Το θεατρικό έργο «Η τελευταία απολογία του Νίκου Κοεμτζή» του πρωτοεμφανιζόμενου -ως θεατρικού συγγραφέα- Βαγγέλη Γέττου είναι μία πραγματική γροθιά στο στομάχι.

Ο συγγραφέας κάνει απ’ την αρχή της παράστασης σαφείς τις προθέσεις του: δεν θα χαριστεί στο κοινό. Θα επερωτήσει τα κίνητρά του, θα το εγκαλέσει ηθικά, αναγκάζοντάς το να πάρει θέση ακόμα και στο καταληκτικό υπαρξιακό δίλημμα ανάμεσα στη ζωή και τη μη-ζωντανή ζωή, τη διεκπεραιωτική επιβίωση, ακόμα κι αν αυτή ικανοποιεί όλες τις κοινωνικές νόρμες. Έτσι, το κοινό είναι απ’ την πρώτη ως την τελευταία στιγμή συμμέτοχο στην -όντως, κατά την αρχαιοελληνική έννοια- τραγωδία του ήρωα, γενόμενο εκόν-άκον ο Χορός.

Διαβάστε επίσης: Αλέξανδρος Μπαλαμώτης / Γιατί κάναμε παράσταση την ιστορία του Κοεμτζή

Την ίδια στιγμή, ο συγγραφέας δεν χαρίζεται ούτε στον ήρωά του. Κι αυτό το κάνει με μαεστρική συνέπεια, αποφεύγοντας τη Σκύλλα της φολκλορικής ηρωοποίησης και τη Χάρυβδη μιας εύκολης μελό δραματουργίας. Ο Βαγγέλης Γέττος κατασχίζει εξαρχής το παραπέτασμα της μυθολογίας περί τον Κοεμτζή: αν νομίζετε ότι όλα έγιναν για μια παραγγελιά, είστε βαθιά γελασμένοι.

Αντίθετα, πάει με σπασμένα φρένα -κατά τον τρόπο του Κοεμτζή-  στον πυρήνα του διλήμματος: Υπήρχε άλλος δρόμος, που θα έδινε μια άλλη κατάληξη στον ήρωα; Κι αν ναι, μπορούσε στ’ αλήθεια να τον επιλέξει; Ανιχνεύει δηλαδή την οικουμενική πτυχή του εγκλήματος: πόσο αυστηρός είναι ο ιστορικοκοινωνικός καθορισμός, το ιστορικοκοινωνικό πεπρωμένο του ήρωα; Υπάρχει τελικά ελεύθερη βούληση; Και αν ναι, ποιο είναι το αληθινό πεδίο έκτασής της;

Το μεγαλείο του έργου όμως, είναι ότι αυτά τα ερωτήματα δεν τα θέτει με ύφος ακαδημαϊκό ή ακαδημαΐζον, παρά ανακατασκευάζει τη φωνή του Κοεμτζή με αξιώσεις γνησιότητας, με λόγο φυσικό και ρέοντα, λόγο πηχτό και καυστικό. Και το κατορθώνει, πιστεύω, επειδή ο συγγραφέας δεν επιδεικνύει απλώς βαθιά ενσυναίσθηση, αλλά επειδή συμπάσχει με τον ήρωά του. Επειδή όχι μόνο κατάφερε ν’ ανασυστήσει τους λαβυρίνθους του μυαλού του Κοεμτζή, αλλά τόλμησε και να τους περπατήσει ο ίδιος.

Η ερμηνεία του Μάρκου Γέττου είναι οριακή. Ο νευρώδης τρόπος του (ας αποδοθούν τα εύσημα και στον επιμελητή της κίνησης, Αυγουστίνο Κούμουλο) σωματοποιεί με καθηλωτικό ρεαλισμό την αγωνία ενός ανθρώπου για δικαιοσύνη, που τού είναι αναγκαία όσο το οξυγόνο. Θα ανακαλέσει κανείς ίσως στη μνήμη του -ως σημείο αναφοράς- το αγωνιώδες περπάτημα του Daniel Day-Lewis μέσα στο κελί, στο «Εις το όνομα του πατρός». Όσο η αφήγηση προχωράει, ο Μάρκος Γέττος μπαίνει σ’ έναν εσώτερο κύκλο της προσωπικής κόλασης του ήρωα, η ένταση αυξάνει προοδευτικά, ως το σημείο που αξιοθαύμαστα πειστικά ενσαρκώνει έναν άνθρωπο με κομμένες φρένες. Όταν υποκλίνεται, στο τέλος της παράστασης, τα μάτια του έχουν ακόμα το βλέμμα του φυλακισμένου αγριμιού που λυσσάει για την ελευθερία του.

Η σκηνοθεσία του Αλέξανδρου Νικόλαου Μπαλαμώτη καταφέρνει να τηρεί το μέτρο καθ’ όλη τη διάρκεια της παράστασης – ας μη λογιστεί μικρό επίτευγμα, όταν ένας μόνον αφηγητής καλείται ν’ αναπαραστήσει γεγονότα μιας ολόκληρης ζωής. Ξεχωρίζει το εύρημα με το χώμα, που μας δίνει να καταλάβουμε πως ‘’είναι κάτι πιο βαθύ που λερώνει’’ τον ήρωα, πιο βαθύ απ’ τη λασπουριά του πατρογονικού του τόπου, ακόμη κι απ’ το αίμα των θυμάτων του. Η σκηνογραφία (Αλέγια Παπαγεωργίου), ο φωτισμός (Λάμπρος Παπούλιας) και το μουσικό ηχοτοπίο (Δημήτρης Χατζηζήσης) υπηρετούν με τρόπο λιτό, πλην καθοριστικό τις ιδέες του κειμένου, διαμορφώνοντας την προσήκουσα ατμόσφαιρα. Ενώ, τέλος, τα ηχητικά αποσπάσματα απ’ τον Τύπο της εποχής και τα δικαστικά έγγραφα (με τη φωνή του Δημήτρη Μηλιώτη) λειτουργούν ως κρίσιμη διαρκής υπενθύμιση ότι ‘’σ’ αυτόν εδώ τον κόσμο, γίνηκε ετούτη η αποκριά’’, όσο μακριά κι αν μοιάζει στα μάτια των σημερινών θεατών.