Είναι πολλά αυτά που σε αφοπλίζουν και σε μαγεύουν στην γραφή του Κέβιν Μπάρι (Kevin Barry). Η ένταση, το πάθος των ηρώων που λες και τους στοχεύει η μοίρα με περίστροφο, αυτή η ιδιαίτερη ρυθμολογία στη γλώσσα, οι απροσδόκητη πλοκή, η παραληρηματική αφήγηση που σε βγάζει συχνά σε τοπία υπερβατικά αλλά τόσο βαθιά ανθρώπινα ταυτόχρονα.

Προσωπικά, αγωνιούσα όμως για το πως θα μιλήσει για τη σχέση του με τον ίδιο τον τόπο που πρωταγωνιστεί στα μυθιστορήματα του με έναν μοναδικό τρόπο.

«Το να συντονίζεσαι με το αληθινό συναίσθημα ενός τόπου είναι μέρος της τεχνικής μου ως συγγραφέα» λέει στο tvxs με αφορμή την ομιλία του στις 28 Μαρτίου στο πλαίσιο του πρώτου Διεθνούς Φεστιβάλ Λογοτεχνίας που διοργανώνει η Τεχνόπολη του Δήμου Αθηναίων.

Στην Ελλάδα ο Μπάρι έγινε γνωστός με το «Νυχτερινό Πλοίο στην Ταγγέρη» (Night Boat to Tangier, μετάφραση Ορφέας Απέργης, Εκδόσεις Gutenberg, 2021), ένα υπαρξιακό νουάρ μυθιστόρημα με εκπληκτικούς διαλόγους, χιούμορ, αυτοσαρκασμό και κυνισμό. Αντανακλά τη μελαγχολία και την τρέλα των Ιρλανδών (του χρωστάμε για την ιδιαίτερη γνωριμία με αυτόν τον λαό) και σχολιάζει τα επικίνδυνα παιχνίδια σ’ αυτό που θεωρήθηκε «οικονομικό θαύμα» της χώρας μέχρι την κατάρρευση της ψευδο-ευημερίας της.

Διαβάστε επίσης: Κωστής Παπαϊωάννου / Η λογοτεχνία μάς φέρνει στη θέση των θυμάτων, των θυτών, των παρατηρητών

Πώς αισθάνεστε που έρχεστε στην Ελλάδα; Είναι η πρώτη σας φορά εδώ και ποια είναι η σχέση σας με τη χώρα και τη λογοτεχνική της παράδοση;

Έχω έρθει πολλές φορές, αλλά έχουν περάσει μερικά χρόνια από την τελευταία. Θυμάμαι το Παγκράτι πριν από τους χίπστερ. Το κατακαλόκαιρο στην Ελλάδα είναι φυσικά αρκετά απαιτητικό για έναν χλωμό, κοκκινομάλλη Ιρλανδό, οπότε είναι ωραίο να επισκέπτεται κανείς τη χώρα την άνοιξη ή το φθινόπωρο. Μου αρέσει πολύ ο τρόπος που πέφτει τότε το φως.

Ποια είναι για εσάς η σημασία των λογοτεχνικών φεστιβάλ;

Μου αρέσει πολύ να συναντώ αναγνώστες. Δεν με πειράζει αν έχουν αγαπήσει ένα βιβλίο μου ή όχι· απλώς το να ακούω πώς αντιλαμβάνονται αυτά που έχω γράψει είναι πάντα ένα μάθημα και ένα σοκ πολύ χρήσιμο για μένα.

Οι χαρακτήρες σας είναι συχνά άνθρωποι στο περιθώριο, «αποτυχημένοι», μοναχικοί, χαμένοι, παθιασμένοι. Τι σας ελκύει σε αυτούς τους αντιήρωες και τι μπορούν να αποκαλύψουν για την ανθρώπινη εμπειρία που άλλοι χαρακτήρες δεν μπορούν;

Οι χαρούμενοι και ικανοποιημένοι άνθρωποι δεν είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντες για μένα ως συγγραφέα. Οι περισσότεροι από εμάς περνάμε τουλάχιστον μια περίοδο στη ζωής μας νιώθοντας ότι βρισκόμαστε στο όριο της κατάρρευσης και τότε είναι που τα πράγματα γίνονται πραγματικά ενδιαφέροντα και ζωντανά.

Η γλώσσα στο έργο σας είναι έντονα ρυθμική, έχει απίστευτη μουσικότητα και μια ιδιαίτερη αίσθηση προφορικότητας. Ξεκινάτε να γράφετε ακολουθώντας έναν ρυθμό ή σκεπτόμενος την ιστορία των χαρακτήρων;

Μερικές φορές νομίζω ότι ο ρυθμός της πρόζας μπορεί να σε οδηγήσει στην ιστορία. Ο ήχος μπορεί να υπαγορεύσει το περιεχόμενο. Νομίζω ότι η πεζογραφία μοιάζει να έχει κάπως και μουσική μορφή. Μία και μόνο πρόταση, μπορεί να λειτουργήσει σαν το διαπασών* και μπορεί ξαφνικά να σου αποκαλύψει ολόκληρη την ιστορία.

Έχετε πει ότι τα τοπία φέρουν συναισθηματικά μια δύναμη και ότι οι ιστορίες συχνά γεννιούνται από έναν τόπο. Πώς θέλετε να λειτουργεί το τοπίο στη γραφή σας: ως σκηνικό ή ως ενεργή δύναμη που διαμορφώνει τους χαρακτήρες;

Θέλω να είναι κάτι περισσότερο από απλό σκηνικό. Πιστεύω ότι οι τόποι είναι εμποτισμένοι με συγκεκριμένα συναισθήματα — υπάρχουν θλιμμένες πόλεις και χαρούμενες πόλεις, θλιμμένα χωράφια και χαρούμενα χωράφια. Το να συντονίζομαι με το αληθινό συναίσθημα ενός τόπου είναι μέρος της συγγραφικής τεχνικής μου. Συχνά είναι ένας τόπος — ίσως απλώς μια γωνία δρόμου ή η πλαγιά ενός βροχερού λόφου — που δίνει την αρχική σπίθα για μια ιστορία μου.

Μιλώντας για τον τόπο, έχετε δημιουργήσει πολύ διαφορετικούς κόσμους μέσα από τα τοπία σας. Μας ταξιδεύετε σε δυστοπικές πόλεις μέχρι και στα ρεαλιστικά περιβάλλοντα της Ιρλανδίας. Πώς επηρεάζει η καταγωγή σας τη γραφή σας και με ποιους τρόπους;

Πιστεύω ότι το να ζεις στις ακτές ενός απέραντου και απειλητικού ωκεανού, όπως συμβαίνει στη δυτική Ιρλανδία, επηρεάζει έντονα την προσωπικότητά σου και τον τρόπο που αντιλαμβάνεσαι τα πράγματα. Αυτό μπορεί να καλλιεργήσει μια τάση προς το δράμα και τον έντονο ρομαντισμό.

Το έργο σας συχνά συνδυάζει το σκοτάδι με το χιούμορ. Πιστεύετε ότι το χιούμορ είναι ένας τρόπος να αντιμετωπίζουμε την ανθρώπινη τραγωδία ή ένας τρόπος να την αποκαλύπτουμε πιο βαθιά;

Το χιούμορ είναι ο τρόπος με τον οποίο επεξεργαζόμαστε τη ζωή. Είναι ο τρόπος με τον οποίο ξεπερνάμε τις σκοτεινές στιγμές. Το χιούμορ είναι μια θανάσιμα σοβαρή υπόθεση και η κωμωδία είναι πάντα η ανώτερη μορφή. Όλοι οι αγαπημένοι μου συγγραφείς είναι, σε κάποιο επίπεδο, αστείοι.

Έχετε αναφέρει ότι μερικές από τις καλύτερες στιγμές σε ένα κείμενο είναι εκείνες που προκαλούν αμηχανία ή ντροπή στον ίδιο τον συγγραφέα. Είναι για εσάς η λογοτεχνία μια διαδικασία αυτοαποκάλυψης ή και μια πράξη προσωπικού ρίσκου;

Ναι, πιστεύω ότι πρέπει να υπάρχει ρίσκο. Για να γράψεις μια πειστική μυθοπλασία πρέπει κάθε φορά να δίνεις και ένα μικρό κομμάτι του εαυτού σου. Πρέπει να υπάρχουν στιγμές στη διαδικασία που να σε κάνουν να νιώθεις αμηχανία… ντροπή. Αν δεν εμφανιστούν τέτοιες στιγμές, αρχίζω να ανησυχώ.

Αισθάνεστε ότι κάθε βιβλίο είναι μια νέα αρχή; Πόσο εύκολο είναι για εσάς να ξεκινήσετε μια ιστορία; Βιώνετε τον φόβο της λευκής σελίδας;

Το να ξεκινήσω μια ιστορία συνήθως δεν είναι το πρόβλημα. Το δύσκολο είναι να βρεθεί η ορμή που θα την κρατήσει ζωντανή. Μου αρέσει η ιδέα ότι κάθε βιβλίο είναι μια νέα αρχή, ή ίσως μια συγγνώμη για το βιβλίο που προηγήθηκε.

Πρόσφατα ένας συγγραφέας στην Ελλάδα αρνήθηκε ένα κρατικό λογοτεχνικό βραβείο, υποστηρίζοντας ότι «η λογοτεχνία δεν έχει ούτε νικητές ούτε ηττημένους». Ποια είναι η γνώμη σας;

Είναι μια πολύ αξιέπαινη στάση, αλλά δεν είμαι σίγουρος ότι διαθέτω την καρδιά από χρυσάφι που απαιτείται για να ακολουθήσω αυτό το παράδειγμα.

Το ζήτημα της σχέσης ανάμεσα στην τέχνη, την κοινωνία και την πολιτική έχει επανέλθει έντονα πρόσφατα, με αφορμή τα γεγονότα στη Γάζα και την άνοδο της ακροδεξιάς και στις δύο πλευρές του Ατλαντικού. Ποια είναι η άποψή σας; Έχουν οι καλλιτέχνες την ευθύνη να παίρνουν θέση σε μεγάλα κοινωνικά ζητήματα και, αν ναι, με ποιον τρόπο;

Ναι, πιστεύω ότι υπάρχει μια ευθύνη. Ανεξάρτητα από το πόσο μικρή ή ασήμαντη μπορεί να είναι η φωνή σου, εξακολουθεί να ακούγεται επειδή είσαι συγγραφέας, και πρέπει να χρησιμοποιείται για να μιλάς ενάντια σε θηριωδίες, όπως η γενοκτονία στη Γάζα.

* Πρόκειται για ένα μεταλλικό εργαλείο σε σχήμα “U” με δύο στελέχη, το οποίο, όταν χτυπηθεί, δονείται και παράγει έναν ήχο με συγκεκριμένη, σταθερή συχνότητα.