Στα 89 του χρόνια, ο Γούντι Άλεν κάνει ένα νέο και απρόσμενο βήμα: εκδίδει το πρώτο του μυθιστόρημα με τίτλο «What’s With Baum?» ένα βιβλίο που αποπνέει την ίδια ατμόσφαιρα με εκείνη των  ταινιών του.

Οι δρόμοι του Μανχάταν, τα μπαρ του ξενοδοχείου Carlyle, οι επισκέψεις σε βιβλιοπωλεία και μουσεία, οι ερωτικές παρεξηγήσεις και φυσικά ένας νευρωτικός, εβραϊκής καταγωγής συγγραφέας στο επίκεντρο. Ο Άλεν παραμένει πιστός στον κόσμο του, ακόμη κι αν αυτός έχει αλλάξει ριζικά γύρω του.

Ο κεντρικός ήρωας, Άσερ Μπαουμ, είναι συγγραφέας μέσης ηλικίας που ζει μια ζωή γεμάτη ειρωνεία, ματαιότητα και εσωτερικές συγκρούσεις. Η τρίτη του σύζυγος, Κόνι, τον αναγκάζει να  μετακομίσει στο Κονέκτικατ, κάτι που ο ίδιος, λάτρης της Νέας Υόρκης, θεωρεί σχεδόν τραγωδία.

Όταν ο Μπαουμ κατηγορείται από μια δημοσιογράφο για επίθεση, μέσα στο κλίμα του κινήματος #MeToo, ο κόσμος του καταρρέει. Ο εκδότης του τον εγκαταλείπει, οι διαμαρτυρίες θεριεύουν και η φήμη του πλήττεται ανεπανόρθωτα.

Δεν είναι δύσκολο να διακρίνει κανείς τα αυτοβιογραφικά στοιχεία. Ο Άλεν έχει βρεθεί κι ο ίδιος στο μάτι του κυκλώνα, αντιμετωπίζοντας δημόσιες κατηγορίες και απόρριψη από το Χόλιγουντ και εκδοτικούς οίκους. Ωστόσο, όπως και στις καλύτερες ταινίες του, επιλέγει να αντιμετωπίσει τη δυσκολία με χιούμορ. «Αυτό που με καθοδηγεί όταν γράφω είναι η διασκέδαση», λέει. «Αν κάτι μου συμβεί και μου φαίνεται αστείο, το χρησιμοποιώ. Δεν γράφω για να λογαριαστώ με κανέναν».

«Η κωμωδία δεν αλλάζει, αλλάζει μόνο η μορφή της»

Με πενήντα ταινίες στο ενεργητικό του και δεκάδες θεατρικά και μονολόγους, ο Άλεν θεωρεί ότι το χιούμορ είναι διαχρονικό. «Η κωμωδία αλλάζει μόνο εξωτερικά», εξηγεί στην El Pais. «Την εποχή του Τσάπλιν και του Κίτον, ο κόσμος γελούσε με σωματικά γκαγκ, γιατί ζούσε τη βιομηχανική επανάσταση.

Αργότερα ήρθε η ψυχανάλυση και το γέλιο στράφηκε στα άγχη και τις νευρώσεις. Το περιτύλιγμα αλλάζει, η ουσία παραμένει ίδια».

Ωστόσο, στις Ηνωμένες Πολιτείες σήμερα, οι κωμικοί αντιμετωπίζουν αυξανόμενη πίεση. Ρωτήθηκε αν η πολιτική ορθότητα σκοτώνει το χιούμορ. «Όσο υπάρχει ελευθερία του λόγου, θα υπάρχει και χιούμορ», απαντά. «Ακόμα και στη ναζιστική Γερμανία, οι άνθρωποι έκαναν αστεία κρυφά. Το μόνο που χρειάζεται είναι να προστατεύσουμε αυτό το δικαίωμα».

Κάθε φορά που κυβερνούν οι Ρεπουμπλικανοί, ανησυχώ

Ο Άλεν αυτοπροσδιορίζεται ως Δημοκρατικός, αλλά με την ίδια δόση σκεπτικισμού για όλους. «Κάθε φορά που κυβερνούν οι Ρεπουμπλικανοί, ανησυχώ. Είμαι αντίθετος στις πολιτικές τους για την ελευθερία του λόγου, τα δικαιώματα των γυναικών, την επιστήμη. Αν έρθουν οι Δημοκρατικοί, θα τους κριτικάρω κι αυτούς — αλλά για διαφορετικούς λόγους».

Στην ερώτηση αν η εκλογή Τραμπ σήμανε το τέλος της σάτιρας, ο σκηνοθέτης χαμογελά ειρωνικά. «Όχι. Όσο υπάρχει ζωή, θα υπάρχουν και ανέκδοτα. Ο κόσμος πάντα θα σατιρίζει τους πολιτικούς, τον έρωτα, τον γάμο. Αν σταματήσει να το κάνει, τότε θα έχουμε αληθινό πρόβλημα».

«Δεν διαβάζω τι γράφουν για μένα»

Η δημόσια κριτική που έχει δεχθεί τα τελευταία χρόνια δεν φαίνεται να τον αγγίζει. «Δεν διαβάζω ποτέ κριτικές ούτε συνεντεύξεις», λέει. «Όταν τελειώνω ένα έργο, προχωρώ στο επόμενο. Έτσι εξηγείται γιατί έχω κάνει τόσες ταινίες: γιατί δεν σπαταλώ χρόνο σκεπτόμενος τον εαυτό μου ή τι λένε οι άλλοι για μένα».

Και προσθέτει: «Ο Ντοστογιέφσκι, όταν έγραφε ένα βιβλίο, δεν νομίζω ότι διάβαζε μετά τι έγραφαν γι’ αυτόν. Η δουλειά είναι να συνεχίζεις να δημιουργείς. Αν είσαι μισάνθρωπος, όπως εγώ, δεν απογοητεύεσαι από τους ανθρώπους».

Για το #MeToo και τον αντισημιτισμό

Ακόμη κι όταν αγγίζει ευαίσθητα θέματα, το κάνει με την ειρωνεία που τον χαρακτηρίζει. «Σατιρίζω ό,τι μου περνά από το μυαλό», λέει. «Δεν γράφω πολιτικά έργα. Μιλάω για άντρες και γυναίκες, για τη ζωή, για τις γελοίες πλευρές της ύπαρξης».

Όσο για τον αντισημιτισμό, ο Άλεν είναι ρεαλιστής: «Θα υπάρχει πάντα; προκατάληψη εναντίον των Εβραίων, των γυναικών, των μαύρων, των μειονοτήτων. Το ξέρουμε πια. Το μόνο που μπορείς να κάνεις είναι να το αντιμετωπίζεις με χιούμορ και ανθρωπιά».

Παρά τα χρόνια του, ο σκηνοθέτης δεν σκοπεύει να σταματήσει να δημιουργεί. «Μόλις τελείωσα ένα θεατρικό», λέει. «Παίζεται ήδη σε Βουδαπέστη, ετοιμάζεται παραγωγή στη Γερμανία και στη Ρωσία, και υπάρχει πιθανότητα να το φέρουμε στις ΗΠΑ. Θα ήθελα επίσης να γράψω ένα ακόμη βιβλίο».

Όσο για το σινεμά, «Μόνο αν κάποιος μου φέρει τα χρήματα έτοιμα», απαντά γελώντας. «Δεν έχω διάθεση να διαπραγματεύομαι για το ποιος θα παίξει και ποιο θα είναι το θέμα».

Με τη γνωστή του ειρωνεία, ο Άλεν συνοψίζει: «Η ζωή είναι φρικτή, ο κόσμος παράλογος, αλλά όσο μπορούμε να γελάμε, κάτι κάνουμε σωστά».