Το «Μένγκελε» του Θανάση Τριαρίδη, ένα καθηλωτικό έργο που ακολουθεί τους κανόνες του ψυχολογικού θρίλερ, με απρόβλεπτες ανατροπές και ανατριχιαστικές προεκτάσεις για τη φύση του ανθρώπου, παρουσιάζεται στο θέατρο ΠΛΥΦΑ σε σκηνοθεσία της Βάνας Πεφάνη.

Στους πρωταγωνιστικούς ρόλους συναντάμε τον Γιώργο Νάσιο και την Εύα Πιάδη, ενώ τη ζωντανή μουσική επιμέλεια (Live Textures) υπογράφει ο Orestis.

Από τις 13 Οκτωβρίου και μόνο για έξι παραστάσεις (13, 14, 15, 20, 21, 22/10), το αθηναϊκό κοινό θα έχει την ευκαιρία να ζήσει αυτή τη μοναδική εμπειρία στο ΠΛΥΦΑ. Τον Ιανουάριο του 2026, η παράσταση θα ταξιδέψει στη Ζυρίχη, στο Bühne S – Theater im Bahnhof Stadelhofen Zürich.

Το TVXS μίλησε αποκλειστικά με τους δύο πρωταγωνιστές, παίρνοντας μια πρώτη γεύση από όσα θα δούμε στη σκηνή.

Ο ρόλος σας στο έργο απαιτεί να μπείτε σε μια σκοτεινή και ακραία ψυχολογική κατάσταση. Πώς τον προσεγγίσατε;

Γιώργος Νάσιος: Είναι πράγματι απαιτητικός ρόλος ο Μ. Τον προσέγγισα με διάφορους τρόπους, νοητικά και συναισθηματικά. Στην αρχή μελέτησα το ιστορικό πρόσωπο, τον Josef Mengele – τη βιογραφία και τη ζωή του. Έπειτα άρχισα να εμβαθύνω και να συντονίζομαι με πλευρές του που, αν και ανενεργές, ενυπάρχουν μέσα σε κάθε άνθρωπο. Για αυτή την προσέγγιση χρησιμοποίησα τη μέθοδο Walking In Your Shoes®, την οποία εφαρμόζω εδώ και χρόνια. Πρόκειται για μια βιωματική μέθοδο που σου επιτρέπει να «μπαίνεις» στα παπούτσια του άλλου. «Περπατήσαμε» λοιπόν τον Mengele μαζί με τον ηθοποιό και σκηνοθέτη Joseph Culp, ιδρυτή της μεθόδου, και αυτό μου έδωσε πολύτιμες πληροφορίες με βιωματικό τρόπο. Τέλος, συζητήσαμε εκτενώς με τον Θανάση Τριαρίδη –τον υπέροχο συγγραφέα του έργου– και με τη σκηνοθέτιδά μας, τη Βάνα Πεφάνη.

Εύα Πιάδη: Η Ε. είναι ανθρώπινη. Παλεύει, αγωνίζεται, δεν παραιτείται. Είναι αυθόρμητη, ορμητική, χειμαρρώδης. Ένας νέος άνθρωπος με όρεξη για ζωή. Ο μόνος τρόπος να την προσεγγίσω ήταν να ακούσω όσα ακούει και να βιώσω όσα ζει. Όλα είναι ήδη γραμμένα με μαεστρία από τον Θανάση και σκηνοθετημένα με λεπτομέρεια από τη Βάνα. Αυτό που χρειαζόταν πραγματικά ήταν να αφεθώ σε αυτούς τους δύο ανθρώπους και καλλιτέχνες, ώστε να με οδηγήσουν –κι εμένα και την Ε.– εκεί όπου είναι γραφτό να φτάσει.

Τι ήταν για εσάς πιο δύσκολο: η ιστορική βαρύτητα των χαρακτήρων ή η ψυχολογική πίεση του «πειράματος»;

Γιώργος Νάσιος: Όταν το περσινό καλοκαίρι, που ήμασταν ακόμα στα πρώτα στάδια της προετοιμασίας, άρχισα να διαβάζω για τον Mengele, ένιωσα πως μπαίνω σε πολύ σκοτεινά μονοπάτια και κινδύνευα να αρρωστήσω. Χρειάστηκε να τα αφήσω όλα στην άκρη για λίγο. Έπειτα βρήκα τρόπους να αποστασιοποιούμαι. Ωστόσο, ακόμα και σήμερα, υπάρχουν μέρες και πρόβες που νιώθω το βάρος. Χρειάζομαι διαλείμματα – «ανάσες». Δεν είναι εύκολο να καταδύεσαι κάθε μέρα σε αυτές τις ενέργειες. Από την άλλη όμως έχει μεγάλο ενδιαφέρον να έρχεσαι σε επαφή με τέτοιες πλευρές της ανθρώπινης υπόστασης, ειδικά για μένα, που μεγάλωσα ως «καλό παιδί» και υπηρέτησα για χρόνια αυτόν τον ρόλο. Το concept του «πειράματος» της Βάνας προστέθηκε αργότερα, στις πρόβες, και έφερε ακόμη ένα επίπεδο πρόκλησης αλλά και ενδιαφέροντος. Θυμάμαι συχνά μια φράση της Αναΐς Νιν: «Οι καταστάσεις δεν διαμορφώνουν τους ανθρώπους, τους αποκαλύπτουν». Πιστεύω πως όλοι μας εν δυνάμει εμπεριέχουμε όλες τις πλευρές της ανθρώπινης φύσης. Οι συνθήκες είναι που τις ενεργοποιούν και τις αποκαλύπτουν.

Πώς ήταν η συνεργασία σας με τη Βάνα Πεφάνη σε μια τόσο βιωματική σκηνοθεσία;

Γιώργος Νάσιος: Με τη Βάνα γνωριζόμαστε εδώ και είκοσι χρόνια, οπότε η βάση ήταν η εμπιστοσύνη. Εγώ είμαι πολύ συναισθηματικός, εκείνη πολύ γειωμένη – ένας ιδανικός συνδυασμός. Έχει όραμα, ξέρει τι θέλει και πώς να το πετύχει. Καμία επιλογή της δεν είναι τυχαία. Κάθε κίνηση, κάθε έκφραση έχει αντίκρισμα. Είναι πρωταθλήτρια σε αυτό που κάνει, με αστείρευτη ενέργεια. Η συνεργασία μας είχε πρακτικές δυσκολίες – το πρότζεκτ έγινε ανάμεσα σε Ζυρίχη και Αθήνα – αλλά με τη βοήθεια της εξαιρετικής μας βοηθού, της Ελένης Τζαβάρα, πετύχαμε έναν πραγματικό άθλο. Μαζί της ένιωσα εμπιστοσύνη και ασφάλεια και έμαθα πολλά σε αυτό το ταξίδι.

Εύα Πιάδη: Όταν θαυμάζεις κάποιον ως άνθρωπο και καλλιτέχνη, η συνεργασία αποκτά άλλο ενδιαφέρον. Με τη Βάνα ανυπομονείς να δεις ποια νέα πλευρά του έργου θα αναδείξει, που εσύ δεν είχες καν φανταστεί. Ο θαυμασμός είναι κινητήριος δύναμη και μπορεί να σε εμπνεύσει να πας παρακάτω. Είμαι πολύ ευγνώμων και έμαθα πολλά από τον τρόπο που σκηνοθετεί.

Χρειαστήκατε κάποιου είδους προσωπική προετοιμασία (π.χ. μελέτη Ιστορίας, τεχνικές αποφόρτισης) για να μπορέσετε να υποστηρίξετε τον ρόλο σας;

Γιώργος Νάσιος: Φυσικά. Όπως είπα και πριν, ξεκίνησα με τη μελέτη του ιστορικού προσώπου αλλά και του ιστορικού πλαισίου μέσα στο οποίο έζησε, έδρασε, κρύφτηκε και απέδρασε. Είχα πολλές στιγμές που είπα: «Τι παράδοξο και αντιφατικό πλάσμα ο άνθρωπος! Πόσα θαύματα και πόση φρίκη μπορεί να κουβαλά!» Κάτι που με εντυπωσίασε ήταν το γεγονός ότι όλα εκείνα τα πρόσωπα που πρέσβευαν το Τρίτο Ράιχ και τις υποτιθέμενες αξίες του –την άρια φυλή με τα γαλάζια μάτια, τα ξανθά μαλλιά και τα γυμνασμένα σώματα– δεν πληρούσαν ούτε οι ίδιοι αυτά τα ιδεώδη! Κι όμως, έπεισαν εκατομμύρια ανθρώπους να τους ακολουθήσουν και να διαπράξουν φρικτά εγκλήματα. Κάτι που, δυστυχώς, συμβαίνει και σήμερα, ενισχυμένο μάλιστα από τις νέες τεχνολογίες.

Εύα Πιάδη: Είχα παρακολουθήσει τα σεμινάρια του Θανάση Τριαρίδη για το Ολοκαύτωμα, μέσα στην καραντίνα. Συγκλονίστηκα. Μακάρι να τα παρακολουθούσε ο καθένας, ίσως να καταλαβαίναμε καλύτερα προς τα πού βαδίζουμε ως ανθρωπότητα. Η μελέτη γύρω από τον Μένγκελε είναι επίπονη και προκαλεί αποτροπιασμό. Ήταν το πιο επώδυνο –αλλά και αναγκαίο– κομμάτι της προετοιμασίας.

Το «Μένγκελε» έχει ανέβει πολλές φορές από τότε που γράφτηκε. Τι πιστεύετε ότι το κάνει γοητευτικό στους σκηνοθέτες;

Γιώργος Νάσιος: Το γεγονός ότι αναγνωρίζουν σε αυτό μια πανανθρώπινη αλήθεια: πως όλοι μας εμπεριέχουμε το κακό και πως, μερικές φορές, αρκεί να βρεθούμε σε συγκεκριμένες συνθήκες για να εκδηλωθεί. Είναι μια ηχηρή υπενθύμιση ότι ό,τι συνέβη μία φορά, μπορεί να ξανασυμβεί.

Πιστεύετε ότι η θεατρική εμπειρία μπορεί να μας «προστατεύσει» από το να ξαναγίνουν τα ίδια εγκλήματα;

Γιώργος Νάσιος: Δεν ξέρω αν μπορεί να μας «προστατεύσει». Μπορεί ίσως –το εύχομαι τουλάχιστον– να μας αφυπνίσει. Αν βέβαια είμαστε ανοιχτοί σε κάτι τέτοιο και αν το προκαλέσει και η συγκυρία. Αν οι συνθήκες είναι ικανές να ενεργοποιήσουν το κακό μέσα μας, γιατί να μην είναι ικανές να ενεργοποιήσουν και το καλό; Είναι μεγάλη κουβέντα και δεν απαντιέται εύκολα…

Εύα Πιάδη: Δυστυχώς όχι. Πιστεύω ότι η ανθρωπότητα δεν μαθαίνει από τα λάθη της – λάθη που της στοιχίζουν ανυπολόγιστα. Ωστόσο, θεωρώ ότι χρέος του καλλιτέχνη είναι να βλέπει τη ζωή με αισιοδοξία, έστω και κεκαλυμμένη. Να πιστεύει μέχρι το τελευταίο κύτταρο της ύπαρξής του ότι η τέχνη μπορεί να αλλάξει, αν όχι τον κόσμο, τουλάχιστον όσους έχουν μέσα τους τον σπόρο της ανθρωπιάς και του προβληματισμού. Αν καταφέρει να συνομιλήσει με αυτούς, τότε έχει γίνει μια μικρή αλλά ουσιαστική διαφορά.

Σήμερα, ποιο θεωρείτε ότι είναι το «Άουσβιτς» της εποχής μας;

Γιώργος Νάσιος: Η γενοκτονία στη Γάζα.

Η παράσταση μετά το ΠΛΥΦΑ θα ανέβει και στη Ζυρίχη. Πώς προέκυψε αυτή η συνεργασία;

Γιώργος Νάσιος: Η Εύα υπήρξε μαθήτριά μου στο θέατρο στη Ζυρίχη και στη συνέχεια ήρθε στην Αθήνα για να σπουδάσει. Εγώ είχα χρόνια να παίξω θέατρο και μέσα μου ήθελα να επιστρέψω. Μάλιστα είπα πως δεν θέλω κάτι «εύκολο» αλλά μια πραγματική «πρόκληση». Κάποια στιγμή η Εύα μού είπε ότι είχε διαβάσει ένα καταπληκτικό έργο και θα ήθελε να το παίξουμε μαζί. Είπα αμέσως ναι, χωρίς καν να έχω μελετήσει το κείμενο! Δεν ήθελα να σκηνοθετήσω εγώ – ήθελα να είμαι ξανά «μαθητής», να αφεθώ στην εμπειρία του παιξίματος. Στη συνέχεια προτείναμε το έργο στη Βάνα, η οποία είπε αμέσως το ναι. Είμαι βέβαιος πως κάποια πράγματα δεν είναι τυχαία. Γίνονται για κάποιο λόγο.

Εύα Πιάδη: Ο Γιώργος κι εγώ ζούμε εδώ και αρκετά χρόνια στη Ζυρίχη. Η αρχική σκέψη ήταν η παράσταση να ξεκινήσει εκεί, όμως δεν μπορέσαμε να αντισταθούμε στην ιδέα να την παρουσιάσουμε πρώτα στην Ελλάδα. Η αλήθεια είναι ότι πλέον ανυπομονούμε το ίδιο και για τις δύο πόλεις. Είναι μεγάλη χαρά να μπορείς να παίζεις θέατρο στη γλώσσα σου σε μια άλλη χώρα.

Πώς βιώνει το κοινό στη Ζυρίχη τη θεατρική διαδικασία;

Γιώργος Νάσιος: Κάποτε είχε πει ο Στάθης Λιβαθινός: «Τι θέατρο μπορεί να κάνει η Ελβετία και το Μονακό;» Το κοινό στην Ελβετία ζει σε άλλο βιοτικό επίπεδο, με διαφορετικές ανησυχίες και προβλήματα – συχνά συγκαλυμμένα και πασπαλισμένα με γκλίτερ και σοκολάτα. Υπάρχει όμως και μια ενοχή για αυτή την ευημερία, μαζί με μια δίψα για το υπαρξιακό βάθος της ανθρώπινης υπόστασης. Η Ελβετία είναι για μένα μια χώρα γεμάτη αντιφάσεις: προοδευτική και συνάμα βαθιά συντηρητική. Δεν ξέρω πώς θα ανταποκριθεί το κοινό σε αυτό το έργο. Είναι πιθανό να «χτυπήσει» ευαίσθητες χορδές, σε μια χώρα που με την ουδετερότητά της πήρε ουσιαστικά θέση στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο. Μην ξεχνάμε ότι χάρη στα όπλα που πούλησε στο Τρίτο Ράιχ, σήμερα διαθέτει μια εξαιρετική συλλογή τέχνης, όπως αυτή της Συλλογής Bührle.

Εύα Πιάδη: Κάθε παράσταση, συναυλία ή έργο τέχνης φιλτράρεται από την αισθητική, τη νοοτροπία και την κουλτούρα του θεατή. Αυτό που έχω παρατηρήσει είναι ότι ο Ελβετός σοκάρεται πιο εύκολα, αλλά αντιδρά λιγότερο έντονα. Θα μείνει στη θέση του, ανέκφραστος, και θα σχολιάσει μετά το τέλος της παράστασης. Ίσως να τον συγκλονίσουν πράγματα που στην Ελλάδα δεν θα μας έκαναν τόση εντύπωση. Σίγουρα παίζει ρόλο ότι στην Ελβετία δεν υπάρχουν τόσες πολλές ευκαιρίες για θέατρο και το κοινό είναι λιγότερο εξοικειωμένο με τη θεατρική διαδικασία.

Από τις 13 Οκτωβρίου και μόνο για έξι παραστάσεις (13, 14, 15, 20, 21, 22/10), το αθηναϊκό κοινό θα έχει την ευκαιρία να ζήσει αυτή τη μοναδική εμπειρία στο ΠΛΥΦΑ. Τον Ιανουάριο του 2026, η παράσταση θα ταξιδέψει στη Ζυρίχη, στο Bühne S – Theater im Bahnhof Stadelhofen Zürich.

Η Βάνα Πεφάνη υπογράφει μια βιωματική σκηνοθεσία, βασισμένη σε αληθινά ψυχολογικά πειράματα. Το θέατρο μετατρέπεται σε εργαστήριο, όπου ο θεατής καλείται να επιλέξει: θα σταθεί στη θέση του πειραματόζωου ή του ερευνητή; Δεν πρόκειται για μια απλή παράσταση, αλλά για μια εμπειρία που απαιτεί ενεργή συμμετοχή.

Το «Μένγκελε», έργο–σταθμός στη δραματουργία του Θανάση Τριαρίδη, γράφτηκε το 2012 και, μέσα σε μία δεκαετία, παρουσιάστηκε σε περισσότερες από 15 διαφορετικές σκηνές στην Αθήνα, σε άλλες πόλεις της Ελλάδας αλλά και στην Κύπρο. Πρόκειται για ένα κείμενο που επιχειρεί να αναμετρηθεί με την πιο αδιανόητη φρίκη της σύγχρονης Ιστορίας: το διαβόητο Εργαστήριο Πειραμάτων του Γιόζεφ Μένγκελε στο Άουσβιτς–Μπιρκενάου.

Σήμερα, πιο επίκαιρο από ποτέ, έρχεται να μας ταρακουνήσει και να μας θυμίσει τα λόγια του Ιταλοεβραίου συγγραφέα και επιζώντα του Ολοκαυτώματος, Πρίμο Λέβι: «Ό,τι έγινε μια φορά, είναι βέβαιο πως θα ξαναγίνει».

Λίγα λόγια για την υπόθεση:

Σε ένα νυχτερινό δρομολόγιο ηλεκτροκίνητου τρένου, ένας διοικητικός υπάλληλος και μια υποψήφια διδάκτορας Ιστορίας — δύο άγνωστοι μεταξύ τους — μοιράζονται το ίδιο κουπέ. Μια ξαφνική διακοπή ρεύματος τους οδηγεί σε ένα παιδικό παιχνίδι ρόλων: εκείνος γίνεται ο διαβόητος «Άγγελος του Θανάτου» Γιόζεφ Μένγκελε, ενώ εκείνη η Εσθήρ, εγγονή μιας Εβραίας επιζήσασας από τα πειράματά του.

Το παιχνίδι όμως σύντομα ξεπερνά τα όρια. Μήπως οι δύο «παίκτες» δεν υποδύονται απλώς, αλλά αποκαλύπτουν μια τρομακτική αλήθεια; Πόσο μακριά μπορούν να φτάσουν όταν παίζουν με την Ιστορία, την ηθική και την ίδια την ανθρώπινη φύση;

Σημείωμα του συγγραφέα:

Εδώ και δώδεκα χρόνια σε κάθε καινούρια παράσταση του συγκεκριμένου έργου, αντιμετωπίζω το ίδιο ερώτημα. «Μα γιατί γράφεις για τον Μένγκελε;…» Και πάντοτε απαντάω το ίδιο: «Γιατί υπήρξε – άρα ανά πάσα στιγμή μπορεί να ξαναϋπάρξει. Γράφω για τον Μένγκελε γιατί θέλω να αποδείξω ότι ο όλεθρος του Ολοκαυτώματος είναι διαρκώς παροντικός. Το κακό δεν έρχεται από τον ουρανό, ούτε από τα βάθη μιας Κόλασης που δεν υπάρχει. Το κακό είναι μέσα μας – και χρειάζεται ηθικός αγώνας και πολιτισμική επαγρύπνηση για να μην είμαστε εμείς εκείνοι που θα ανεβάσουμε τους ανθρώπους στα τρένα για ένα επόμενο Άουσβιτς».

Και θέλω να πω και κάτι ακόμη. Σ’ όλη μου την ζωή γράφω για τους σφαγμένους αμάχους που αφανίζονται από τα εργαστήρια θανάτου των λογής εξουσιών. Τα δίδυμα του Μένγκελε στο δικό μου μυαλό είναι πλάι στα παιδιά-σκλάβους όλων των αιώνων, τα παιδιά των σφαγμένων ιθαγενών των Νέων Κόσμων, στα διαμελισμένα θύματα του Κονγκό, στα παιδιά που δολοφονούνται στην Γάζα, στα περίσσια παιδιά του κόσμου μας που πεθαίνουν (για την ακρίβεια: δολοφονούνται) στην Υποσαχάρια Αφρική από την πείνα, από την φτώχεια, από την ανέχεια. Είναι η μεγάλη κοινότητα των αδικοσφαγμένων της Ιστορίας στην οποία (νιώθω πως) λογοδοτώ.

Θανάσης Τριαρίδης

Σημείωμα της σκηνοθέτριας:

Το «Μένγκελε» δεν είναι παράσταση. Είναι ενδιάμεσος τόπος. Ένα bardo της βίας. Όχι της μεγάλης, της ιστορικής. Της μικρής. Της σιωπηλής. Της ατομικής. Της καθημερινής. Αυτής που δεν έχει κραυγές αλλά ψιθύρους. Που δεν στάζει αίμα, αλλά διαβρώνει σιγά-σιγά. Οι δύο ήρωες του έργου δεν ξέρουν αν βρίσκονται ακόμη μέσα στο πείραμα ή έξω απ’ αυτό. Δεν ξέρουν αν είναι θύτες ή θύματα. Ίσως ούτε κι εμείς.

Πιθανόν δεν είναι άνθρωποι, αλλά ερωτήματα με μορφή ανθρώπου. Ένα φως που ανάβει. Ένα φως που σβήνει. Και μια κοινωνία που παρακολουθεί —με νευρικό γέλιο; με αδιαφορία; μήπως με τρόμο;— ένα πείραμα που δεν τελειώνει ποτέ.

Το έργο ανεβαίνει τώρα, γιατί ζούμε σ’ ένα κόσμο όπου οι λέξεις ηθική, συνείδηση, ευθύνη, τρίζουν τα δόντια. Γιατί το σκοτάδι είναι εδώ— και δε ζητά απαντήσεις, μόνο να παραδεχτούμε ότι υπάρχει. Ότι το βλέπουμε. Και αυτό  ίσως,  είναι το πιο δύσκολο.

Βάνα Πεφάνη

Συντελεστές:

Κείμενο: Θανάσης Τριαρίδης

Σκηνοθεσία: Βάνα Πεφάνη

Σκηνικά-κοστούμια: Γιώργος Λυντζέρης

Music and Live Textures: ORESTIS

Φωτισμοί: Γιώργος Τσιτσίγκος

Κινησιολογία: Στάθης Τζουβάρας

Βοηθός σκηνοθέτη-δημιουργικό αφίσας: Ελένη Τζαβάρα

Επικοινωνία: Γιώτα Δημητριάδη

Φωτογραφίες αφίσας: Renee Revah

Παίζουν: Γιώργος Νάσιος – Εύα Πιάδη

Music and Live Textures: ORESTIS

Πληροφορίες:

Από 13, 14,15, 20,21 και 22 Οκτωβρίου στο Θέατρο ΠΛΥΦΑ

Ώρα έναρξης: 21:00

Διάρκεια 95 λεπτά

Τιμές εισιτηρίων: 16 κανονικό ,12 (φοιτητικό, ανέργων, άνω των 65,ομαδικά εισιτήρια) EARLY BIRDS 10 ευρώ, μέχρι 20/9

Προπώληση: «ΜΕΝΓΚΕΛΕ» του Θανάση Τριαρίδη :: TicketServices.gr

Κατάλληλο άνω των 16

ΠΛΥΦΑ: Κορυτσάς 39, Αθήνα

Μετά την έναρξη της παράστασης, η είσοδος δεν είναι δυνατή για το κοινό. Παρακαλούμε για την έγκαιρη προσέλευσή σας.