Ας γυρίσουμε νοερά στη δεκαετία του 1980 και ας φανταστούμε μια τεράστια αλυσίδα δισκοπωλείων που έχει κατακτήσει συντριπτικό μερίδιο της αγοράς, ίσως ακόμη και το 90% της λιανικής.

Όχι στην πόλη σας, ούτε στη χώρα σας, ούτε καν στην ήπειρό σας, αλλά σε ολόκληρο τον πλανήτη.

Αυτή η αλυσίδα μπορεί και προωθεί στα ράφια της κυκλοφορίες που προβλέπει ότι θα σας αρέσουν, ακόμη κι αν δεν γνωρίζετε καν την ύπαρξή τους, ακόμη κι αν δεν υπάρχουν στην πραγματικότητα.

Αφού δεν έχετε πια ούτε τον χρόνο ούτε τη διάθεση να αναζητήσετε μόνοι σας…ή μάλλον, έχετε ξεχάσει πώς να ψάχνετε. Και γιατί να προσπαθήσετε άλλωστε αφού ό,τι θέλετε είναι άμεσα διαθέσιμο ή, για να είμαστε ακριβείς, όχι ό,τι θέλετε, αλλά πολλά περισσότερα.

Επιπλέον, αυτή η αλυσίδα ίσως και να μπορεί να αγοράζει μουσική και παράλληλα τα δικαιώματα των δημιουργών της σε εξευτελιστικά χαμηλές τιμές, καταβάλλοντας τους μια εφάπαξ αμοιβή και στη συνέχεια να καρπώνεται η ίδια δικαιώματά τους.

Μια εξαιρετικά βολική συμφωνία,θα έλεγε κανείς.

Και, για να γίνουν όλα ακόμη πιο εύκολα, η αλυσίδα απέκτησε πρόσφατα τη δυνατότητα να παράγει η ίδια μουσική και να την προωθεί αναλόγως, αξιοποιώντας την σχεδόν μονοπωλιακή θέση της στην αγορά.

Τώρα που τα παραδοσιακά κανάλια διαφήμισης και προώθησης το ραδιόφωνο ο τύπος και η τηλεόραση, έχουν χάσει μεγάλο μέρος της απήχησής τους, αυτή η πλατφόρμα διαδραματίζει ουσιαστικά καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της μουσικής.

Με άλλα λόγια, το κατάστημα, μπορεί να αποφασίζει τι θα τοποθετηθεί στα ράφι μαντεύοντας το γούστο σας και, όλο και περισσότερο, να παράγει η ίδια τους δίσκους αξιοποιώντας την τεχνητή νοημοσύνη και την ανθρώπινη ανοησία η αφέλεια η αδράνεια.

Όσο για τους πραγματικούς καλλιτέχνες – εννοώ εμάς, τους δύσμοιρους ανθρώπους – η πλατφόρμα μπορεί να ακολουθήσει τις γνωστές πρακτικές των δισκογραφικών εταιρειών και να σας προσφέρει τη δυνατότητα να δεχτείτε τη μισή από την αμοιβή που παίρνατε και δικαιούστε με αντάλλαγμα την προώθηση των τραγουδιών σας.

Οι δισκογραφικές εταιρείες, βέβαια, θα μείωναν αντίστοιχα και την τιμή του CD ή οποιουδήποτε άλλου φυσικού ή ψηφιακού μέσου.

Εδώ, όμως, δεν υπάρχει τέτοια δικαιολογία, καθώς η χρέωση της πλατφόρμας παραμένει σταθερή, ανεξαρτήτως των όρων που επιβάλλονται στον καλλιτέχνη.

Φαίνεται πως η έκπτωση αφορά τον καλλιτέχνη και όχι το επιχειρηματικό μοντέλο.

Και αν η δημοτικότητά σας είναι χαμηλή, ανεξάρτητα από το πόσα τραγούδια έχετε κυκλοφορήσει, θα σας πουν: «Με λύπη σας ενημερώνουμε ότι δεν είναι δυνατή η καταβολή αμοιβής αν το τραγούδι σας έχει παίξει λιγότερες από 1000 φορές, για ευνόητους λόγους».

Πρόκειται για μια μονομερή απόφαση βεβαίως αλλά έτσι λειτουργεί το σύστημα και εσείς δεν έχετε κανένα μέσο να αντισταθείτε.

Είναι ένα απίστευτο μοντέλο: η πλατφόρμα επηρεάζει ή και αποφασίζει το πόσο δημοφιλείς είστε και στη συνέχεια επικαλείται την έλλειψη δημοτικότητάς σας ως αιτιολογία για να μη σας πληρώσει.

Το νέο τοπίο που διαμορφώνεται με την κυριαρχία της πλατφόρμας αυτής αλλά και όσων την ανταγωνίζονται – που φαίνεται να αποδέχονται και οι μεγάλοι παραγωγοί, βλέπε πολυεθνικές εταιρείες, αφού άλλωστε επενδύουν άμεσα σε αυτές-, την αυτονόητη όπως μας την παρουσιάζουν, επικράτηση της τεχνητής νοημοσύνης και τη μαζική ιδιοποίηση και πειρατεία των τραγουδιών μας, που αποδεδειγμένα συνέβη και εξακολουθεί να συμβαίνει χωρίς να το γνωρίζουμε ή να έχουμε συναινέσει, καθιστά απολύτως σαφές ποιοι ωφελούνται.

Υπάρχει, όμως, και κάτι ακόμη που πρέπει να γίνει απολύτως κατανοητό: πως αυτό δεν βλάπτει μόνο εμάς τους τραγουδιστές, τους ερμηνευτές και τους δημιουργούς. Βλάπτει ολόκληρο τον κόσμο της μουσικής, συμπεριλαμβανομένων των ακροατών της.

Δεν καλλιεργεί ούτε εμβαθύνει την σχέση τους με τη μουσική. Αντίθετα, την αποδυναμώνει και τους στερεί την ευκαιρία να ανακαλύψουν νέες οπτικές μέσα από την τέχνη μας. Το να έχει κανείς πρόσβαση σχεδόν στα πάντα δεν είναι το ίδιο με το να ανακαλύπτει επενδύοντας χρόνο και διάθεση και ενδιαφέρον.

Πρόκειται για έναν δυστοπικό κόσμο, ο οποίος παράγει πνευματική φτώχεια.

Χρειαζόμαστε νέα νομοθεσία. Στον σημερινό κόσμο, μόνο η Ευρωπαϊκή Ένωση μπορεί και οφείλει να τη θεσπίσει, εάν θέλει να παραμείνει πιστή στις αρχές και στους κανόνες που η ίδια έχει καθιερώσει και στους οποίους πιστέψαμε και εναποθέσαμε τις ελπίδες μας. Δυστυχώς, μέχρι στιγμής αυτές οι ελπίδες δεν έχουν εκπληρωθεί.

Πρέπει να επιβληθούν άμεσα κανόνες διαφάνειας και λογοδοσίας.

Όσον αφορά την τεχνητή νοημοσύνη, το ρυθμιστικό της πλαίσιο πρέπει να θεσπιστεί επειγόντως. Έχουμε ήδη μείνει πίσω. Τα μοντέλα και τα συστήματα έχουν ήδη εκπαιδευτεί.

Όταν ένας άνθρωπος αντλεί έμπνευση, ένα εργαλείο κατασκευάζει κάτι από τα υλικά που του δίνονται. Αυτά τα υλικά όμως είναι τα έργα μας. Η μηχανή μπορεί να είναι τεχνητή, αλλά το υλικό από το οποίο μαθαίνει είναι απολύτως πραγματικό όπως πραγματική είναι και η ζημιά που έχουμε υποστεί.

Έχει έρθει προ πολλού η ώρα να ρυθμιστεί αυτό το τοπίο.

Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε στην αγορά να κυριαρχείται από παρόχους περιεχομένου τεχνητής νοημοσύνης που στρέφονται εναντίον των δημιουργών, των τραγουδιστών και των ερμηνευτών, την ώρα που οι εθνικές αρχές απαντούν ότι δεν υπάρχουν κανόνες σε επίπεδο ΕΕ που να τους επιτρέπουν να ασκήσουν εποπτεία.

Φαίνεται πως έχουμε φτάσει στην παράδοξη κατάσταση όπου η τεχνολογία προχωρά με αστραπιαία ταχύτητα, ενώ η νομοθεσία ακόμη ψάχνει να βρει τα πατήματα της.

Δεν αναζητάμε κάποιο μαγικό τέχνασμα. Ξέρουμε την λύση. Γνωρίζουμε τι πρέπει να γίνει, αλλά δεν το κάνουμε. Κάποια στιγμή, ασφαλώς, πρέπει να σταματήσουμε να θαυμάζουμε το πρόβλημα και να αρχίσουμε να το αντιμετωπίζουμε.

Χρειάζεται εποπτεία από αξιόπιστους ευρωπαϊκούς και εθνικούς θεσμούς. Θα πρότεινα επίσης να διαδραματίσουν ρόλο σε αυτή τη διαδικασία και οι ίδιοι οι οργανισμοί που εκπροσωπούν τους δικαιούχους.

Όποιος παρέχει στους ακροατές ή στους πελάτες του – επιτρέψτε μου τον όρο – «απο-ανθρωποποιημένη» μουσική θα πρέπει να υποχρεώνεται να αποζημιώνει όχι μόνο εμάς, αλλά και την κοινωνία στο σύνολό της.

Το κόστος της χρήσης αυτής της μουσικής θα πρέπει να είναι υψηλότερο και πιο επιβαρυντικό από το κόστος χρήσης αδειοδοτημένων μουσικών δημιουργιών ανθρώπων, ώστε να δημιουργείται κίνητρο για την επιλογή των δεύτερων.

Εάν η ΑΙ μουσική είναι φθηνότερη ακριβώς επειδή η ανθρώπινη συμβολή έχει υφαρπαχθεί χωρίς άδεια, τότε έχουμε δημιουργήσει κίνητρα αλλά από την ανάποδη.

Δεν έχουμε συναινέσει σε αυτή τη χρήση των ερμηνειών μας. Η μη εξουσιοδοτημένη χρήση τους επίσης εγκυμονεί κινδύνους που σχετίζονται με την κλωνοποίηση φωνής και τα deepfakes. Φαίνεται πως πλέον αναμένεται ή μάλλον συμβαίνει ακόμη και οι φωνές μας να δουλεύουν χωρίς εμάς.

Η προσφυγή αποκλειστικά με βάση τα δικαιώματα της προσωπικότητας δεν αρκεί.

Πρέπει να θεσπιστεί ένα νέο δικαίωμα, μαζί με προστασία σε επίπεδο ΕΕ για τη φωνή και την εικόνα, το οποίο θα απαιτεί προηγούμενη ρητή συναίνεση – και όχι απλή ενημέρωση – για την εμπορική χρήση ψηφιακών αντιγράφων.

Το να ενημερώνεσαι ότι η φωνή σου έχει ήδη κλωνοποιηθεί δεν είναι ακριβώς το ίδιο με το να έχεις δώσει την άδειά σου για να συμβεί κάτι τέτοιο.

Η διαβούλευση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής: μια ευκαιρία για δράση

Στις 29 Σεπτεμβρίου 2026, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ανακοίνωσε στοχευμένη διαβούλευση σχετικά με τον αντίκτυπο της τεχνολογίας στην πνευματική ιδιοκτησία.

Η διαβούλευση καλύπτει τη χρήση προστατευόμενου περιεχομένου από συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, την καταπολέμηση της διαδικτυακής πειρατείας – με νέα έμφαση, για ακόμη μία φορά, στο ζωντανό περιεχόμενο – και, κάπως απροσδόκητα, την εύλογη αμοιβή.Η απάντηση πρέπει να είναι σαφής σε δύο σημεία.

Πρώτον, τα μέτρα κατά της διαδικτυακής πειρατείας πρέπει επιτέλους να διευρυνθούν. Δεν πρέπει να περιορίζονται στο ζωντανό περιεχόμενο, αλλά να αντιμετωπίζουν και την πειρατεία της μουσικής και των ερμηνειών μας, την οποία έχουμε τεκμηριώσει.

Δεύτερον, το ζήτημα της εύλογης αμοιβής εγείρει ένα εξαιρετικά κρίσιμο ερώτημα σχετικά με τη δυνατότητα βιοπορισμού των δικαιούχων συγγενικών δικαιωμάτων, ιδίως εάν, όπως υποψιαζόμαστε, συνδέεται και με την απόφαση ATRESmedia.

Στην Ελλάδα δίνουμε τη μεγαλύτερη νομική μάχη μας, έχοντας ήδη χάσει περισσότερα από 1,5 εκατομμύριο ευρώ σε έσοδα από δύο συνδρομητικούς τηλεοπτικούς παρόχους, οι οποίοι αρνούνται να καταβάλουν την αμοιβή που προβλέπεται από την εθνική μας νομοθεσία και αναγνωρίζεται σε διεθνές επίπεδο.

Στο πρόσφατο Call for Evidence, η ACT υποστήριξε ότι η Επιτροπή θα πρέπει να ασκήσει πίεση στα κράτη μέλη, ώστε να διασφαλιστεί ότι δεν καταβάλλεται εύλογη αμοιβή για φωνογραφήματα που ενσωματώνονται σε οπτικοακουστικά έργα.¹

Πρόκειται για μια πρωτοφανή επίθεση κατά της μουσικής και των δικαιούχων της. Αμφισβητείται πλέον ακόμη και μία από τις παραδοσιακές — αλλά, μαζί με την ιδιωτική αντιγραφή, από τις ελάχιστες — αξιόπιστες πηγές εισοδήματός μας.

Δεν πρόκειται πλέον απλώς για ζήτημα δίκαιης αποζημίωσης. Πρόκειται για ζήτημα επιβίωσης.

Και ασφαλώς, εάν έχουμε φτάσει στο σημείο οι ανθρώπινοι καλλιτέχνες να πρέπει να ανταγωνίζονται μηχανές που εκπαιδεύτηκαν πάνω στα δικά τους έργα, ενώ οι πλατφόρμες αποφασίζουν εάν αξίζουν να πληρωθούν, μπορούμε να συμφωνήσουμε ότι κάτι έχει πάει πολύ στραβά.

Γι’ αυτό ζητάμε την υποστήριξη και τη συνδρομή του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου.

Δεν ζητάμε προνομιακή μεταχείριση.

Ζητάμε ένα σύστημα στο οποίο η δημιουργικότητα θα έχει αξία, τα δικαιώματα θα έχουν πραγματικό περιεχόμενο και οι άνθρωποι που δημιουργούν μουσική δεν θα αντιμετωπίζονται ως το μοναδικό κομμάτι της μουσικής βιομηχανίας που μπορεί να αφαιρεθεί χωρίς συνέπειες από τον προϋπολογισμό.

Η ομιλία του τραγουδοποιού που δημοσιεύει το tvxs δόθηκε στο πλαίσιο της εκδήλωσης «Ακούς τα τραγούδια τους; Άκου τη φωνή τους» που διοργάνωσε η LEFT στο ευρωκοινοβούλιο με πρωτοβουλία του ευρωβουλευτή Κώστα Αρβανίτη .

Ολόκληρη η ομιλία του Μ. Φάμελλου εδώ.