Η παράσταση «Ιερά Οδός 343» παρουσιάζεται στο θέατρο Μπάγκειον κάθε Κυριακή στις 19:15.

Ads

Με αφορμή την παράσταση μιλήσαμε με την ηθοποιό Χριστίνα Λικοτσέτα για το θέατρο, για την αντιμετώπιση των ψυχικών ασθενειών από την κοινωνία μας και τον χώρο του Μπαγκείου.

Ads

Τι ήταν αυτό που σας τράβηξε στο βιβλίο της Μαρίας Φαφαλιού και σας ώθησε να το μεταφέρετε στη σκηνή;

Ads

Η ιδέα της μεταφοράς του βιβλίου της Μαρίας Φαφαλιού γεννήθηκε από την πρώτη στιγμή που έπιασα στα χέρια μου το βιβλίο: Ιερά Οδός 343 (μαρτυρίες από το Δρομοκαΐτειο). Είναι  αρκετά περίεργο αν σκεφτεί κανείς πως το σπουδαίο αυτό βιβλίο, το οποίο παραλίγο να προλογίσει ο Μάνος Χατζιδάκις, αλλά δεν πρόλαβε, είναι ελάχιστα προβεβλημένο και δεν έχει λάβει την αναγνώριση που του αναλογεί. Βέβαια, σε αυτό έχει συμβάλει και το γεγονός του ότι η κ. Φαφαλιού δεν έχει  καμιά πρόσβαση στα social media. Κι αυτό για την εποχή μας θεωρείται μεγάλο «μειονέκτημα»

Ads

Επιπλέον, η ανάγκη της θεατρικής μεταφοράς των πραγματικών αυτών αφηγήσεων ενισχύεται και από έναν επιπλέον λόγο: εξαιτίας της διπλής μου ιδιότητας, καθώς είμαι και εκπαιδευτικός. Μια πραγματικότητα που σχεδόν  «επιβάλλει» οποιαδήποτε μορφή μελέτης της προφορικής ιστορίας. Άλλωστε, δεν είναι η πρώτη φορά που μου γεννάται η επιθυμία για κάτι τέτοιο. Πριν κάποια χρόνια είχα την ιδέα της θεατρικής μεταφοράς του βιβλίου του Γιάννη Μακριδάκη Συρματένιοι. Ξεσυρματένιοι. Όλοι, για τους πρόσφυγες της Χίου που έφυγαν κατά τη διάρκεια της Κατοχής προς την Τουρκία και τη Μέση Ανατολή. Και τα δύο αυτά βιβλία, κατά βάθος συνομιλούν, γιατί  ασχολούνται με τους «παρίες». Με τους ανθρώπους που βρίσκονται στο απόλυτο κοινωνικό περιθώριο.

Πώς ήταν η διαδικασία της δραματουργικής επεξεργασίας; Υπήρξε κάτι που σας δυσκόλεψε ιδιαίτερα;

Εκείνο που με δυσκόλεψε ήταν η επιλογή των αφηγήσεων. Οι ιστορίες των ανθρώπων  που δεν κατάφερα να εντάξω και άφησα πίσω είναι εκείνες που σκέφτομαι συνεχώς, όσο περνάει ο καιρός. Οι ιστορίες όλων εκείνων που οδηγήθηκαν στο Δρομοκαΐτειο εξαιτίας των πολιτικών τους φρονημάτων.  Η ιστορία της σολίστ που έμεινε 35 χρόνια στο Δάφτσιο (σ σ σε ένα από τα κτίρια του Δρομοκαϊτείου)  στην οποία δόθηκε η άδεια να μεταφέρει μέσα στο ψυχιατρείο το πιάνο της. Η ανάδειξη αυτής της σύντομης ιστορίας θα γινόταν, για να επισημανθεί, η σημαντική συμβολή της τέχνης στην ψυχική υγεία. Κι όχι  για να υπονοηθεί πως αυτού του είδους οι πρακτικές ήταν ο κανόνας.

Στις περισσότερες αφηγήσεις κυριαρχεί ο πόνος -ψυχικός, αλλά σωματικός, εξαιτίας των μεθόδων που εφαρμόζονταν και κάποιες  συνεχίζουν να εφαρμόζονται μέχρι και σήμερα- όπως επίσης η εγκατάλειψη και η μοναξιά.  Άλλη μια συγκινητική  ιστορία ήταν αυτή του Δ. που έμεινε τριάντα χρόνια στο Δρομοκαΐτειο και ανέπτυξε πολύ καλές σχέσεις με έναν καθαριστή. Ο οποίος του είχε υποσχεθεί πως όταν θα έβγαινε σε σύνταξη θα τον έπαιρνε μαζί του στο χωριό. Κάτι που δεν έγινε και έτσι ο Δ. κατέρρευσε. Η ανάγκη των ανθρώπων για επαφή και οι ιστορίες αλληλεγγύης που αναπτύχθηκαν μέσα στο ψυχιατρείο είναι συγκλονιστικές.

Θεωρείτε ότι το θέατρο μπορεί να συμβάλει στην αλλαγή στάσης της κοινωνίας προς την ψυχική ασθένεια;

Δυστυχώς, δεν είμαι τόσο αισιόδοξη. Μια παράσταση ή ένα καλλιτεχνικό γεγονός μπορεί να γίνει η αφορμή προκειμένου να ανοίξει μια συζήτηση, ένας δημόσιος διάλογος. Αλλά δεν μπορεί να μετακινήσει πεποιθήσεις και στερεότυπα  ετών. Θα ήταν αλαζονικό αν πιστεύαμε πως η τέχνη μετακινεί «βουνά» και πως μπορεί να κινηθεί εκτός κοινωνικού πλαισίου και ανεξάρτητα από αυτό. Ακόμα κι εμείς που καταπιανόμαστε με αυτό το έργο προσπαθούμε να καταπολεμήσουμε τα δικά μας στερεότυπα. Θα αφηγηθώ ένα αληθινό συμβάν που έζησα μέσα στο ψυχιατρείο. Μόλις είχα διασχίσει την είσοδο του νοσοκομείου και ένα νεαρός, δεν ήταν μεγαλύτερος από 25 ετών, άρχισε να τρέχει προς το μέρος μου. Το πρώτο πράγμα που σκέφτηκα ήταν πως θέλει να με χτυπήσει. Φυσικά διαψεύστηκα, γιατί το αγόρι έτρεξε, στάθηκε μπροστά μου, με χάιδεψε στο πρόσωπο και έφυγε. Δηλαδή, μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα, καταρρίφθηκαν όλα τα καλά δομημένα κλισέ, με τα οποία μεγαλώσαμε και τα οποία θέλουν την ψυχική νόσο να συνδέεται άμεσα με τη βία. Γι αυτού του είδους τις πεποιθήσεις,  εκτός από την οικογένεια, μεγάλη ευθύνη έχουν τα ΜΜΕ, αλλά και το σχολείο.

Πώς είναι για εσάς να ενσαρκώνετε τόσες διαφορετικές φωνές και πρόσωπα πάνω στη σκηνή;

Θα έλεγα πως  (τελικά) λειτούργησε απελευθερωτικά. Τόσο η σκηνοθετική οδηγία, όσο και η δική μου πεποίθηση ήταν πως πάμε να αφηγηθούμε μια ενιαία ιστορία, με τρόπο απλό που να συγκινεί , δίχως να επιδιώκεται επίκληση στο συναίσθημα. Μια ιστορία που θα γίνει κατανοητή απ’ όλους και  η μια αφήγηση θα συνδέεται με την άλλη, ως ένα ενιαίο σύνολο. Ενώ, στο τέλος, οι άνθρωποι αυτοί καταλήγουν να  έχουν μια κοινή φωνή.

Ποια στιγμή της παράστασης σας συγκινεί περισσότερο κάθε φορά;

Σχεδόν όλες, γιατί τις επέλεξα μία προς μία, αλλά αν πρέπει να ξεχωρίσω κάποια, είναι η ιστορία της Ρίτας, της Σταρ Ελλάς που βρήκε καταφύγιο στο Δρομοκαΐτειο. Εξαιτίας του διασυρμού που είχε υποστεί από τα ΜΜΕ της εποχής. Ο λόγος που εντάχθηκε αυτή η αφήγηση δεν ήταν γιατί ήθελα να κλείσω το μάτι στους θεατές λέγοντας πως τα ψυχιατρεία είναι παράδεισος, αλλά για αναδειχθεί η σκληρότητα της κοινωνίας των «υγιών». Η Ρίτα αυτό που εξομολογείται στη Μαρία Φαφαλιού είναι το εξής:  «υπάρχει δεύτερο από το Δρομοκαΐτειο; Εγώ, το αγαπάω το Δρομοκαΐτειο. Θα πεθάνω εδώ». Πιο πριν όμως έχει πει: «με γράψανε και στις εφημερίδες. Τέως Σταρ Ελλάς, στο Δαφνί, ρεζίλι με κάνανε. Πως ήμουν γυμνή και σκισμένη. Ψέματα». Το τραγικό στοιχείο σε αυτή την αφήγηση κρύβεται στο παράδοξο γεγονός  ότι η Ρίτα περνούσε τόσο άσχημα στον έξω κόσμο, των υποτιθέμενων λογικών, που βρήκε αποκούμπι στον σκληρό χώρο του ιδρύματος.

Πόσο σημαντικός ήταν ο χώρος του Μπαγκείου για την ατμόσφαιρα που θέλατε να δημιουργήσετε;

Το Μπάγκειον χτίστηκε στα τέλη του 19ου αιώνα (σε σχέδιο του Ερνέστου Τσίλλερ), καθώς και η ίδρυση του Δρομοκαϊτείου χρονικά τοποθετείται περίπου  την ίδια εποχή.  Θα λέγαμε πως αυτοί οι δύο χώροι έχουν κάποιο κοινό, πως συνομιλούν. Οι ιστορίες των ψυχικά ασθενών, του Βιζυηνού, του Μητσάκη, του Φιλύρα και τόσων άλλων ψυχικά ασθενών μόνο σε έναν χώρο φθαρμένο από το χρόνο θα μπορούσαν να ακουστούν. Τόσο τους «τρελούς» όσο και το κτίριο του Μπαγκείου, τα προσπερνάμε εύκολα, σχεδόν δεν τα βλέπουμε κι ας πέφτουμε επάνω τους κάθε μέρα.

Επιπλέον, κάτι που ελάχιστοι γνωρίζουν είναι πως στο υπόγειο του Μπαγκείου υπήρχε ένα καφέ στο οποίο σύχναζαν όλοι οι καταραμένοι της εποχής εκείνης, όπως ο Ναπολέων Λαπαθιώτης.  Ο Ορέστης Λάσκος είχε γράψει ένα ποίημα για τους θαμώνες αυτού του καφενείου (παραθέτω την πρώτη στροφή):

«Το Μπάγκειον»

Κάτω απ’ τα τόξα του υπογείου με τις τεφρές σκιές των,
και μες στην κούφια ατμόσφαιρα που μια σιγή αντηχεί,
της Κοινωνίας οι άχρηστοι κηφήνες, μοναχοί,
στο περιθώριον της ζωής διαγράφουν τις τροχιές των…

Αν έπρεπε να συμπυκνώσετε σε μία φράση το μήνυμα της παράστασης, ποια θα ήταν;

Στην  ερώτηση που απηύθυνε ένας ασθενής προς την οικογένειά του: «με θέλετε;». Σε αυτή ακριβώς τη φράση θεωρώ  που συμπυκνώνετε το νόημα όλης της παράστασης.  Τελικά, τους θέλουμε;

Τι εύχεστε να κρατήσει ο θεατής φεύγοντας από την «Ιερά Οδό 343»;

Θα δανειστώ μια φράση της Μαρίας Φαφαλιού σχετικά με τη διαχωριστική γραμμή ανάμεσα στην «τρέλα» και την «υγεία»:  η διαχωριστική γραμμή είναι πολύ λεπτή και πως μπορεί όλοι μας να βρεθούμε στη μία ή στην άλλη όχθη. Χίλιες δυο συγκυρίες παίζουν ρόλο, γι αυτό και τίποτα δεν είναι δεδομένο και μη αναστρέψιμο.

Πληροφορίες παράστασης

Αποσπάσματα από μαρτυρίες που αντλήθηκαν μέσα από τα βιώματα των ίδιων των πρωταγωνιστών που έζησαν μέσα στο Δρομοκαΐτειο από την περίοδο του Βιζυηνού, του Μητσάκη και του Φιλύρα, καθώς και πολλών άλλων ψυχικά ασθενών που έμειναν  στο Ίδρυμα και που πολλές φορές εγκαταλείφθηκαν από τις οικογένειές τους.  Οι αφηγήσεις εναλλάσσονται και έρχονται να αναδείξουν εκτός από τα βιώματα των ίδιων των ασθενών, τις απόψεις, τις εμπειρίες  και τα στερεότυπα που κουβαλούν συγγενείς, φίλοι, νοσηλευτικό και ιατρικό προσωπικό καθώς και όλοι  οι «σημαντικοί άλλοι» των οποίων η στάση διαδραματίζει  καθοριστικό ρόλο στην πορεία και την εξέλιξη της ένταξης των ψυχικά ασθενών στην κοινωνία των «υγιών».

Οι δύο αφηγητές έρχονται  να ζωντανέψουν το λόγο όλων αυτών των προσώπων , αλλά να προβάλουν και κάποιες χρήσιμες πληροφορίες για την αντιμετώπιση των  ψυχικά ασθενών  ξεκινώντας από την εποχή της ίδρυσης του ψυχιατρείου από τον Ζωρζή  Δρομοκαΐτης μέχρι και την περίοδο της δεκαετίας του 90. Με τον δεύτερο αφηγητή να επωμίζεται- επί σκηνής- και τον ρόλο του μουσικού δημιουργώντας έναν ισότιμο διάλογο μεταξύ λόγου και ήχων.

Τι είναι «τρέλα»; Γράφει ο 1+1=1: «Τρέλα είναι να ξυπνάς τη νύχτα με το μυαλό σου να σφυροκοπιέται από φωνές που σε απειλούν. Να ζητάς βοήθεια και να βρίσκεσαι καθηλωμένος με λουριά. Τιμωρημένος. Καταδίκη χωρίς αδίκημα. Χωρίς δικαστές. Χωρίς συνήγορο υπεράσπισης!»

Εγκλεισμός, μέσα και έξω. Οδύνη ανείπωτη.

Η παράσταση είναι βασισμένη στο ομώνυμο βιβλίο της Μαρίας Φαφαλιού «ΙΕΡΑ ΟΔΟΣ 343. Μαρτυρίες από το Δρομοκαΐτειο» (εκδόσεις Αλεξάνδρεια). Επιπλέον, έχουν χρησιμοποιηθεί αποσπάσματα από το βιβλίο «Αυτοί οι ωραίοι τρελοί» του Γιάννη Καιροφύλα (εκδόσεις Φιλιππότη) και μία αφήγηση από το βιβλίο «Ακόμη ένας άγιος» Εικονοστάσι ανωνύμων αγίων του Γιάννη Ρίτσου (Εκδόσεις ΚΕΔΡΟΣ).

Η φωτογράφιση της παράστασης πραγματοποιήθηκε στο Δρομοκαΐτειο.

ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΕΣ

Σύλληψη και δραματουργική επεξεργασία: Χριστίνα Λυκοτσέτα

Σκηνοθεσία: Βασίλης Παχουνδάκης

Ερμηνεία: Φίλιππος Δραγούμης, Χριστίνα Λυκοτσέτα

Μουσική: Φίλιππος Δραγούμης

Σκηνικό-φωτισμοί: Έβης Χρήστου

Κοστούμια: Ελένη Νομίδη

Φωτογραφίες: Κατερίνα Αρβανίτη

Υπεύθυνη επικοινωνίας: Χρύσα Ματσαγκάνη

Παραγωγή: ΑΜΚΕ Verba Volant 

Πληροφορίες παράστασης

Παραστάσεις:  Από Κυριακή 28 Σεπτεμβρίου έως Κυριακή 21 Δεκεμβρίου

Ημέρες & ώρες παραστάσεων

Κάθε Κυριακή στις 19:15

Τιμές εισιτηρίων:

Γενική Είσοδος: 12 ευρώ

Ομαδικό 9+: 8€

Ατέλειες: 5€ ατέλειες (μόνο στο ταμείο)

Διάρκεια παράστασης  60 λεπτά χωρίς διάλειμμα

Προπώληση εισιτηρίων: TICKETSERVICES

– online:  https://shorturl.at/66ru9

– τηλεφωνικά: 2107234567

– εκδοτήριο: Πανεπιστημίου 39, Αθήνα

Τηλεφωνικές κρατήσεις: μέχρι και μία ώρα πριν την παράσταση στα τηλ. 6955496938 , 6949611042 , 6937099781

ΜΠΑΓΚΕΙΟΝ

Πλατεία Ομονοίας 18, Αθήνα

Έγραψαν για την παράσταση

[…Μία ανατριχιαστική ποιητική παράσταση για την αποδαιμονοποίηση της ψυχικής υγείας στο εμβληματικό Μπάγκειον (πρώην ξενοδοχείο, νυν χώρος ελεύθερης καλλιτεχνικής εκφράσεως). Το κοινωφελές μήνυμα της τελεσφόρου παραστάσεως, η αισθητική της αξία, το ηθικό της πρόσημο, η ροϊκή της αρτιότητα, το ευσύνοπτο τής αφήγησης, ο δραματικός ρυθμός, η διαρκώς οξυνόμενη κι ασκούμενη ενσυναίσθηση συντείνουν υπέρ παρατάσεως αυτού τού καλλιτεχνικού δρώμενου στην δοκιμαζόμενη «καρδιά» της τουριστικής Αθήνας με το πανέμορφο σιντριβάνι και τους σύγχρονους «αθλίους» που παρεπιδημούν εκεί…]

(Κωνσταντίνος Μπούρας-Today Press)

[…Μια συγκλονιστική παράσταση σχετικά με το Δρομοκαΐτειο Ψυχιατρικό Ίδρυμα, που λειτουργεί από την 1η Οκτωβρίου 1887. Στην παράσταση επιχειρείται η αναβίωση της διαδρομής του μέχρι και την περίοδο της δεκαετίας του ’90. Εξαιρετική ατμόσφαιρα μέσα στο Μπάγκειον που από μόνο του έχει τα δικά του φαντάσματα, μια προσέγγιση της τρέλας με πραγματικό ενδιαφέρον μέσα σε μια αχλή ποιητικού παρελθόντος…]

(Μαρία Μαρή-Cat ıs art)

[…Παγώνουμε ανά διαστήματα. Ιδίως όταν γίνεται αναφορά στις πρώτες μέρες, εκεί που η αρρώστια κάνει γνωστή την εμφάνισή της και όλοι αδυνατούν να πιστέψουν ότι δικός τους άνθρωπος πέρασε τον φράχτη και «είναι τρελός» πλέον… Όσοι από τους θεατές έχουν να θυμούνται δικά τους περιστατικά, δηλαδή οικείων τους προσώπων, είναι μαθηματικά βέβαιο ότι θα ανατριχιάσουν. Οι υπόλοιποι… θα συγκινηθούν και ίσως και να αναπνεύσουν πιο άνετα…]

(Κώστας Κούλης-Keysmash)

[…Οι φωτισμοί του Έβη Χρήστου, καθώς και η πολλή δουλειά που έχει κάνει, βοηθούν τη Χριστίνα Λυκοτσέτα να μας αφήνει άφωνους με τις μεταμορφώσεις της. Πάρα πολλοί άγνωστοι ασθενείς εμφανίζονται στην παράσταση. Η παράσταση με άγγιξε, με προβλημάτισε και μου έδειξε πως κανείς μας δεν πρέπει να είναι σίγουρος για το που θα βρεθεί αύριο. Αρκεί μια στιγμή για να βρεθείς στην πλευρά του πάσχοντα. Κι εκείνη η βαλίτσα η κλειστή που κρατούσε η Χριστίνα Λυκοτσέτα στο τέλος της παράστασης μπορεί να δοθεί στον καθένα μας. Μπράβο σε όλους τους συντελεστές γι αυτή την παράσταση…]

(Mαρία Πασλή – Θέατρο.gr)

[…Η Χριστίνα Λυκοτσέτα επιμελήθηκε τη δραματουργική επεξεργασία και έπλασε ένα αφηγηματικό θεατρικό κείμενο που η ίδια απέδωσε επί σκηνής συνοδευόμενη από την μουσική υπόκρουση του Φίλιππου Δραγούμη.Η σκηνική της ερμηνεία ήταν πολύ περισσότερο από μια δραματοποιημένη αφήγηση. Υπό τις σκηνοθετικές οδηγίες του Βασίλη Πανχούδη ακούσαμε μέσα από το λόγο της τη φωνή των τροφίμων να διηγούνται την αλήθεια της έγκλειστης ζωής τους αλλά είδαμε και στα μάτια της να ζωντανεύει ο πόνος της ασθένειάς τους που οξυνόταν από το αίσθημα μοναξιάς και εγκατάλειψης από τους οικείους τους…]

(Έλενα Γαζγαλή, All for Fun)