Πέτρινα γεφύρια, τα βουνά και τα δάση της Ηπείρου, νερά, τα αγέρωχα σώματα των ανθρώπων, τα σκαμένα πρόσωπα, το ηπειρώτικο τραγούδι της χαράς, το μοιρολόι, ένας ρυθμός που πάλλεται λες και βγαίνει από τα έγκατα της γης. Και μια ποίηση πίσω από την εικόνα και τα ελάχιστα διαλογικά μέρη. Όλα αυτά χτίζουν την αφήγηση της ιστορίας της  «Άπειρης γης», της νέας βραβευμένης ταινίας του Βασίλη Μαζωμένου που θα προβάλλεται από σήμερα στον κινηματογράφο Cinobo Opera.

Στην ταινία βλέπουμε κατά την ταπεινή μου γνώμη την πιο μεστή και δυνατή κινηματογραφική γραφή του Μαζωμένου έως σήμερα. Από το σενάριο έως την φωτογραφία, την φόρμα, τον ρυθμό και τη σκηνοθεσία, είναι ένα κομψοτέχνημα, δεν περισσεύει ούτε ανάσα.

Όσον αφορά δε στο περιεχόμενο, καταφέρνει μέσα από ένα σμίλεμα μυθολογικών και παραδοσιακών στοιχείων να μιλήσει για βαθιά υπαρξιακά θέματα που αγγίζουν την έννοια της μνήμης, της απώλειας, της σύνδεσης με την ιστορία τον προσωπικό και συλλογικό βίο, το τραύμα και τη μοίρα του ξεριζωμού.

«Οι άνθρωποι χάνουν τη σχέση τους με αυτό που προηγήθηκε, χωρίς να έχουν βρει τι τους συνδέει με το τώρα. Αν υπάρχει κάτι που θέλω να μείνει, είναι αυτό το ερώτημα: τι συνεχίζει να έχει νόημα και τι επιλέγουμε να κρατήσουμε.» λέει ο σκηνοθέτης στη συνέντευξη που ακολουθεί με αφορμή την έξοδο της ταινίας στους κινηματογράφους.

Είναι τόσο έντονα παρούσα η Ήπειρος στη νέα σας ταινία που λέω να ξεκινήσουμε από τη σχέση σας μαζί της.

Η σχέση μου με την Ήπειρο δεν είναι θεωρητική· είναι βιωματική. Είναι ένας τόπος που κουβαλά μέσα του την απουσία και την επιστροφή με έναν σχεδόν σωματικό τρόπο. Εκεί κατάλαβα τι σημαίνει να φεύγεις και να μην επιστρέφεις ποτέ με τον ίδιο τρόπο.

Οι άνθρωποι, τα σπίτια, τα τοπία, όλα κρατούν κάτι από όσους πέρασαν, χωρίς να τους ανήκουν πια. Δεν με ενδιέφερε να δείξω την Ήπειρο όπως «είναι», αλλά όπως τη βιώνω: ως έναν τόπο που σε δοκιμάζει. Που σε φέρνει αντιμέτωπο με το τι μένει όταν όλα τα υπόλοιπα έχουν χαθεί. Η ταινία δεν προσπαθεί να την εξηγήσει. Προσπαθεί απλώς να σταθεί μέσα της.

Ο τόπος ως συμπρωταγωνιστής. Το έχουμε δει και στη λογοτεχνία, όπως στη γραφή του Κέβιν Μπάρι. Τι σημαίνει για εσάς αυτή η συνθήκη;

Έχω πει ότι ο τόπος λειτουργεί ως χαρακτήρας, αλλά όχι με την έννοια της ισότιμης συμμετοχής. Είναι ένας χαρακτήρας που δεν εκφράζεται, αλλά επιβάλλεται. Στην «Άπειρη Γη» προηγείται των ανθρώπων. Δεν προσαρμόζεται σε αυτούς, αλλά τους διαμορφώνει. Καθορίζει τον ρυθμό τους, τις σιωπές τους, ακόμη και τα όριά τους. Είναι κάτι που δεν μπορείς να το κατακτήσεις ούτε να το εξηγήσεις πλήρως. Μπορείς μόνο να σταθείς μέσα του και, με τον χρόνο, να καταλάβεις ότι σε έχει ήδη αλλάξει.

Επίσης η σιωπή είναι κυρίαρχη, δεν υπάρχουν έντονα διαλογικά μέρη. Πιστεύετε ότι υπογραμμίζει τη μαγεία του κινηματογράφου;

Δεν βλέπω τη σιωπή ως απουσία λόγου, αλλά ως τον φυσικό χώρο του κινηματογράφου. Πριν γίνει διάλογος, το σινεμά ήταν βλέμμα, ρυθμός, διάρκεια. Στην «Άπειρη Γη» η σιωπή δεν είναι επιλογή ύφους· είναι ανάγκη. Υπάρχουν πράγματα που, αν ειπωθούν, μικραίνουν.

Η απώλεια, η μνήμη, η αναμονή ζητούν χώρο κι όχι εξήγηση. Σήμερα αισθάνομαι ότι ο κινηματογράφος φοβάται αυτόν τον χώρο. Υπάρχει πίεση να ειπωθούν όλα, να γίνουν όλα σαφή, σχεδόν «ασφαλή». Με ενδιαφέρει το αντίθετο: μια εικόνα που δεν κλείνει. Ίσως εκεί βρίσκεται και η μαγεία του κινηματογράφου· στο ότι μπορεί να μεταφέρει εμπειρία χωρίς να την ονομάσει. Ο λόγος συχνά κλείνει τα πράγματα. Η σιωπή τα αφήνει ανοιχτά.

Η μαγεία του μύθου, η παράδοση και το τραγούδι είναι πανταχού παρόντα. Γιατί κάνατε αυτή την ταινία;

Η ταινία προέκυψε από την ανάγκη να καταλάβω τι επιμένει, ενώ όλα γύρω μας αλλάζουν. Ο μύθος και η παράδοση δεν εμφανίζονται ως παρελθόν. Είναι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι αντέχουν το παρόν.

Το τραγούδι, για παράδειγμα, δεν λειτουργεί ως σχόλιο, αλλά ως τρόπος μεταφοράς της μνήμης από γενιά σε γενιά. Ζούμε σε μια εποχή όπου η συνέχεια έχει διαρραγεί. Οι άνθρωποι χάνουν τη σχέση τους με αυτό που προηγήθηκε, χωρίς να έχουν βρει τι τους συνδέει με το τώρα. Αν υπάρχει κάτι που θέλω να μείνει, είναι αυτό το ερώτημα: τι συνεχίζει να έχει νόημα και τι επιλέγουμε να κρατήσουμε.

Τι είναι η άπειρη γη; Είναι ένας χώρος εκτός ή εντός μας;

Η «Άπειρη Γη» δεν είναι ένας τόπος. Είναι μια κατάσταση που μετακινείται. Μπορεί να τη συναντήσεις έξω σου, σε ένα τοπίο με μνήμη και χρόνο. Αλλά υπάρχει και μέσα σου· σε ό,τι δεν κλείνει, σε ό,τι επιστρέφει. Με ενδιέφερε το σημείο όπου αυτά τα δύο μπλέκονται: όπου ο άνθρωπος γίνεται μέρος του τόπου και ο τόπος αρχίζει να τον κατοικεί. Ίσως εκεί βρίσκεται και η «Άπειρη Γη»: σε κάτι που δεν έχει όρια, όχι γιατί είναι απέραντο, αλλά γιατί δεν μπορείς πια να το ορίσεις.