Στην παράσταση «Ο θάνατος ενός ηθοποιού», το σύμπαν του Τσέχωφ λειτουργεί ως αφετηρία για μια σύγχρονη, πολυφωνική εξερεύνηση της καλλιτεχνικής ύπαρξης. Μέσα από διασταυρούμενες ιστορίες και ρευστές μεταβάσεις, η σκηνή γίνεται χώρος όπου η ταυτότητα του ηθοποιού δοκιμάζεται διαρκώς — ανάμεσα στην ανάγκη για αναγνώριση και τον φόβο της απαξίωσης, ανάμεσα στη δημιουργία και το κενό που αυτή αφήνει πίσω της.

To TVXS μίλησε με τον Αλέξανδρο Καλτζίδη, για τη δική του σκηνική διαδρομή, τη συλλογική διαδικασία της ομάδας Dulcinea Compania και τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στην έκθεση και την προσωπική αναζήτηση που καθορίζει τον σύγχρονο καλλιτέχνη.

Η παράσταση παίζεται κάθε Πέμπτη και Παρασκευή μέχρι τις 30 Απριλίου στο ΠΛΥΦΑ.

Στην παράσταση «Ο θάνατος ενός ηθοποιού» κινούνται πολλαπλές ιστορίες και χαρακτήρες από το σύμπαν του Τσέχωφ. Ποια είναι η δική σας σκηνική διαδρομή μέσα σε αυτό το υλικό;

Η δική μου σκηνική διαδρομή εστιάζει κυρίως στις μεταβάσεις, σε αυτόν τον ενδιάμεσο χώρο από τη μία ιστορία στην άλλη. Για μένα αυτές οι στιγμές θυμίζουν κάτι πολύ οικείο: τη μετάβαση από τη μία δουλειά στην άλλη, από τη μία συνεργασία στην επόμενη.

Είναι η στιγμή που μένεις μόνος σου. Σε ένα ιδανικό σύμπαν, θα μπορούσε να είναι μια κατάσταση ελευθερίας και ηρεμίας. Στην πραγματικότητα όμως, τη βιώνω περισσότερο ως ένα πεδίο υπαρξιακού άγχους και μοναξιάς, όπου η ανασφάλεια και η ματαιότητα γίνονται πιο έντονες.

Βλέπω γύρω μου (με τις εξαιρέσεις που πάντα υπάρχουν) ανθρώπους που σε αυτές τις μεταβάσεις δυσκολεύονται να σταθούν: απαξιώνουν τη δουλειά τους, αποδομούν καταστάσεις, σχεδόν σαν να μην αντέχουν αυτή τη μεταιχμιακή συνθήκη «ζωής-θανάτου».

Ίσως γιατί έχουμε μάθει να οριζόμαστε μέσα από την εργασία μας. Και όταν αυτή απουσιάζει, ανοίγει ένα κενό.

Και παρόλο που η δουλειά του καλλιτέχνη δεν περιορίζεται μόνο στη σκηνή ή στις πρόβες, για μένα, αυτό το κενό είναι ακριβώς ο χώρος που με μετακινεί από τη μία σκηνή στην άλλη.

Πώς προσεγγίσατε έναν κόσμο όπου ο ηθοποιός «πεθαίνει» όχι κυριολεκτικά αλλά μέσα από την απαξίωση και την ανάγκη για αναγνώριση;

Δεν το προσέγγισα με κάποια ιδιαίτερη δυσκολία, γιατί είναι κάτι που το βλέπω γύρω μου συνέχεια. Δεν ξέρω πώς το βιώνει ο καθένας, αλλά η ανάγκη για αναγνώριση νομίζω ότι μας αφορά όλους. Όλοι θέλουμε, με έναν τρόπο, αυτό που κάνουμε να βρίσκει έναν αποδέκτη.

Αυτό που με απασχόλησε περισσότερο είναι η απαξίωση. Και νιώθω ότι πολλές φορές είναι πιο έντονη μέσα στον ίδιο τον θεατρικό χώρο. Δηλαδή βλέπεις ανθρώπους του χώρου να απαξιώνουν τη δουλειά των άλλων, καμιά φορά και τη δική τους, ή ακόμα και το ίδιο το θέατρο.

Υπάρχει μια ευκολία στην απαξίωση, αλλά και στην εξύψωση. Πολύ εύκολα κάτι γίνεται «τίποτα» ή «σπουδαίο», χωρίς ενδιάμεσο. Αυτό δημιουργεί μια πίεση.

Οπότε η προσέγγισή μου βασίστηκε κυρίως σε αυτό που παρατηρώ και στο πώς με επηρεάζει. Σε αυτό το αίσθημα ότι κάπου ανάμεσα στην ανάγκη να αναγνωριστείς και στον φόβο της απαξίωσης, μπορείς λίγο-λίγο να χαθείς.

Υπάρχουν στοιχεία του δημόσιου υπαλλήλου Τσερβιακόφ που αναγνωρίζετε και στον σύγχρονο καλλιτέχνη;

Ο Τσερβιακόφ του Άντον Τσέχωφ, εκτίθεται μέσα από κάτι τελείως τυχαίο, ένα φτέρνισμα. Αλλά στην ουσία δεν είναι αυτό το θέμα. Το θέμα είναι τι γίνεται μετά. Ξεκινάει μια αγωνία για το πώς τον είδε ο άλλος, αν τον ενόχλησε, αν θα κριθεί γι’ αυτό. Σαν να μην αντέχει την πιθανότητα να μην τον εγκρίνουν.

Κάτι παρόμοιο βλέπω και στον σύγχρονο καλλιτέχνη. Εκτίθεται κι αυτός, αλλά συνειδητά, μέσα από τη δουλειά του. Και μετά ξεκινάει κάτι πολύ γνώριμο: προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει αυτό που έκανε για τους άλλους, αν άρεσε ή όχι. Και εκεί υπάρχει μια βία: η βία του «μου αρέσει» και «δεν μου αρέσει». Γιατί η δυσαρέσκεια δεν μένει μόνο στο έργο, πάει κατευθείαν στο πρόσωπο.

Οπότε νομίζω ότι το κοινό στοιχείο είναι η ανάγκη αποδοχής. Και όταν αυτή η ανάγκη γίνεται πολύ έντονη, αρχίζει και σε περιορίζει. Ο Τσερβιακόφ καταρρέει μέσα σε αυτό και ο καλλιτέχνης μπορεί να αρχίσει να αλλάζει για να χωρέσει σε αυτό που περιμένουν οι άλλοι.

Όταν μια παράσταση μιλά για την ίδια την ύπαρξη του ηθοποιού, επηρεάζει αυτό τον τρόπο που δουλεύετε μεταξύ σας ως ομάδα;

Νομίζω πως με τον ίδιο τρόπο θα δουλέψουμε με όποιο θέμα και να καταπιαστούμε. Θα αναζητήσουμε πώς μας επηρεάζει και πώς μας έχει διαμορφώσει μέχρι σήμερα. Είτε το θέμα είναι η παθογένεια της οικογένειας (όπως η παράστασή μας, «Τρώμε, παιδιά»), είτε είναι η τεχνολογία (όπως η παράστασή μας, Contra στην πρόοδο) μάς ενδιαφέρει η προσωπική μας σύνδεση με αυτό.

Πώς δουλεύει συλλογικά η ομάδα Dulcinea Compania στη δημιουργία μιας παράστασης;

Με πολλούς αυτοσχεδιασμούς και με συζήτηση πάνω σε αυτούς, για να καταλάβουμε όλα τα μέλη της ομάδας πού βρισκόμαστε όλοι μαζί, αλλά και ο καθένας χωριστά σε σχέση με το θέμα που ερευνούμε.

Μετά από αρκετές συνεργασίες και δράσεις της ομάδας, πώς τοποθετείται αυτή η παράσταση μέσα στην καλλιτεχνική σας πορεία;

Για μένα σίγουρα είναι η πιο συνειδητή δημιουργική διαδικασία, στην οποία έχω βρεθεί. Με το λιγότερο άγχος επιτυχίας ή αποτυχίας…Νιώθω πως είναι αυτό που είναι και ακόμη και αν καταρρεύσει, ας «πεθάνουμε» σαν το δημόσιο υπάλληλο…τι να κάνουμε;

Ο θάνατος ενός ηθοποιού | Εισιτήρια online! | More.com