Με αφορμή τη συμμετοχή του στην παράσταση του «Ίωνα» του Ευριπίδη, που παρουσιάζει ο ΘΟΚ στις 28 – 29 Αυγούστου στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου, σε σκηνοθεσία του Θωμά Μοσχόπουλου, ο ηθοποιός Νεοκλής Νεοκλέους μιλά για τη συνάντησή του με τον ρόλο του Ξούθου, τη διαχρονική επικαιρότητα του έργου και τη σχέση του με το θέατρο ύστερα από μια μακρά πορεία ως ηθοποιός, σκηνοθέτης και δάσκαλος υποκριτικής.

Σε μια συζήτηση που κινείται από την τέχνη της υποκριτικής μέχρι τα μεγάλα ζητήματα της ταυτότητας, της εξουσίας και της ανθρώπινης ευθύνης, καταθέτει τις σκέψεις και τις εμπειρίες του με ειλικρίνεια, αναδεικνύοντας τη δύναμη του θεάτρου ως τόπου συνάντησης, διαλόγου και ουσιαστικού προβληματισμού.

Στην παράσταση ερμηνεύεται τον Ξούθο, έναν ήρωα που κινείται ανάμεσα στην άγνοια και στην εξουσία. Πώς τον αντιμετωπίσατε; Με συμπάθεια, ειρωνεία ή και τα δύο;

Για μένα ο Ξούθος δεν είναι ένας χαρακτήρας που προσεγγίζω με συμπάθεια ή με ειρωνεία. Προσπαθώ πρώτα να τον ανακαλύψω. Να καταλάβω τις επιθυμίες του, τον βαθύτερο σκοπό του, τις σχέσεις του με τους ανθρώπους γύρω του – με την Κρέουσα, με τον Ίωνα, που πιστεύει πως είναι το δώρο του Απόλλωνα, αλλά κυρίως με τους ίδιους τους θεούς.

Ο Ξούθος είναι ένας άνθρωπος που κινείται μέσα στην άγνοια, αλλά ταυτόχρονα κουβαλά την ευθύνη της εξουσίας. Η ανάγκη του να διατηρήσει τον θρόνο και τη θέση του στην Αθήνα καθορίζει πολλές από τις αποφάσεις του· είναι διατεθειμένος να φτάσει πολύ μακριά για να προστατεύσει όσα θεωρεί ότι του ανήκουν.

Ως ηθοποιός δεν αισθάνομαι την ανάγκη να τον κρίνω. Δεν με ενδιαφέρει να τον αγαπήσω ή να τον αντιπαθήσω. Προσπαθώ να τον ακολουθήσω με συνέπεια, να εμπιστευτώ τη διαδρομή του και να αφήσω τον ίδιο να μου αποκαλύψει την περιπέτειά του. Πιστεύω ότι μόνο έτσι μπορεί ένας χαρακτήρας να αποκτήσει την ανθρώπινη πολυπλοκότητα που έχει γράψει ο Ευριπίδης.

Ο Θωμάς Μοσχόπουλος έχει μιλήσει για ένα έργο που βρίσκεται πιο κοντά στην κωμωδία παρά στην τραγωδία. Πώς μεταφράζεται αυτό στην υποκριτική;

Δεν θεωρώ ότι η δουλειά μου είναι να παίξω κωμωδία ή τραγωδία. Η δουλειά μου είναι να αφηγηθώ μια ιστορία με πειστικότητα, καθαρότητα και αλήθεια. Να υπηρετήσω τον λόγο, τις προθέσεις του ήρωα και τις σχέσεις, τις συγκρούσεις και τις αντιφάσεις του απέναντι στους άλλους χαρακτήρες.

Αυτό που επιδιώκω είναι μια υποκριτική ανάλαφρη, χωρίς επιτήδευση, που αφήνει χώρο στο ίδιο το έργο να αναπνεύσει. Αν μέσα από τις δοσμένες συνθήκες προκύψει γέλιο ή συγκίνηση, δεν είναι κάτι που επιβάλλεται από τον ηθοποιό. Είναι κάτι που γεννιέται στη συνάντηση της παράστασης με τον θεατή. Εκείνος είναι που τελικά θα ορίσει αν αυτό που βλέπει τον κάνει να γελάσει ή να λυπηθεί.

Ο Ίων είναι ένα έργο που μιλά για την ταυτότητα, τη νομιμότητα και την εξουσία. Ποιο από αυτά τα ζητήματα σας φαίνεται πιο επίκαιρο σήμερα;

Αν έπρεπε να διαλέξω, θα έλεγα και τα τρία. Η ταυτότητα, η νομιμότητα και η εξουσία είναι άρρηκτα συνδεδεμένες και παραμένουν βαθιά επίκαιρες.

Το ερώτημα «ποιος είμαι» και «πού ανήκω» βασανίζει εκατομμύρια ανθρώπους. Πρόσφυγες και μετανάστες –για πολιτικούς, ιδεολογικούς ή οικονομικούς λόγους– αναγκάζονται να εγκαταλείψουν την πατρίδα τους, νόμιμα ή παράνομα, αναζητώντας μια νέα ταυτότητα και μια θέση στον κόσμο. Την ίδια στιγμή, εμφύλιοι πόλεμοι και συγκρούσεις, ιδιαίτερα στην Αφρική αλλά και αλλού, αφανίζουν ζωές, διαλύουν κοινωνίες και ακυρώνουν κάθε έννοια νομιμότητας και δικαιοσύνης.

Στον πυρήνα όλων αυτών βρίσκεται η εξουσία. Όταν ασκείται χωρίς σοφία, μέτρο και αίσθηση δικαίου, γίνεται καταστροφική. Η δύναμη και η αίγλη της μπορούν εύκολα να μετατραπούν σε εργαλείο βίας και αυθαιρεσίας. Αντίθετα, η εξουσία οφείλει να υπηρετεί τον άνθρωπο και το κοινό καλό.

Ο «Ίων» μιλά γι’ αυτά τα ζητήματα πριν από δυόμισι χιλιάδες χρόνια, κι όμως μοιάζει να γράφτηκε για το σήμερα. Ζούμε σε μια εποχή όπου η εξουσία, αντί να υπηρετεί τον άνθρωπο, πολύ συχνά υπηρετεί τον εαυτό της. Όταν βρίσκεται σε χέρια που στερούνται σοφίας, ενσυναίσθησης και αίσθησης δικαίου, γεννά φόβο, πολέμους, ανισότητες και ανθρώπους χωρίς πατρίδα. Αυτό είναι το πραγματικό παράλογο της εποχής μας: δεν μας λείπει η γνώση, μας λείπει η σοφία να τη χρησιμοποιήσουμε προς όφελος του ανθρώπου.

Τι θα θέλατε να πάρει μαζί του ο θεατής φεύγοντας από την παράσταση;

Θα ήθελα ο θεατής να φύγει με περισσότερα ερωτήματα παρά με βεβαιότητες. Να αναρωτηθεί ποιος πραγματικά είναι, τι είναι αυτό που καθορίζει την ταυτότητά μας, πόσο ελεύθεροι είμαστε απέναντι στη μοίρα, στην εξουσία ή ακόμη και στις επιλογές μας.

Θα ήθελα επίσης να φύγει έχοντας συγκινηθεί από την ανθρώπινη πλευρά όλων των προσώπων του έργου. Ο Ευριπίδης δεν γράφει ήρωες από μάρμαρο· γράφει ανθρώπους με φόβους, επιθυμίες, αντιφάσεις και λάθη. Αν καταφέρουμε να δούμε τον εαυτό μας μέσα τους, τότε το έργο εξακολουθεί να είναι ζωντανό.

Και, τέλος, θα ήθελα να φύγει με μια ευφορία που μόνο η τέχνη του θεάτρου μπορεί να προσφέρει: με χαρά για αυτό που είδε και άκουσε, αλλά κυρίως για αυτό που ένιωσε. Γιατί τελικά εκεί, στο συναίσθημα και στη ζωντανή εμπειρία της σκηνής, συναντιέται πραγματικά το θέατρο με τον θεατή.

Είναι η δεύτερη φορά που συνεργάζεστε με τον Θωμά Μοσχόπουλο, μετά την περσινή επιτυχία του Επιθεωρητή στον ΘΟΚ. Πείτε μας λίγο για την εμπειρία σας με τον σκηνοθέτη.

Νιώθω ότι γνωρίζω τον Θωμά Μοσχόπουλο εδώ και χρόνια. Είναι για μένα ένας πολύ οικείος και προσιτός άνθρωπος, που κουβαλά μέσα του μια βαθιά χαρά και αγάπη για το θέατρο, αλλά και για τους ανθρώπους του θεάτρου.

Ο τρόπος που προσεγγίζει τη δουλειά είναι απλός, αλλά ταυτόχρονα ουσιαστικός και συστηματικός. Υπάρχει καθαρότητα στη σκέψη του και στον τρόπο που δουλεύει, χωρίς περιττές εντάσεις ή ιδιορρυθμίες, χωρίς «ντρίπλες» που αποπροσανατολίζουν τη διαδικασία.

Πάνω απ’ όλα, εμπιστεύομαι τον τρόπο με τον οποίο επικοινωνεί μέσα από τη σκηνή. Υπάρχει μια ειλικρίνεια και μια βαθιά ανθρωπιά στη ματιά του, που σε παρασύρει να σταθείς πιο αληθινά μέσα στον ρόλο και στο έργο. Σου δημιουργεί μια αίσθηση ασφάλειας, αλλά και ελευθερίας, σαν να σου επιτρέπει να ανακαλύψεις πράγματα που δεν ήξερες ότι υπάρχουν μέσα σου.

Η φετινή παράσταση σας φέρνει στην Επίδαυρο με έναν ιδιαίτερο Ίωνα. Ωστόσο δεν είναι η πρώτη φορά που παίζετε στα Επιδαύρια. Τι σημαίνει σήμερα για έναν Κύπριο ηθοποιό να ανεβαίνει στη σκηνή της Επιδαύρου; Τι έχετε να θυμάστε από τις παραστάσεις σας εκεί;

Θυμάμαι υπέροχες, πραγματικά αξέχαστες στιγμές από τις παραστάσεις στην Επίδαυρο, με τον Νίκο Χαραλάμπους, τον Εύη Γαβριηλίδη, τον Χρονόπουλο με μουσική του Χριστοδουλίδη και πολλούς άλλους αξιόλογους δημιουργούς. Ήταν εμπειρίες που έχουν μείνει χαραγμένες μέσα μου.

Υπήρχαν στιγμές όπου το κοινό χειροκροτούσε μέσα στην παράσταση και ο ήχος που έφτανε σε εμάς ήταν σαν ένα κύμα, ένα «χαλί» που σε σήκωνε κυριολεκτικά στον αέρα. Για μια στιγμή έχανες την αίσθηση της βαρύτητας. Ήταν ανεπανάληπτες στιγμές, από αυτές που τις φυλάς στο θησαυροφυλάκιό σου και τις επαναφέρεις που και που, για να θυμάσαι τι σημαίνει θέατρο σε έναν τέτοιο χώρο.

Το ότι ο ΘΟΚ επιστρέφει ξανά στην Επίδαυρο μετά από χρόνια είναι για μένα ιδιαίτερα ελπιδοφόρο. Είναι μια συνέχεια, αλλά και μια υπενθύμιση ότι το κυπριακό θέατρο έχει τη θέση του σε αυτόν τον χώρο και σε αυτή την παράδοση.

Η συνεργασία σας με τον ΘΟΚ μετρά δεκαετίες. Ποιες στιγμές ξεχωρίζετε σε αυτή τη διαδρομή;

Ο ΘΟΚ για μένα ήταν και παραμένει ένα μεγάλο σχολείο. Αυτό που λέμε «δια βίου μάθηση» μπορείς πραγματικά να το ζήσεις μέσα σε έναν οργανισμό σαν τον ΘΟΚ, αρκεί να έχεις τον νου σου στη δουλειά και να παραμένεις ανοιχτός.

Μέσα σε αυτά τα χρόνια έχω συναντήσει διαφορετικούς συντελεστές — σκηνοθέτες, σκηνογράφους, χορογράφους και άλλους δημιουργούς από διάφορες χώρες — που έρχονταν στον ΘΟΚ για το ανέβασμα μιας παράστασης. Μεθόδους, συστήματα και τρόπους δουλειάς διαφορετικούς, που άλλοτε πλησίαζαν και άλλοτε απείχαν από τη δική μου καλλιτεχνική αντίληψη, αλλά πάντα άνοιγαν νέους δρόμους σκέψης.

Αυτές οι καλλιτεχνικές συνευρέσεις ήταν για μένα πολύτιμες και συχνά σπάνιες. Ακόμη και από συνεργασίες που δεν ήταν οι πιο επιτυχημένες, μπορούσες να μάθεις· να δεις τι πρέπει να αποφεύγεις, αλλά και πώς να βρίσκεις τρόπους να επικοινωνείς και να γίνεσαι ένα με την ομάδα.

Έχω ζήσει στον ΘΟΚ σπουδαίες δουλειές, στιγμές που με διαμόρφωσαν ως ηθοποιό και ως άνθρωπο. Είναι μια διαδρομή που με έχει γεμίσει βαθιά, συναισθηματικά και επαγγελματικά, και για την οποία νιώθω ευγνωμοσύνη. Κάθε παράσταση αφήνει πίσω της ένα ίχνος, και όλα αυτά τα ίχνη μαζί είναι, για μένα, ένα μεγάλο κομμάτι της ζωής μου στο θέατρο.

Έχετε υπάρξει ηθοποιός, σκηνοθέτης και δάσκαλος υποκριτικής. Ποιος από αυτούς τους τρεις ρόλους «διδάσκει» περισσότερο τους άλλους;  

Το πιο σημαντικό, για μένα, είναι πρώτα απ’ όλα να είσαι άνθρωπος. Αυτή η ιδιότητα πρέπει να υπάρχει εξίσου στον ηθοποιό, στον σκηνοθέτη και στον δάσκαλο υποκριτικής. Αν λείπει αυτό, τότε όποιος κι αν είναι ο ρόλος, μένει κενός από ουσία.

Όταν υπάρχει ανθρωπιά, όλα τα υπόλοιπα έρχονται να υπηρετήσουν κάτι βαθύτερο. Τότε το θέατρο, από όποια θέση κι αν το υπηρετείς, γίνεται ένας ζωντανός αγωγός έκφρασης — ένας τρόπος να ακουστεί η φωνή σου και, ταυτόχρονα, να συναντήσεις τη φωνή των άλλων.

Θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για τη συζήτηση αυτή. Κλείνοντας, θα έλεγα πως όλα όσα ειπώθηκαν επιστρέφουν τελικά σε ένα κοινό σημείο: στο θέατρο ως τόπο συνάντησης ανθρώπων.

Από εκεί ξεκινά και εκεί καταλήγει κάθε διαδρομή — στην ανάγκη μας να αφηγηθούμε ιστορίες με αλήθεια, να αναμετρηθούμε με την ταυτότητά μας και την ευθύνη της εξουσίας, και να μοιραστούμε, έστω για λίγο, μια εμπειρία που μας κάνει πιο παρόντες και πιο ανθρώπινους.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σκηνοθεσία-Μετάφραση-Δραματουργική επεξεργασία: Θωμάς Μοσχόπουλος

Συνεργάτης Σκηνοθέτης: Μάριος Κακουλλής

Σκηνικά-Κοστούμια-: Βασίλης Παπατσαρούχας

Μουσική σύνθεση-Σχεδιασμός ηχοτοπίων-Μουσική διδασκαλία: Nama Dama

Κίνηση-Χορογραφία: Φώτης Νικολάου

Σχεδιασμός φωτισμού: Γεώργιος Κουκουμάς

Καλλιτεχνική διεύθυνση οπτικής ταυτότητας: Βασίλης Παπατσαρούχας

Βοηθός σκηνογράφου-ενδυματολόγου: Ορέστης Λαζούρας

Συνεργάτιδα παραγωγής: Ελένη Νικολάου

Παίζουν

Ίων: Γιάννης Τσουμαράκης

Κρέουσα: Στέλα Φυρογένη

Ξούθος: Νεοκλής Νεοκλέους

Παιδαγωγός: Βαλεντίνος Κόκκινος

Ερμής: Ανδρέας Κουτσόφτας, Βασίλης Χαραλάμπους
Αθηνά: Μαργαρίτα Ζαχαρίου
Πυθία: Ιωάννης Βαρβαρέσος
Δούλος: Δημήτρης Αντωνίου

Βασίλης Αθανασόπουλος, Γρηγόρης Γεωργίου, Νικόλας Γραμματικόπουλος, Μαρία Δράκου, Ιωάννα Κορδάτου, Θεοφάνης Κοσμάς, Μάριαν Κυπριανού, Δημήτρης Λαγούτης, Πέλλα Μακροδημήτρη, Θεόφιλος Μανόλογλου, Αθηνά Μουστάκα, Χρήστος Παπαδόπουλος, Χριστίνα Παπαδοπούλου, Ιωάννα Παπαμιχαλοπούλου, Κρις Σπύρου, Μαρία Τσιάκκα.

Μουσικοί επί σκηνής

Nama Dama, Νικόλας Τσαγγάρης, Ζήνωνας Οικονομίδης

***

ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ

More.gr https://www.more.com/gr–el/tickets/theater/ion–eurypidis-1/