας κατανάλωση, προστατεύοντας νερό, έδαφος και παραλίες. Το πρόβλημα είναι ότι πολλές φορές ενεργούμε εκ των υστέρων, τρέχοντας να λύσουμε προβλήματα που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί. Οι μικρές, καθημερινές δράσεις, όταν πολλαπλασιαστούν, μπορούν να κάνουν τεράστια διαφορά.