Έρχεται για πρώτη φορά στην Ελλάδα και η ταινία του Ένας άλλος άνδρας (Another man) -μια σύγχρονη ιστορία αγάπης, με στοιχεία κωμωδίας, που εξερευνά την πολυπλοκότητα των σχέσεων και τις κρίσιμες αποφάσεις που παίρνει κανείς στα τριάντα του- κάνει παγκόσμια πρεμιέρα στο 66o Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Θεσσαλονίκης (30 Οκτωβρίου-9 Νοεμβρίου) στην κατηγορία Meet the neighbors.

O βαθιά Καταλανός όπως μας συστήνεται, Νταβίντ Μοράγας μας μιλάει για τον έρωτα και τις αντιφάσεις, την ελευθερία και τους φόβους.

Γεννημένος το 1933, ο Μοράγας είναι συγγραφέας, σεναριογράφος και σκηνοθέτης. Αποφοίτησε από το τμήμα Οπτικοακουστικής Επικοινωνίας του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και συνέχισε τις σπουδές του στη Σκηνοθεσία Κινηματογράφου στη Νέα Υόρκη. Ζει στη Βαρκελώνη, όπου εργάζεται ως σεναριογράφος/σκηνοθέτης και διδάσκει στο Πανεπιστήμιο. Το Fervor (Θέρμη) είναι το πρώτο του μυθιστόρημα και είναι μια ωδή στη φιλία, τον έρωτα και το να μεγαλώνεις χωρίς να το θέλεις.

Αυτό έχετε βιώσει; Μεγαλώσατε χωρίς να το θέλετε;

Είναι κάτι που έχει αντίκτυπο τόσο στο βιβλίο όσο και στην ταινία μου. Είναι αυτό το συναίσθημα του να γίνεσαι ενήλικας σχεδόν τυχαία – όχι επειδή είσαι έτοιμος, αλλά επειδή η ζωή σε ωθεί συνεχώς προς τα εμπρός. Υπάρχει μια ορισμένη αντίσταση σε αυτό, μια λαχτάρα να κρατηθούμε από μια εποχή που τα πράγματα φαίνονταν πιο ανοιχτά, πιο ακαθόριστα. Νομίζω ότι τόσο οι χαρακτήρες μου όσο και εγώ ακόμα μαθαίνουμε πώς να μεγαλώνουμε χωρίς να χάνουμε αυτό το αίσθημα θαυμασμού και σύγχυσης.

Έχετε σκεφθεί το βιβλίο σας να γίνει ταινία;

Όχι απαραίτητα. Η παραγωγή ταινιών απαιτεί πολλούς πόρους, συνεργασία και logistics, ενώ το γράψιμο ενός μυθιστορήματος σου δίνει ένα διαφορετικό είδος ελευθερίας. Όταν γράφεις, μπορείς να αφήσεις την φαντασία σου να ταξιδέψει οπουδήποτε χωρίς να ανησυχείς για το πώς θα το παράγεις αργότερα.

Θα υπάρξει επόμενο βιβλίο;

Σίγουρα θα υπάρξουν και άλλα. Η λογοτεχνία ήταν πάντα πολύ κοντά μου – είναι μια πιο οικεία διαδικασία από το να γυρίζω ταινίες, κάτι που μου επιτρέπει να εισχωρήσω βαθύτερα στον εσωτερικό κόσμο των χαρακτήρων. Δεν ξέρω ακόμα τι θα είναι η επόμενη ιστορία, αλλά ήδη το σκέφτομαι πολύ.

Το Another man είναι η δεύτερη ταινία σας μετά το Stormy night. Ποια είναι η πιο προσωπική;

Αυτή είναι μια δύσκολη ερώτηση – νομίζω ότι όλες οι ταινίες μου είναι προσωπικές με διαφορετικούς τρόπους. Το A Stormy Night ήταν πολύ κοντά στις δικές μου εμπειρίες την εποχή που το έκανα, σχεδόν σαν ένα ημερολόγιο των είκοσι χρόνων μου. Το Another Man φαίνεται πιο ώριμο, είναι πιο στοχαστικό, ασχολείται περισσότερο με την επιθυμία, την εξουσία και την οικειότητα από απόσταση. Ίσως, λοιπόν, αυτή η ταινία να είναι λιγότερο αυτοβιογραφική, αλλά εξακολουθεί να είναι βαθιά προσωπική.

Θεωρείτε τα τριάντα την πιο δύσκολη περίοδο της ζωής;

Ναι, πιστεύω ότι τα τριάντα είναι μια πολύ ιδιαίτερη περίοδος. Είναι η στιγμή που συνειδητοποιείς πραγματικά την ενήλικη ζωή, όταν οι επιλογές που κάνεις αρχίζουν να φαίνονται οριστικές. Συνειδητοποιείς ότι δεν είναι πλέον όλα δυνατά και αυτό μπορεί να είναι τόσο όμορφο όσο και τρομακτικό. Η ταινία προέρχεται από αυτό το συναίσθημα: από το να αμφισβητείς τη ζωή που έχεις χτίσει, τις σχέσεις που έχεις επιλέξει και να αναρωτιέσαι τι θα είχε συμβεί αν είχες πάρει έναν άλλο δρόμο. Ταυτόχρονα, είναι επίσης μια ταινία γεμάτη ελπίδα ακόμη και χιούμορ – εξετάζει αυτά τα ερωτήματα με τρυφερότητα και αίσθηση του χιούμορ. Πρόκειται για το να μάθεις να ζεις με την αμφιβολία και να βρίσκεις χαρά σε αυτή την αβεβαιότητα.

Πιστεύετε στο για πάντα στις σχέσεις; Είναι εφικτό;

Νομίζω ότι η «αιώνια αγάπη» είναι μια όμορφη ιδέα, αλλά και πολύπλοκη. Πιστεύω ότι η αγάπη μπορεί να διαρκέσει, αλλά αλλάζει –  οι άνθρωποι εξελίσσονται και οι σχέσεις εξελίσσονται επίσης. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι η στιγμή που κάτι αρχίζει να αλλάζει: όταν ο έρωτας είναι ακόμα εκεί, αλλά δεν αρκεί για να κρατήσει δύο ανθρώπους μαζί με τον ίδιο τρόπο. Η ταινία  Ένας άλλος άνδρας δεν είναι κυνική για τον έρωτα, είναι στην πραγματικότητα αρκετά ρομαντική. Απλώς αποδέχεται ότι ο έρωτας είναι επίσης εύθραυστος και ότι ίσως μέρος της ωρίμανσης είναι να μαθαίνεις να αγαπάς χωρίς να απαιτείς να διαρκέσει για πάντα.

Γεννηθήκατε σε μια μικρή πόλη της Ισπανίας,  το Αλμοστέρ,  τι είναι αυτό που θυμάστε, που σας καθόρισε;

Είχα μια πολύ ευτυχισμένη παιδική ηλικία. Μεγάλωσα σε ένα μικρό χωριό με περίπου χίλιους κατοίκους και πραγματικά μου λείπει αυτός ο τρόπος ζωής – η ησυχία, το αίσθημα της κοινότητας και το να είσαι περιτριγυρισμένος από τη φύση.

Σχεδόν 100 χιλιόμετρα χωρίζουν το Αλμοστερ απο τη Βαρκελώνη, όπου πλέον ζείτε. Είναι δύο διαφορετικοί κόσμοι;

Όχι ιδιαίτερα. Έζησα στη Νέα Υόρκη για μερικά χρόνια και έμαθα ότι το «σπίτι» έχει να κάνει περισσότερο με τους ανθρώπους παρά με τον τόπο. Έχω την τάση να κάνω δικό μου κάθε μέρος όπου πηγαίνω.

Λέγεται ότι η πατρίδα μας είναι η παιδική μας ηλικία – συμφωνείτε;

Ναι, νομίζω ότι υπάρχει κάποια αλήθεια σε αυτό. Η παιδική ηλικία διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο βλέπουμε τον κόσμο, ακόμα κι αν περάσουμε το υπόλοιπο της ζωής μας προσπαθώντας να απομακρυνθούμε από αυτήν. Στην περίπτωσή μου, εξακολουθώ να κουβαλάω κάτι από την ηρεμία και το φως της πατρίδας μου, ακόμα και όταν εργάζομαι σε μια μεγάλη πόλη όπως η Βαρκελώνη.

Λέτε ότι είστε Ισπανός ή Καταλανός;

Καταλανός, σίγουρα. Αισθάνομαι βαθιά Καταλανός – πολιτισμικά, γλωσσικά και πολιτικά. Υπάρχει σίγουρα μια διαφορά: η Καταλονία έχει τη δική της γλώσσα, τις δικές της παραδόσεις και έναν ξεχωριστό τρόπο κατανόησης της κοινότητας και της ταυτότητας. Προέρχομαι από μια γενιά που μεγάλωσε κατά τη διάρκεια του καταλανικού κινήματος ανεξαρτησίας, οπότε για μένα έχει να κάνει και με την αυτοδιάθεση και τη διατήρηση μιας κουλτούρας που συχνά έχει περιθωριοποιηθεί εντός της Ισπανίας.

Πόσο ελεύθερη είναι η Βαρκελώνη;

Η Βαρκελώνη μου φαίνεται μια πολύ ελεύθερη πόλη. Είναι ανοιχτόμυαλη, δημιουργική και πολυπολιτισμική. Εκεί μπορείς να είσαι πραγματικά ο εαυτός σου. Φυσικά, όπως κάθε μέρος, έχει τις αντιφάσεις και τις κοινωνικές εντάσεις της, αλλά υπάρχει μια έντονη αίσθηση ατομικότητας και έκφρασης. Για μένα, είναι ένα από τα λίγα μέρη όπου η ομορφιά, το χάος και η ελευθερία συνυπάρχουν τόσο φυσικά.

Πόσο ελεύθερος είναι ο κόσμος μας;

Δεν νομίζω ότι ο κόσμος μας είναι πραγματικά ελεύθερος. Η ελευθερία εξακολουθεί να εξαρτάται υπερβολικά από τα προνόμια – το πού γεννήθηκες, το χρώμα του δέρματός σου, το φύλο σου, την κοινωνική σου τάξη. Και δυστυχώς, νιώθω ότι γινόμαστε όλο και πιο πολωμένοι, πιο διχασμένοι. Υπάρχει μια αυξανόμενη απόσταση μεταξύ εκείνων που έχουν πρόσβαση σε ευκαιρίες και εκείνων που δεν έχουν. Η πραγματική ελευθερία, νομίζω, θα σήμαινε ισότητα – και είμαστε ακόμα πολύ μακριά από αυτό.

Τι διδάσκετε στο πανεπιστήμιο;

Κινηματογράφο. Κυρίως σενάριο και σκηνοθεσία. Αυτό που μου αρέσει στη διδασκαλία είναι ότι με κρατά σε επαφή με τις νεότερες γενιές, τις ιδέες τους, τον τρόπο που βλέπουν τον κόσμο. Μου θυμίζει ότι ο κινηματογράφος αλλάζει συνεχώς, αναζητώντας πάντα νέους τρόπους για να διηγείται ιστορίες.

Σας ενδιαφέρει η πολιτική;

Ναι, με ενδιαφέρει. Πιστεύω ότι όλα είναι πολιτική: ο τρόπος που ζούμε, αγαπάμε, εργαζόμαστε, ακόμα και το είδος των ιστοριών που επιλέγουμε να αφηγούμαστε. Με ενδιαφέρει ο τρόπος με τον οποίο η ιδεολογία διαμορφώνει τους πιο οικείους μας χώρους: το ζευγάρι, το σπίτι, το πάθος. Με συναρπάζει ο τρόπος με τον οποίο οι υλικές συνθήκες, η κοινωνική τάξη και τα προνόμια επηρεάζουν τα συναισθήματα και τις σχέσεις μας. Για μένα, ο κινηματογράφος δεν έχει να κάνει με την έκφραση ανοιχτών πολιτικών θέσεων, αλλά με την αποκάλυψη των δομών εξουσίας που καθορίζουν σιωπηλά τις ζωές μας.

Ποιοι είναι οι φόβοι σας;

Φοβάμαι βαθιά την παγκόσμια άνοδο της ακροδεξιάς – το πόσο εύκολα ο φόβος και η δυσαρέσκεια μπορούν να μετατραπούν σε πολιτικό κεφάλαιο. Με ανησυχεί το γεγονός ότι η μισαλλοδοξία και ο ρατσισμός γίνονται και πάλι φυσιολογικά. Πιστεύω ότι οι καλλιτέχνες έχουν την ευθύνη να αντισταθούν σε αυτό μέσω της ενσυναίσθησης, της πολυπλοκότητας και των αποχρώσεων, υπερασπιζόμενοι χώρους όπου γιορτάζονται η αμφισημία και η διαφορετικότητα.

Ποια είναι τα μελλοντικά σας σχέδια;

Αυτή τη στιγμή, το κύριο σχέδιο μου είναι να πάω στη Θεσσαλονίκη και να φάω πολύ σπανακόπιτα και φέτα. Μετά, θα δούμε τι θα συμβεί.

H ταινία

Ένας άλλος άνδρας

Είναι νέοι, ωραίοι, ερωτευμένοι, ζουν μαζί σε μια πολύβουη συνοικία της Βαρκελώνης και σκέφτονται να μετακομίσουν σε μεγαλύτερο σπίτι γιατί το καζανάκι της τουαλέτας στάζει συνεχώς και δεν λέει να διορθωθεί. Όταν στο μπαλκόνι της απέναντι πολυκατοικίας εμφανιστεί ο σέξι καινούργιος γείτονας, οι ισορροπίες της σχέσης τους θα ανατραπούν. Το queer cinema δίνει μια ψύχραιμη και ειλικρινή αναπαράσταση της ομοκανονικότητας και όσων καθορίζουν τη σύγχρονη αστική queer ταυτότητα, μέσα από ένα ζευγάρι δύο ανδρών, κυριολεκτικά της διπλανής πόρτας, οι οποίοι βιώνουν καταστάσεις απολύτως γνώριμες και ρεαλιστικές. Ανάλαφρη, καίρια και αισιόδοξη με τρόπο που δεν έχουμε συνηθίσει –ειδικά σε ομοερωτικές ιστορίες–, αυτή η μικρή καταλανική αποκάλυψη υπενθυμίζει με τον καλύτερο τρόπο ότι η ζωή είναι γεμάτη με γλυκόπικρες στιγμές.