Μια σχέση διαλύεται, ένα διαβατήριο λήγει – και ξαφνικά τα πάντα βρίσκονται σε κίνδυνο. Η Αιγύπτια αρχαιολόγος Μαϊσούν ζει στο Βερολίνο με το σύντροφό της και τα δύο παιδιά τους όταν το παρελθόν της επανέρχεται στο προσκήνιο: επειδή υπήρξε πολιτικά ενεργή πριν από την Αραβική Άνοιξη, η επιστροφή στην Αίγυπτο ενδέχεται να της κοστίσει την ελευθερία της.

Φοβούμενη ότι θα χάσει το σπίτι της, την οικογένειά της και τον έλεγχο στη ζωή της, η Μαϊσούν ξεκινά τον δικό της αγώνα.

Η ταινία Maysoon συμμετέχει στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα στο 66^ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης.

«Θέλω να αφηγηθώ την ιστορία μιας γυναίκας που πρέπει να παλέψει για πράγματα που συχνά θεωρούμε δεδομένα, και έτσι, να στοχαστώ πάνω σε δύο πολύ βασικά για μένα θέματα: τι σημαίνει ανεξαρτησία για μία γυναίκα, και τι σημαίνει να είσαι ξένος σε μια κοινωνία», λέει η σεναριογράφος και σκηνοθέτης.

Η Νάνσυ Μπινιαδάκη γεννήθηκε στην Αθήνα και ζει στο Βερολίνο. Έχει σπουδάσει φιλολογία και σκηνοθεσία Κινηματογράφου. Έχει εργαστεί στο θέατρο, στην όπερα, έχει σκηνοθετήσει ταινίες μικρού μήκους, θεατρικές παραστάσεις, βίντεο για το θέατρο και ντοκιμαντέρ. ΄

Έχετε πει «Όταν ήμουν 20 ένας μεγάλος Έλληνας σκηνοθέτης με ρώτησε γιατί θέλω να κάνω ταινίες. Του είπα για να επικοινωνώ τα συναισθήματα μου. Ακόμα θέλω το ίδιο»

Είναι τα ίδια συναισθήματα; Και πόσο συναίσθημα έχει η εποχή μας;

Τα ανθρώπινα συναισθήματα είναι πάντα ίδια. Απλώς εκφράζονται διαφορετικά και βιώνονται ίσως με διαφορετική ένταση μέσα σε διαφορετικές κουλτούρες και διαφορετικά κοινωνικά σχήματα. Η έκφραση των συναισθημάτων είναι κοινωνικό φαινόμενο, το συναίσθημα το ίδιο γεννιέται βαθιά μέσα μας και είναι πανανθρώπινο.

Τα συναισθήματά μας αλλάζουν συνεχώς, αλλάζουν οι εποχές, οι συνθήκες που ζούμε, μεγαλώνουμε, αλλάζουν οι ανάγκες μας, οι επιθυμίες μας, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουμε, αλλάζουν οι παράγοντες που προκαλούν τα συναισθήματα. Αλλά η ορμή τους παραμένει, το ίδιο και η ανάγκη να τα επικοινωνήσει κανείς, να τα μοιραστεί, να μη νιώθει μόνος μέσα σε αυτά. Ίσως να κάνει έτσι κι άλλους ανθρώπους να νιώθουν λιγότερο μόνοι.

Οι άνθρωποι διαμορφώνουν τις εποχές ή το αντίστροφο;

Η «εποχή» είναι ένας συνδυασμός συνθηκών, παραγόντων και εξελίξεων. Ο κάθε άνθρωπος φέρει μέσα του ένα μεγάλο κομμάτι κληρονομικών χαρακτηριστικών που διαμορφώνονται μετά στις συνθήκες στις οποίες γεννιέται και μεγαλώνει. Και ο καθένας μας με τον τρόπο που ζει, σκέφτεται, δρα και αλληλοεπιδρά με το περιβάλλον και τους άλλους ανθρώπους, διαμορφώνει περισσότερο ή λιγότερο ενεργά την εποχή του. Όσο ζούμε, αλληλοεπιδρούμε, δεν μπορούμε να το αποφύγουμε να αφήσουμε το σημάδι μας, μικρό ή μεγάλο.

Η επιθυμία σας να επικοινωνείτε τα συναισθήματα σας είναι το κίνητρο της δημιουργίας;

Πάντα αυτό είναι το κίνητρο να κάνω ταινίες, η ορμή των συναισθημάτων που βιώνω και μια μεγάλη απορία, κάτι που με βασανίζει μια συγκεκριμένη περίοδο, Δεν έχω απαντήσεις και μπαίνω στην περιπέτεια μιας ταινίας, μήπως και κάτι μου γίνει πιο ξεκάθαρα στη διαδρομή.

Στην πορεία δικαιωθήκατε;

Από ποιον να δικαιωθώ; Η διαδρομή μας στην τέχνη δεν είναι δικαστικός αγώνας. Κάνω ταινίες που ίσως κάποιους ανθρώπους αγγίζουν, διανοητικά και συναισθηματικά. Και γι’ αυτό το λόγο θα συνεχίσω να κάνω ταινίες.

Ζείτε στο Βερολίνο. Τι κοινό και τι διαφορετικό βρίσκεται με τη ζωή στην Αθήνα;

Ζω μόνιμα στο Βερολίνο εδώ και 19 χρόνια. Έχουν πολλά κοινά οι δύο πόλεις, Την ίδια κάπως αναρχική δομή, δημιουργικότητα, τρέλα, αντίσταση στην απόλυτη οργάνωση και το πρόγραμμα. Είναι δυο πόλεις που σχεδόν ποτέ δεν κοιμούνται. Το Βερολίνο είναι η πρωτεύουσα, αλλά δεν είναι η πιο πλούσια γερμανική πόλη, είναι πολυπολιτισμική, ελεύθερη, ανεκτική και πολύ ενδιαφέρουσα καλλιτεχνικά. Σε πολλά θέματα είναι πιο ανοιχτή από την Αθήνα. Αλλά ταυτόχρονα έχει και πολλά από τα προτερήματα του γερμανικού κράτους, η καθημερινότητα είναι πιο εύκολη, οι συγκοινωνίες έρχονται στην ώρα τους, τα δημόσια σχολεία έχουν γενικά υψηλό επίπεδο, οι σχέσεις των πολιτών με το κράτος είναι πιο εύκολες, και επίσης μιλάμε για ένα κράτος το οποίο ενεργά και πολλαπλά στηρίζει τις τέχνες. Βέβαια τα τελευταία χρόνια και εκεί γίνονται μεγάλες περικοπές, ο φόβος του πολέμου απλώνεται στην Ευρώπη περισσότερο από ότι η απειλή αυτή γίνεται ίσως αισθητή στην Ελλάδα.

Την Αθήνα τη λατρεύω, είναι η πόλη μου. Η ζωή είναι δύσκολη όμως στην Αθήνα, και όχι μόνο για τους καλλιτέχνες. Κι εκεί όπου το κράτος απουσιάζει, έρχονται οι ανθρώπινες σχέσεις να συμπληρώσουν. Η ζωή είναι σκληρή και οι άνθρωποι γίνονται όλο και πιο σκληροί, θυμωμένοι. Δε θέλω να βλέπω μόνο ρομαντικά την Κυψέλη που μεγάλωσα, να γίνεται μία πολυπολιτισμική γειτονιά, με πολλούς νέους καλλιτέχνες και όμορφα μαγαζιά. Βλέπω την καθημερινότητα των φίλων μου και αυτή είναι δύσκολη. Χρειάζονται πολλές ακόμα ριζικές, θεσμικές αλλαγές, τολμηρές πολιτικές αποφάσεις. Ο κόσμος βράζει, αλλά η πολιτική παραμένει ακλόνητη και άβουλη. Είναι κρίμα.

Η Τέχνη έχει πατρίδα;

Η τέχνη γεννιέται φυσικά μέσα σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον, επηρεάζεται και εμπνέεται από συγκεκριμένες συνθήκες. Αν καταφέρει να ξεπεράσει αυτό το όριο και να μιλήσει σε ένα ευρύτερο κοινό, από άλλες κουλτούρες, έχει καταφέρει κάτι πολύ μεγάλο. Αλλά η τέχνη δε γεννιέται από το πουθενά. Η δεύτερη ταινία μου, η Maysoon, δημιουργήθηκε στο Βερολίνο από μένα, μία Ελληνίδα δημιουργό, με συνεργάτες και από τις δύο χώρες και μία πρωταγωνίστρια από την Ελβετία μαροκινής καταγωγής. Δεν είναι καθαρά γερμανική ταινία, δεν είναι ελληνική, είναι ίσως μια ευρωπαϊκή ταινία. Δημιουργήθηκε σε αυτόν τον κοινό χώρο που μοιραζόμαστε όλοι οι συνεργάτες. Έχει πατρίδα, και πατρίδα της είναι η Ευρώπη κατά κάποιο τρόπο.

Πιο ελεύθερη που αισθάνεστε;

Δεν μπορώ να ορίσω την ελευθερία μόνο τοπικά. Δεν έχω νιώσει ποτέ λογοκρισία όσον αφορά τη δουλειά μου, έχω ασκήσει όμως συχνά λογοκρισία εγώ η ίδια στον εαυτό μου. Όταν νικάω τους φόβους μου, τότε νιώθω ελεύθερη. Όταν βρίσκομαι κοντά στην παρουσία ανθρώπων που αγαπάω, ανθρώπων που προκαλούν το πνεύμα μου και επιτρέπουν στη σκέψη μου να ταξιδέψει, τότε νιώθω ελεύθερη επίσης.

Εσείς νιώσατε ξένη στην κοινωνία του Βερολίνου; Και τι είναι αυτό που σας δυσκόλεψε περισσότερο;

Το θέμα της οικονομικής ανεξαρτησίας με απασχολεί πάρα πολύ, και ειδικά ως γυναίκα με όλες τις επιπλέον ιδιότητές μου, μητέρα, εργαζόμενη, καλλιτέχνης. Η οικονομική ανεξαρτησία επηρεάζει την προσωπική μας ανεξαρτησία. Ζω ως ξένη σε μία κοινωνία και η θέση αυτή σε αναγκάζει να αναθεωρήσεις πάρα πολλά πράγματα. Όλα αυτά που συνήθως θεωρεί κανείς δεδομένα. Βέβαια ως ευρωπαία πολίτης, είχα πάρα πολλά πλεονεκτήματα όταν πήγα στη Γερμανία, τουλάχιστον σε πολιτικό επίπεδο. Σε προσωπικό επίπεδο όμως, ένιωσα μεγάλη μοναξιά και υπέφερα κυριολεκτικά από τις διαφορές της κουλτούρας.

Αλλά είχα την τύχη να έχω ανθρώπους στους οποίους μπορούσα να στηριχτώ, την οικογένεια που έφτιαξα εδώ, τον άνδρα που επέλεξα να μοιραστώ μαζί του την ζωή μου, το παιδί μου, φίλους καινούργιους. Αλλά κράτησα πάντοτε και τις επαφές μου με την Ελλάδα, οι φίλοι μου, η οικογένειά μου εκεί. Κάποιοι χάθηκαν βέβαια μέσα στα χρόνια, αλλά κάποιες ουσιαστικές σχέσεις έχουν παραμείνει, και αυτό μου δίνει πολύ μεγάλη δύναμη.

Στην ταινία,όμως, ήθελα να πω την ιστορία μιας γυναίκας η οποία έπρεπε να παλέψει ακόμα και για τα πιο βασικά δικαιώματα, όχι μόνο στη νέα χώρα όπου επέλεξε να ζει, αλλά και στην χώρα από την οποία κατάγεται, το δικαίωμα να επιλέγει τις σπουδές της, τη δουλειάς της, τον άνθρωπο με τον οποίο θα μοιραστεί τη ζωή της, αν θα κάνει παιδιά και σε τι πλαίσιο, όλα αυτά που εμείς συχνά, στην Ευρώπη γενικότερα και ειδικότερα σε μια τόσο ανεκτική πόλη όσο το Βερολίνο, θεωρούμε δεδομένα.

Από τη μέχρι τώρα διαδρομή σας ποιες στιγμές καταγράφετε σαν πιο σημαντικές;

Η πρώτη μου ταινία, Η Επιφάνεια των Πραγμάτων, έκανε πρεμιέρα στο διεθνές διαγωνιστικό τμήμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης και στη συνέχεια βραβεύτηκε με το Βραβείο πρωτοεμφανιζόμενου Έλληνα σκηνοθέτη στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Αθήνας. Έχω κάνει παλαιότερα αρκετές μικρού μήκους ταινίες. Το Still Counting γυρίστηκε στην Αγγλία όπου έκανα το Master μου τότε, βραβεύτηκε με το βραβείο Μελίνα Μερκούρη και συμμετείχε στην Biennale της Ρώμης. Μία μικρή παιδική ταινία που έκανα για την γερμανική τηλεόραση, Το Φεγγάρι κι Εγώ, ταξίδεψε σε φεστιβάλ σε όλο τον κόσμο και βραβεύτηκε με το περίφημο γερμανικό τηλεοπτικό βραβείο Grimme Preis.

Η Maysoon συμμετείχε στο φεστιβάλ του Όλντεμπουργκ στη Γερμανία, όπου η πρωταγωνίστρια Sabrina Amali τιμήθηκε με το Βραβείο Ερμηνείας. Μετά την διεθνή της πρεμιέρα στο Διαγωνιστικό Τμήμα του Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, θα συνεχίσει την πορεία της στα φεστιβάλ και κάποια στιγμή θα βγει στις αίθουσες στην Γερμανία και ελπίζω και στην Ελλάδα.

Τα βραβεία είναι σημαντικά φυσικά, είναι μία αναγνώριση, όπως και να το κάνει κανείς. Αλλά είναι και κάτι χειροπιαστό, ένα είδος επένδυσης για τις επόμενες δουλειές. Σε προσωπικό επίπεδο. βέβαια, είναι εξίσου σημαντικό να έρχονται να σου λένε κάποιοι άνθρωποι, ακόμα και άγνωστοι, πόσο τους άγγιξε μια ταινία σου. Και αυτό ένα είδος βραβείου είναι.

Τη Μαισούν, τη γνωρίζετε ή είναι πρόσωπο φανταστικό;

Η Μαισούν δεν είναι πραγματικό πρόσωπο, είναι φανταστικό. Αλλά συχνά μου κάνουν αυτή την ερώτηση και χαίρομαι πάρα πολύ, γιατί σημαίνει ότι ναι, είναι αληθινή. Έχει πολλά στοιχεία από γυναίκες που ξέρω, από εμένα την ίδια, από φίλες μου, από γυναίκες τις ιστορίες των οποίων έχω διαβάσει.

Σε πολλές συζητήσεις για το σενάριο, κυρίως στην Γερμανία, πολλοί προσπαθούσαν να δουν μία ιστορία χειραφέτησης, κάτι που δεν ισχύει φυσικά για την ταινία. Η Mαισούν είναι στην αρχή της ταινίας «χειραφετημένη», έχει ήδη κάνει τον αγώνα πίσω της. Αλλά όταν κλονίζονται κάποια πράγματα τα οποία θεωρεί ως σταθερές στη ζωή της, τη σχέση με τον σύντροφό της, το επάγγελμα της, την ατομική της ελευθερία, τότε κυριαρχεί ο φόβος, ένας βαθύς, πρωτόγονος φόβος, και τότε τίποτα πια δεν είναι βέβαιο. Είναι μία γυναίκα σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης. Το ότι είναι ξένη στην κοινωνία στην οποία ζει, εντείνει το συναίσθημα του φόβου και της μοναξιάς, και την δραματικότητα της ιστορίας, πιστεύω.

Η Τέχνη αποτελεί πράξη πολιτική;

Η ζωή μας ολόκληρη αποτελεί πολιτική δράση. Η τέχνη είναι πράξη πολιτική αναπόφευκτα. Δε χρειάζεται να είναι διδακτική ή προπαγανδιστική για να είναι πολιτική, το αντίθετο μάλιστα.

Έχετε λόγους να ελπίζετε σε ένα καλύτερο αύριο;

Αν δεν ελπίζω, θα σταματήσω να ζω. Ξυπνάω κάθε πρωί με καινούργιες ελπίδες και όνειρα, κάνω σχέδια για το μέλλον, οραματίζομαι καινούργιες ταινίες, ταξίδια, συναντήσεις, θέλω να είμαι συνεχώς ερωτευμένη.

Δεν είμαι βέβαια ιδιαίτερα αισιόδοξη για το μέλλον, με φοβίζουν πολλά πράγματα, οι απολυταρχικές εξουσίες, η βλακεία στην εξουσία, ο ιμπεριαλισμός, ο φόβος και η συντηρητικότητα των κοινωνιών, η ανόητη και αδιέξοδη καταστροφή του περιβάλλοντος. Δεν είμαι ακτιβίστρια, δεν εκφράζομαι με αυτόν τον τρόπο. Αλλά μιλάω με το παιδί μου και ελπίζω ότι θα μπορέσω να στηρίξω έναν άνθρωπο ελεύθερο, σκεπτόμενο και δημιουργικό, υπεύθυνο πολίτη με αγάπη και σεβασμό. Και όσο μπορώ θέλω να επηρεάζω το μικρό περιβάλλον γύρω μου, τους ανθρώπους που γνωρίζω, τους σπουδαστές μου στη σχολή που διδάσκω, και φυσικά θέλω όσο μπορώ να συνεχίσω να κάνω ταινίες.