«;Oταν λέμε ότι η μέρα ήταν πανέμορφη και όλος ο κόσμος ήταν έξω, δεν είναι ποτέ όλος ο κόσμος έξω. Είναι μόνο όσοι μπορούν και αυτό θα σπάσει, θα αλλάξει» λέει στο tvxs η Έλενα Μαντζαβίνου Eντεταλμένη Δημοτική Σύμβουλος Προσβασιμότητας και Αντιπρόεδρος Κέντρου Υποδοχής και Αλληλεγγύης του Δήμου Αθηναίων.

Αφορμή για τη συνέντευξη που ακολουθεί, στάθηκαν εκτός από την Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Κινητικότητας που διανύουμε και οι παραστάσεις με πλήρεις υπηρεσίες προσβασιμότητας για Άτομα με Αναπηρία που διοργάνωσε για πρώτη φορά ο δήμος στο Φεστιβάλ Κολωνού και οι οποίες σημείωσαν επιτυχία.

Η Έλενα Μαντζαβίνου όμως εργάζεται αποφασιστικά για την προσβασιμότητα των ΑΜΕΑ και σε άλλους τομείς της πολιτιστικής ζωής και όχι μόνο. Εξηγεί στο tvxs πως ανοίγει μέσω του δήμου και την πολύτιμη συνεργασία συνεργατών της αυτούς τους δρόμους και τι μπορεί να αλλάξει σε μια πόλη σαν την Αθήνα, μια πόλη που όχι απλά δεν διευκολύνει τα ανάπηρα άτομα, αλλά τους θέτει διαρκώς εμπόδια.

Πως ξεκίνησε η πρωτοβουλία για καθολικά προσβάσιμες παραστάσεις και συναυλίες;

Αναλαμβάνοντας την αρμοδιότητα της Προσβασιμότητας, αρμοδιότητα που έδωσε διακριτά για πρώτη φορά ο Χάρης Δούκας στον Δήμο Αθηναίων, είχα στο μυαλό μου, μεταξύ άλλων, στην προσβασιμότητα στον Πολιτισμό.

Έχουμε εξαιρετικούς χώρους Πολιτισμού, την Πινακοθήκη του Δήμου Αθηναίων, το Πολιτιστικό Κέντρο Μελίνα Μερκούρη, το Κέντρο Τεχνών, Το Λαογραφικό Μουσείο.

Το πιο πολύτιμο ως συνήθως είναι οι άνθρωποι, δειλά είναι η αλήθεια, γιατί δεν γνώριζα κανέναν, πρότεινα μήπως να είχαμε ξεναγήσεις με διερμηνεία στην ελληνική νοηματική, στην Πινακοθήκη μας και ακουστικές περιγραφές έργων.

Δεν ήθελαν πολύ, Βικτώρια Ζυγούρου προϊσταμένη της Πινακοθήκης και η Έλενα Χρονοπούλου, προϊσταμένη τότε του τμήματος Μουσείων και Πολιτιστικών Χώρων, άμεσα προχωρήσαμε στον προγραμματισμό, αναζητώντας συγχρόνως χρηματοδότηση, συνεργαζόμενες με την Liminal, εταιρεία υπηρεσιών προσβασιμότητας και στις 11 Ιουλίου του 2024 είχαμε τα πρώτα «προσβάσιμα εγκαίνια» που λέω και εγώ. Και με απτικά έργα. Η Βικτώρια και η Έλενα είναι μέλη της “ομάδας εργασίας για την προσβασιμότητα και συμπερίληψη” στον δήμο σήμερα.

Να πω ότι ήταν το έναυσμα, ήταν μόνο η αρχή. Χρειάζονταν την πρόταση, την ευκαιρία και την στήριξη, κάποιος να τους πει “πάμε” Τους το είπα. Ε, και ξεκινήσαμε. Δεν έχω ιδέα τι προγραμματίζουν πια…εκπαιδευτικά εργαστήρια, κολάζ, ζωγραφική, συμπεριληπτικές ομάδες, ή και όχι, για μικρούς και μεγάλους, μουσική, χορό, τα μαθαίνω όταν με καλούν!

Στο δε Λαογραφικό Μουσείο Αγγ. Χατζημιχάλη συμβαίνει το εξής: στην οθόνη υποδοχής, το μήνυμα παίζει εναλλάξ στα ελληνικά και αγγλικά με διερμηνεία στην αντίστοιχη γλώσσα ενώ, το κοινό ενημερώνεται για τις ξεναγήσεις σε άτομα με οπτική και ακουστική αναπηρία. Δεδομένου ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του μουσείου είναι ξυλόγλυπτο, αποτελεί μοναδική απτική εμπειρία.

Αυτά τα είχαμε οργανώσει, τα γνώριζα. Αυτό που δεν γνώριζα, είναι ότι το μουσείο είναι πολύ αγαπητό και το επισκέπτονται, απογεύματα κυρίως, ομάδες ατόμων με ψυχοκοινωνικές διαταραχές, στο φάσμα κλπ.

Τους υποδέχεται και τους ξεναγεί η υπεύθυνη του Μουσείου, η κυρία Πισιμήση, εκτός ωραρίου.

Και έτσι καταλήγουμε πάλι στους ανθρώπους, από όπου ξεκινήσαμε. Για να απαντήσω λοιπόν -τελικά- στο ερώτημα σας, οι καθολικά προσβάσιμες παραστάσεις ήταν το απολύτως, επόμενο βήμα.

Υπήρξε κάποια αφορμή;

Πέρυσι τα Χριστούγεννα, είδα ένα ρεπορτάζ για την πρώτη καθολικά προσβάσιμη όπερα, στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Ζήλια, η μαμή της καθολικά προσβάσιμης ιστορίας του Δήμου Αθηναίων…

Επικοινώνησα με τους ειδικούς που είχα εντωμεταξύ γνωρίσει, και πράγματι μία από αυτές τις ομάδες είχε εργαστεί για την παράσταση της Θεσσαλονίκης, δηλαδή ήταν κάτι που συμβαίνει στ’ αλήθεια.

Πηγαίναμε για Όπερα δηλαδή… η διάθεση υπήρχε, δεν υπήρχε όμως χρόνος στο πρόγραμμα, γιατί όπως γνωρίζετε, Χριστούγεννα ετοιμάζεται η επόμενη σεζόν…

Παρ’ όλα αυτά φτάσαμε να γίνει συνάντηση του Τεχνικού διευθυντή του ΟΛΥΜΠΙΑ, με τον τεχνικό διευθυντή της Ομάδας που προτείναμε να αναλάβει τις υπηρεσίες καθ.προσβασιμότητας. Τάσης Χριστογιαννόπουλος λέγεται ο ήρωας.

Και λίγο πριν το δεύτερο ραντεβού, έγινε αυτή η καταστροφή στο ΟΛΥΜΠΙΑ, που μας άφησε όλους άναυδους και παγωμένους. Εγώ δεν μπορούσα να το πιστέψω ότι θα είχαμε πάλι το θέατρο μας και όμως η εντατική δουλειά, όλων στον ΟΠΑΝΔΑ και της ίδιας της προέδρου του Ελένης Ζωντήρου και του ΔΣ, μας δίνει από τις πρώτες μέρες του Σεπτεμβρίου, το θέατρο μας πίσω. Τεράστια δουλειά ιδιαίτερων απαιτήσεων.

Άνθρωποι από πενήντα και πάνω είδαμε όπερα για πρώτη φορά στην Λυρική, στην Ακαδημίας. Είδα την Κάρμεν 8 χρονών, είναι η αγαπημένη μου όπερα και ως εκ τούτου, αγαπημένος μου τόπος. Και έχω μεγάλη χαρά που θα βλέπω πάλι φωτισμένη την είσοδο της, ανάμεσα στην γενικά δυστυχώς, σκοτεινή ακόμα Ακαδημίας.

Υπάρχει από τον δήμο το μπάτζετ που έχετε ανάγκη;

Όλα, όλα αυτά που λέμε, φυσικά χρειάζονται χρηματοδότηση.

Έχω πολύ ξεκάθαρη άποψη ότι τα σχήματα που εμφανίζονται, είτε είναι ομάδες, μπάντες καλλιτεχνών με αναπηρίες, ή μεμονωμένοι καλλιτέχνες ή εταιρείες που προσφέρουν υπηρεσίες προσβασιμότητας, πρέπει να αμείβονται. Τελεία.

Οπότε ακόμα και αν το κεφάλι μας «σκάει» από ιδέες, αν δεν υπάρχει η δυνατότητα, δεν προχωράμε.

Είμαστε τυχεροί. Η πρώτη έκθεση του Ιουλίου του 2024, ονομαζόταν Γυναικεία Ζητήματα” Χρηματοδοτήθηκε από την “Χάρτα” για την αντιμετώπιση της έμφυλης βίας.

Από τον Γενάρη, περιμένουμε να ενταχθούμε για θέματα Προσβασιμότητας, στο ΕΣΠΑ που διαχειρίζεται η Αναπτυξιακή του Δήμου. Τον Ιούνιο μάθαμε ότι έχει γίνει δεκτό το πρόγραμμα μας, τον Ιούνιο επίσης έγινε η πρώτη συνάντηση με την Πρόεδρο Ελένη Ζωντήρου, την Εμμανουέλα Πατηνιωτάκη ιδρύτρια της εταιρείας υπ. καθ. προσβασιμότητας ATLAS E.P. και μπήκαν οι βάσεις της συνεργασίας.

Είδαμε ποιες παραστάσεις θα συμμετείχαν και αποφασίσαμε. «Ο φίλος μου ο Λευτεράκης» και «Εκείνος και Εκείνος».

Γιατί πιστεύετε δεν έχει γίνει έως σήμερα με εξαίρεση μεμονωμένων εκδηλώσεων από ιδρύματα και το Φεστιβάλ Χαλανδρίου; Λόγω έλλειψης δομών ή πρωτοβουλίας;

Νομίζω πως είναι απαραίτητο να δει κανείς όλη την εικόνα. Να επιλέξει την εικόνα που θέλει και να προχωρήσει.

Βεβαίως υπάρχουν οι ειδικοί, αυτοί που είναι η δουλειά τους, επιμελητές, εικαστικοί, σκηνοθέτες, μουσικοί, συνθέτες, που προχωρούν την Τέχνη και τον Πολιτισμό. Αυτοί επιδιώκουν ενδεχομένως να διευρύνουν το ακροατήριο, στο οποίο αναφέρονται.

Ωστόσο καίριο ρόλο παίζουν σ’ αυτό, οι χώροι τέχνης, τα μουσεία, κ.α. που είναι δουλειά τους να προχωρούν στις νέες εποχές. Να πρωτοπορούν. Να σπάνε στερεότυπα και προκαταλήψεις. Η τέχνη το κάνει κατ’ εξοχήν.

Η εικόνα που έχω στο μυαλό μου, αυτήν που φέρνω στον Δήμο Αθηναίων, μας περιέχει όλους.

Και η δουλειά μου είναι (μεταξύ άλλων), να έχουν όλο και περισσότεροι την επιλογή να συμμετέχουν στην κοινωνική ζωή, στα δρώμενα της Αθήνας.

Χρειάζεται να επιλέξει επίσης κανείς, πού θέλει να επενδύσει. Και θα ξαναπώ, για ποιους. Πρέπει να τους βλέπει. Λέω ενίοτε ότι δεν θέλουμε να βλέπουμε τους ανάπηρους δίπλα μας ή θεωρούμε ότι αν τους χαϊδεύουμε υποστηρικτικά στην πλάτη, καθαρίσαμε.

Μου λένε πως είναι πολύ σκληρή αντίληψη. Εγώ όμως ακούω και μια άλλη ευρέως διαδεδομένη αντίληψη, που με εξοργίζει. «Μα αφού δεν έρχονται ανάπηροι ποτέ. Έχεις δει ποτέ καροτσάκια εδώ;». Ε, κι αν δεν είδες, θα δεις!

Ήρθαμε στην πόλη, στην Αθήνα, να αποδείξουμε (μεταξύ άλλων), ότι η συμπερίληψη δεν είναι κενός λόγος για μας.

Τι ανταπόκριση υπήρξε σε αυτές τις παραστάσεις;

Sold out!! Εξαιρετική ανταπόκριση, γεμίσαμε, ξεπουλήσαμε! Εκτός αυτού, φεύγαν ολοι οι θεατές πολύ πολύ ευχαριστημένοι!

Αν δεν ήταν σαφές να πω ότι αυτές δεν ήταν «ειδικές παραστάσεις», ήταν παραστάσεις για όλους, που όμως μπορούσαν να παρακολουθήσουν ισότιμα, άτομα με οπτική και ακουστική αναπηρία. Προφανές ότι το θέατρο ήταν απολύτως προσβάσιμο και για χρήστες αμαξιδίων.

Εξαιρετικές παραστάσεις! Στην πρώτη στις 10/9 είπα πως αυτή η πρεμιέρα είναι μόνο η αρχή. Στη δεύτερη κιόλας, ήξερα ποιά θα είναι η συνέχεια, έρχεται πολύ σύντομα, θα εκπλαγείτε όπως και εγώ, όταν μου έγινε η πρώτη κρούση και εκδήλωση ενδιαφέροντος, και έτσι εχθές είπα μόνο “stay tuned”.

Ήμουν πολύ συγκινημένη, βοήθησε και το έργο που το γνωρίζω από μικρή τηλεθεάτρια και περίμενα τις προβολές των επεισοδίων…

Πόσο εύκολο είναι για ένα άτομο με αναπηρία να έρθει καταρχήν σε έναν χώρο με δεδομένο ότι η Αθήνα είναι μια ακατάλληλη πόλη;

Οι χώροι πολιτισμού που προανέφερα, είναι απολύτως προσβάσιμοι, εκτός του Λαογραφικού Μουσείου Αγγ. Χατζημιχάλη, που δυστυχώς, δυστυχώς δεν μπορούν να επισκεφτούν χρήστες αμαξιδίου, επειδή δεν έχει και δεν μπορεί να προστεθεί σε αυτήν την φάση τουλάχιστον αναβατόριο, λόγω του ότι είναι διατηρητέο.

Ωστόσο η «αλυσίδα προσβασιμότητας» είναι ζητούμενο. Δηλαδή να μπορείς να ξεκινήσεις από ένα σημείο και να φτάσεις εκεί που θες χωρίς εμπόδια.

Ασπάζομαι την άποψη περί κοινωνικής κατασκευής της αναπηρίας. Τα εμπόδια είναι που κάνουν κάποιον εν πολλοίς, ανάπηρο. Που αυξάνουν την βλάβη που έχει. Τα στερεότυπα, τα κοινωνικά και πραγματικά εμπόδια. Ο αποκλεισμός.

Ένας νέος φίλος μου, τετραπληγικός, ανέφερε ότι στην Βαρκελώνη και στο Τόκιο είναι λιγότερο ανάπηρος από ότι στην Αθήνα.

Αυτό ήταν γερή σφαλιάρα…Ταξιδεύει όσο μπορεί, στην Βέρνη βαρέθηκε από την τελειότητα των συνθηκών, το καλοκαίρι το πέρασε ένα μήνα στην Κόστα Ρίκα. Φωτό από την ζούγκλα, το ποτάμι και δε συμμαζεύεται.

Να πω με την ευκαιρία, ότι δεν είναι όλες οι υποδομές πανάκριβες, κάποιες φορές μια σωστή σκέψη χρειάζεται και είναι αρκετή.. Όπως το να σκαλίσεις κεφάλια ζώων σε ξύλο και να τα τοποθετήσεις στην ζούγκλα, ώστε οι τυφλοί ταξιδιώτες να τα γνωρίζουν απτικά… έχω και άλλα καλά παραδείγματα.

Πάντως για να απαντήσω, η ένδειξη θα είναι όταν ανάπηρα άτομα που κινούνται αυτόνομα, δεν θα έχουν καμία πρόσθετη ανάγκη βοήθειας για να κινηθούν στην πόλη.

Τι σκοπεύει να κάνει ο δήμος ώστε τα άτομα με αναπηρία να νιώσουν ως βιώσιμη την πόλη τους;

Είμαστε στο πόδι, όλες οι Αντιδημαρχίες οι Διευθύνσεις οι υπηρεσίες του Δήμου για την βελτίωση και την κατασκευή των υποδομών της πόλης.

Το ξέρετε πως πριν αναλάβει τον δήμο ο Χ. Δούκας καλά καλά, απέσπασε η κυβέρνηση από τον Δήμο Αθηναίων την εταιρεία «Ανάπλαση Αθήνας» με κεφάλαια 70 εκατ. που ήταν ακριβώς για τέτοιου είδους υποδομές.

Τα καταφέραμε ωστόσο, έχουμε από τον Σεπτέμβριο νέες εργολαβίες για νέες υποδομές. Προφανώς και μέχρι τώρα υπάρχουν εργοτάξια στην Αθήνα, θα είναι ωστόσο όλο και πιο ορατό το έργο μας.

Υπάρχει το σχέδιο για την Ανοιχτή Γειτονιά των 15′ με τα συμμετοχικά εργαστήρια που τρέχουν.

Αύριο το απόγευμα είναι το τελευταίο στην 7η κοινότητα (Πανόρμου 59). Έρχεται κατασκευή πεζοδρόμων, αυτών που είναι ανακηρυγμένοι και δεν τους έχουμε δει ποτέ και άλλα.

Ο δικός μου στόχος είναι η ορατότητα.

Συνηθίζω να λέω ότι, όταν λέμε ότι η μέρα ήταν πανέμορφη και όλος ο κόσμος ήταν έξω, δεν είναι ποτέ όλος ο κόσμος έξω. Είναι μόνο όσοι μπορούν! Ε, αυτό θα αλλάξει, θα σπάσει.