Το τραγούδι που μιλάει στις καρδιές των Ελλήνων.

«Κάποτε θα κοπάσει η φασαρία γύρω τους κι΄αυτά θα συνεχίσουν ανενόχλητα το δρόμο τους. Ποιός ξέρει τι καινούργια ζωή μάς επιφυλάσσουν τα νωχελικά κι΄απαισιόδοξα 9/8 για το μέλλον. Όμως εμείς θα ΄χουμε πια για καλά νοιώσει στο μεταξύ τη δύναμη τους. Και θα τα βλέπουμε πολύ φυσικά και σωστά να υψώνουν τη φωνή τους στον άμεσο περίγυρό μας και να ζουν, πότε για να μάς ερμηνεύουν και πότε για να μάς συνειδητοποιούν τον βαθύτερο εαυτό μας».

Μ΄αυτά τα υπέροχα και προφητικά λόγια, έκλεισε την ιστορική ομιλία του ο 24χρονος Μάνος Χατζιδάκις, στις 31 Ιανουαρίου 1949 στο Θέατρο Τέχνης Κάρολου Κουν με τίτλο «Το ρεμπέτικο, θεμέλιος λίθος της λαϊκής μουσικής». Κι’ ήταν προφητικά, γιατί η διαχρονική δύναμη του ρεμπέτικου, αποδεικνύει ξεκάθαρα ότι εξακολουθεί να αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους πυλώνες του μουσικού πολιτισμού μας και μία ανεκτίμητη κληρονομιά για τις επόμενες γενιές. Το ρεμπέτικο τραγούδι αποτελεί ένα από τα σπουδαιότερα και αυθεντικότερα μουσικά δημιουργήματα του νεότερου Ελληνισμού. Δεν είναι απλώς ένα μουσικό είδος, αλλά μια μορφή κοινωνικής έκφρασης που αποτυπώνει τα βιώματα και τις αγωνίες των λαϊκών στρωμάτων της Ελληνικής κοινωνίας. Η Μικρασιατική καταστροφή του 1922 αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό για την εξέλιξή του.

Δώδεκα χρόνια μετά το Μάνο Χατζιδάκι, ήρθε ο Ντίνος Χριστιανόπουλος με ένα εμπνευσμένο και συγκινητικό κείμενο του να αποθεώσει κι΄αυτός το ρεμπέτικο και τον Βασίλη Τσιτσάνη. Ο τίτλος του ήταν «Ιστορική και αισθητική διαμόρφωση του Ρεμπέτικου τραγουδιού», και δημοσιεύτηκε στο πρώτο τεύχος του περιοδικού Διαγώνιος, τον Ιανουάριο του 1961. Γράφει λοιπόν, μεταξύ άλλων, ο Χριστιανόπουλος: «Η προσφυγιά είναι που επέβαλε το ρεμπέτικο. Είχε σημάνει η ώρα του πιο συμπυκνωμένου Ελληνικού τραγουδιού. Μέσα απ΄αυτό το χαρμάνι των ξεριζωμένων ανθρώπων, μέσα απ΄αυτά τα θύματα της Μεγάλης Ιδέας και της θανάσιμης μικροπολιτικής, ξεπήδησε το ποτάμι του ρεμπέτικου και στο διάβα του δέχτηκε όλα τα μικρά ρυάκια: τα τραγούδια του λιμανιού, της ταβέρνας, της φυλακής».

Από τη δεκαετία του 1930 και μετά, το ρεμπέτικο γνώρισε μεγάλη άνθηση, με πρώτο σημαντικό δημιουργό τον «Πατριάρχη» Μάρκο Βαμβακάρη.

Την ίδια δεκαετία άρχισε να λάμπει το άστρο του σημαντικότερου δημιουργού του ρεμπέτικου, του Βασίλη Τσιτσάνη. Μιας μουσικής ιδιοφυΐας που ανανέωσε το ρεμπέτικο, το εμπλούτισε με νέες ιδέες και το έκανε κτήμα όλου του Ελληνικού λαού.

Κι΄ όπως πολύ εύστοχα γράφει ο Ντίνος Χριστιανόπουλος, «ο Βασίλης Τσιτσάνης πέτυχε το λαμπικάρισμα του τραγουδιού. Το καθάρισε από κάθε πρόστυχο και χαμηλό, πλούτισε τα θέματα του με κοινωνικά στοιχεία, και το έκανε να αγκαλιάσει τα μεράκια και τα ντέρτια της ελληνικής ψυχής. Τραγούδησε τους καημούς της φτωχογειτονιάς, της φάμπρικας, της εργατιάς, του πονεμένου έρωτα και της ταβέρνας, με στίχους και μοτίβα που τούς έδωσε μια λεπτή ευγένεια και μια μελαγχολική διάθεση».

Συνοδοιπόροι του Μάρκου και του Τσιτσάνη υπήρξαν κι΄ άλλοι σπουδαίοι δημιουργοί, όπως ο Γιώργος Μητσάκης, ο Απόστολος Χατζηχρήστος, ο Γιάννης Παπαϊωάννου, ο Δημήτρης Γκόγκος (Μπαγιαντέρας), ο Κώστας Σκαρβέλης, ο Στέλιος Κερομύτης και άλλοι.

Μιά μεγάλη παρέα από γνήσιους εκφραστές του ρεμπέτικου που με το ταλέντο τους και την αυθεντικότητα τους μίλησαν με ειλικρίνεια στον κόσμο των απλών ανθρώπων. Για όλα όσα άγγιζαν τον Ελληνικό λαό: Τη φτώχεια και την κοινωνική αδικία, τον έρωτα και το χωρισμό, τη φιλία, την αξιοπρέπεια, την προσφυγιά, τη σκληρή καθημερινότητα.

Και ευτύχησαν να έχουν εκφραστές των υπέροχων τραγουδιών τους την αφρόκρεμα των γνήσιων λαϊκών φωνών: Μαρίκα Νίνου, Στέλλα Χασκίλ, Ιωάννα Γεωργακοπούλου, Σωτηρία Μπέλλου, Οδυσσέας Μοσχονάς, Στελάκης Περπινιάδης, Πρόδρομος Τσαουσάκης. Ολοι τους, σφράγισαν τα ρεμπέτικα τραγούδια με αξεπέραστες ερμηνείες.

Στην πορεία του, το ρεμπέτικο βίωσε δύσκολες εποχές: Τη δικτατορία του Μεταξά και την αυστηρή λογοκρισία. Την περίοδο της Κατοχής, όπου όχι μόνο δεν ανέκοψε την πορεία του, αλλά συνέχισε να εκφράζει τα συναισθήματα του λαού, αποτυπώνοντας τον πόνο, την πείνα, τις απώλειες αλλά και την ελπίδα για ελευθερία. Και, με το πέρασμα του χρόνου, το ρεμπέτικο γνώρισε ευρύτερη αποδοχή και αποτέλεσε τη βάση για την ανάπτυξη του λαϊκού τραγουδιού.

Μεγάλοι δημιουργοί, όπως ο Μάνος Χατζιδάκις, ανέδειξαν την καλλιτεχνική και αισθητική του αξία, ενώ ο Μίκης Θεοδωράκης και άλλοι σπουδαίοι συνθέτες αξιοποίησαν στοιχεία του ρεμπέτικου ύφους, δημιουργώντας υπέροχα μουσικά έργα.

Πέρα όμως από τη μουσική, το ρεμπέτικο επηρέασε τη λογοτεχνία, τον κινηματογράφο, το θέατρο και γενικότερα την Ελληνική πολιτιστική έκφραση, αποτελώντας σημείο αναφοράς για την κοινωνική ιστορία της χώρας, εξακολουθώντας να συγκινεί ανθρώπους κάθε ηλικίας.

Γιατί, το ρεμπέτικο είναι κάτι πολύ περισσότερο από ένα μουσικό είδος. Είναι η αφήγηση της νεότερης Ελληνικής ιστορίας και μία ζωντανή έκφραση της κοινωνικής πραγματικότητας. Είναι αυτό που, με τη μουσική και τους στίχους του, κατάφερε να μετατρέψει όλους τους καημούς και τα μεράκια της καθημερινής ζωής των Ελλήνων σε διαχρονική Τέχνη με ανεξίτηλο το αποτύπωμά της. Είναι αυτό που, μέσα από την απαράμιλλη μαεστρία των δημιουργών του, τραγούδησε για όλα όσα ποθούσαν οι Έλληνες και δεν τα έζησαν και για όλα όσα έζησαν χωρίς να τα θέλουν.

Είναι η συγκλονιστική εικόνα κάποιας μάνας που αναστενάζει και ταυτόχρονα το πορτρέτο μιάς πανέμορφης γυναίκας που είναι αρχόντισσα, μάγισσα, τρελή!

Τα ρεμπέτικα, τα τραγούδια του λαού μας. Είναι βγαλμένα μέσα απ΄ τη ζωή του και γι΄αυτό μιλούν στην καρδιά του! Χθες, σήμερα, για πάντα…